Tháo gỡ “điểm nghẽn” chuyển đổi số từ dữ liệu

Rào cản từ hạ tầng phân tán đến năng lực thực thi tại cơ sở

Ông Trần Kiên, Trưởng phòng Chính sách số (Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ) thông tin, các bộ, ngành và địa phương xây dựng dữ liệu chưa theo một quy chuẩn thống nhất, dẫn đến khó kết nối và chia sẻ chung.

Từ góc độ địa phương, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ Lạng Sơn cho biết, nhiệm vụ xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành vẫn chưa đồng đều. Việc thiết lập cơ sở dữ liệu nếu thiếu định hướng gắn liền với nhu cầu quản lý thực tế, như xác định rõ cơ quan sử dụng, mục đích và thông tin cốt lõi, sẽ dễ rơi vào cảnh lúng túng.

Thêm vào đó, áp lực về nguồn lực tài chính là vô cùng lớn; điển hình như việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai đòi hỏi nguồn vốn đầu tư cao trong khi ngân sách địa phương hạn hẹp. Chưa kể sự khác biệt về hạ tầng công nghệ của các nhà cung cấp khác nhau cùng bài toán duy trì, vận hành hệ thống sau đầu tư cũng làm gia tăng tình trạng dữ liệu bị phân tán, hiệu quả khai thác bị ảnh hưởng…

Tại Thủ đô Hà Nội, cơ quan chức năng đang nỗ lực phát triển hạ tầng dữ liệu theo hướng tự chủ và phân định rõ trách nhiệm quản lý. Ông Trịnh Tất Thắng, Giám đốc Trung tâm dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội chia sẻ, thành phố đang nâng cấp trung tâm dữ liệu, kết nối thống nhất các cơ sở dữ liệu dùng chung từ cấp sở, ngành đến phường, xã.

Điển hình là việc đưa toàn bộ dữ liệu đăng ký kinh doanh vào kho dữ liệu chung để tái sử dụng, giúp người dân cắt giảm tối đa thủ tục giấy tờ lặp lại. Đồng thời, Hà Nội cũng giải quyết tâm lý e ngại của cán bộ thông qua cơ chế phân định trách nhiệm rõ ràng, thúc đẩy liên thông đa ngành như kết nối dữ liệu giáo dục và y tế để xây dựng bản đồ cảnh báo dịch bệnh, hay khai thác dữ liệu từ thuế, kiểm toán, ngân hàng phục vụ các sàn giao dịch dữ liệu bám sát nhu cầu thực tế.

“Thành phố đang đề xuất khai thác, sử dụng các nguồn dữ liệu từ các tổ chức, doanh nghiệp… để khai thác giúp cơ quan nhà nước và doanh nghiệp hoạch định chính sách, đưa ra quyết định bám sát nhu cầu thực tế của người dân trên nền tảng bảo đảm an toàn bảo mật”, ông Thắng cho hay.

Chuẩn hóa dữ liệu, nền tảng dùng chung và bài toán an toàn AI

Để giải quyết tận gốc vấn đề, cộng đồng chuyên gia và cơ quan quản lý đã đưa ra nhiều kiến nghị và hành động mang tính đột phá.

Ở góc độ nghiên cứu, ông Phạm Văn Khánh, Chủ tịch Hội đồng khoa học, Viện Nghiên cứu và đào tạo DigiX đánh giá nguồn dữ liệu cơ bản đã đạt khoảng 70%, 30% còn lại cần được hoàn thiện bằng cách phân chia dữ liệu thành các tầng rõ rệt, như tầng bảo mật sâu, tầng sử dụng hằng ngày và tầng chia sẻ.

Cùng với đó, cần nâng cao kỹ năng số cho người dân, đặc biệt là người lớn tuổi, bởi khi tương tác thường xuyên với công cụ số, hệ thống sẽ tự động thu thập và làm giàu dữ liệu. Đặc biệt, việc mạnh dạn ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và tác nhân AI (AI agent) trong hành chính công sẽ giúp vận hành công việc nhanh chóng theo thời gian thực.

Đồng quan điểm về việc tối ưu hóa không gian dữ liệu, ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển truyền thông (IPS) lưu ý, không nên chuyển dịch dữ liệu từ phân tán sang tập trung quá mức; dữ liệu phát sinh khi công chức thực thi nhiệm vụ cần được lưu trữ và khai thác tại chỗ để phục vụ công việc hằng ngày.

Ông Nguyễn Quang Đồng cũng kiến nghị, sớm xây dựng tiêu chuẩn dữ liệu đồng bộ để các địa phương dùng phần mềm khác nhau vẫn có thể kết nối, chia sẻ, hình thành sàn dữ liệu công - tư. Bên cạnh đó, trước thực trạng nhiều đơn vị sử dụng AI qua các chatbot riêng lẻ làm gia tăng nguy cơ lộ lọt thông tin nội bộ, ông Đồng đề nghị cơ quan quản lý có giải pháp bảo vệ thiết thực.

Còn theo ông Trần Kiên, Trưởng phòng Chính sách số, Cục Chuyển đổi số quốc gia, giải pháp trọng tâm đang được triển khai là xây dựng các nền tảng số dùng chung. Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu Chính phủ ban hành 79 nền tảng dùng chung tại 14 bộ, ngành trung ương theo nguyên tắc "Trung ương phát triển, địa phương chỉ việc sử dụng".

Để bảo đảm tính thông suốt và an toàn, Ban Chỉ đạo trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (Ban Chỉ đạo 57 Trung ương) đã yêu cầu tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất và sử dụng VNeID để xác thực.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang phối hợp với Bộ Công an ban hành hướng dẫn kỹ thuật chung nhằm xác thực tài khoản người dùng VNeID qua 79 nền tảng này. Đây là bước then chốt để khai thông việc sử dụng các nền tảng dùng chung.

Đồng thời, Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số (phiên bản 1.0) đã được ban hành, để phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp nhằm xử lý dứt điểm các bài toán căn cơ, như định hình các thành phần cốt lõi về thể chế, nền tảng, ứng dụng (phân định rõ cái nào dùng chung, cái nào cho địa phương) và hạ tầng (phân định nhiệm vụ giữa quốc gia và địa phương).

Nhận định những tồn tại về thể chế, hạ tầng, khoảng cách số hay an toàn, an ninh thông tin chưa thể giải quyết dứt điểm trong thời gian ngắn, do đó Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất tập trung giải quyết 2 vấn đề căn cơ, mang tính nền tảng ở quy mô quốc gia trong chiến dịch 100 ngày tăng tốc chuyển đổi số, kết thúc vào cuối tháng 10 tới.