Đề xuất phân loại, xử lý chất thải gắn với trách nhiệm của địa phương

Tiếp tục chương trình làm việc của Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, chiều 28-9, dưới sự chủ trì của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, các đại biểu Quốc hội thảo luận một số nội dung trình Quốc hội tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.

Theo đó, các đại biểu thảo luận về nhóm dự án thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, môi trường, gồm: Dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực; Luật Bưu chính (sửa đổi).

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, các đại biểu tập trung vào những bất cập trong phân loại, thu gom, xử lý chất thải; trách nhiệm của chính quyền địa phương, cơ chế huy động nguồn lực và bảo đảm sự đồng bộ giữa các khâu trong quản lý chất thải.

Phân cấp cho địa phương phải đi cùng trách nhiệm giải trình

Tham gia thảo luận, đại biểu Đặng Ngọc Huy (Đoàn Quảng Ngãi) cho rằng, việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn theo quy định từ ngày 1-1-2025 đến nay chưa được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ. Ở nhiều nơi, nghĩa vụ phân loại vẫn chưa đi vào cuộc sống, trong khi chất thải sau khi được người dân phân loại có thể tiếp tục bị thu gom chung.

Theo đại biểu, phân loại tại nguồn không thể được xem là trách nhiệm riêng của hộ gia đình mà phải là một mắt xích trong cả chuỗi từ phân loại, lưu giữ, thu gom, vận chuyển, trung chuyển, tái chế đến xử lý. Vì vậy, dự thảo Luật cần quy định rõ trách nhiệm của hệ thống trong việc tiếp nhận, thu gom, vận chuyển và xử lý sau khi người dân đã thực hiện phân loại.

Đại biểu tỉnh Quảng Ngãi cũng đề nghị việc phân cấp cho địa phương phải đi cùng trách nhiệm giải trình. Chính phủ cần quy định các tiêu chí tối thiểu và thời hạn; trên cơ sở đó, UBND cấp tỉnh công khai lộ trình, phạm vi, phương thức và tiến độ thực hiện. Địa phương chưa thực hiện được phải công khai lý do, thời hạn khắc phục và trách nhiệm của cơ quan liên quan.

Cùng quan tâm đến nội dung trên, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (Đoàn Khánh Hòa) đề nghị làm rõ trách nhiệm của chủ tịch UBND cấp tỉnh trong xử lý ô nhiễm môi trường. Theo đại biểu, ô nhiễm thường liên quan đến nhiều chủ thể, từ doanh nghiệp gây ô nhiễm đến các cơ quan quản lý nhà nước, thậm chí liên quan nhiều địa bàn. Do đó, ngoài trách nhiệm của người đứng đầu, cần xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và các nguồn lực cần thiết, như: Nhân lực, kinh phí, hạ tầng quan trắc, kiểm tra và xử lý ô nhiễm.

Về phân loại, quản lý chất thải rắn sinh hoạt, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương tán thành việc giao địa phương quyết định phù hợp với điều kiện dân cư, hạ tầng thu gom, phương thức xử lý và khả năng tái chế. Tuy nhiên, cần có quy định thống nhất về các tiêu chí kỹ thuật và yêu cầu tối thiểu, tránh tình trạng mỗi địa phương quy định quá khác nhau, gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp hoạt động trên nhiều địa bàn.

Đối với chất thải xây dựng từ hoạt động cải tạo, phá dỡ công trình của hộ gia đình, cá nhân, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương đề nghị địa phương phải bố trí điểm tiếp nhận, cơ sở xử lý hoặc cơ chế thu gom thuận tiện, công khai. Theo đại biểu, trách nhiệm chuyển giao chất thải của người dân phải gắn với trách nhiệm của địa phương trong việc tạo điều kiện để người dân có khả năng thực hiện đúng quy định.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) cũng thống nhất với việc giao UBND cấp tỉnh quyết định phương thức phân loại chất thải rắn sinh hoạt theo lộ trình của Chính phủ và điều kiện thực tế. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, việc phân loại tại nguồn phải phù hợp với hạ tầng, công nghệ thu gom, vận chuyển và xử lý.

Gắn phân loại với cơ chế giá, ưu tiên nguồn lực cho địa bàn khó khăn

Đại biểu Đặng Ngọc Huy nhấn mạnh trách nhiệm hai chiều giữa người dân và đơn vị thu gom. Nếu người dân phân loại đúng, đơn vị thu gom phải bảo đảm thu gom đúng, duy trì việc tách dòng và không trộn lẫn các loại chất thải đã được phân loại, trừ trường hợp công nghệ xử lý cho phép. Đồng thời, cần có cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Đại biểu đề nghị gắn phân loại chất thải với cơ chế giá theo nguyên tắc “thải nhiều trả nhiều”; giảm phát sinh, tái sử dụng, tái chế và phân loại tốt thì chi phí phải giảm. Việc phân loại cũng cần gắn với kinh tế tuần hoàn, trong đó kết quả không chỉ được đo bằng tỷ lệ hộ dân thực hiện mà còn bằng tỷ lệ chất thải được sử dụng, tái chế, thu hồi và tỷ lệ phải chôn lấp.

Đề cập đến chính sách huy động, phân bổ nguồn lực cho công tác bảo vệ môi trường, đại biểu Nguyễn Đặng Ân cho rằng, quy định về đa dạng hóa và phát huy hiệu quả các nguồn đầu tư vẫn còn mang tính nguyên tắc, chưa thể hiện rõ việc ưu tiên nguồn lực đối với các tỉnh miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, địa phương chưa tự cân đối được ngân sách và khó thu hút đầu tư ngoài ngân sách.

Đại biểu tỉnh Lạng Sơn đề nghị bổ sung quy định Nhà nước ưu tiên bố trí, hỗ trợ nguồn vốn đầu tư hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải, nước thải tại các tỉnh miền núi, vùng khó khăn, qua đó tạo cơ sở để Chính phủ quy định cụ thể và tổ chức thực hiện.