Nối lại tình làng, nghĩa xóm từ những vụ tranh chấp đất đai

Khi cái lý, cái tình đặt "trước cửa" tòa án

Thôn Quýt, xã Yên Bài, Hà Nội những năm gần đây xảy ra không ít mâu thuẫn phát sinh từ đất đai. Một trong những vụ việc điển hình là mâu thuẫn tranh chấp lối đi chung giữa gia đình ông Nguyễn Công C và anh Lê Văn T. Mâu thuẫn xuất phát từ con đường đi lại vốn không thể hiện rõ ràng trên bản đồ địa chính cũ. Căng thẳng đẩy lên đỉnh điểm khi gia đình anh T. xây dựng công trình đè lên phần lối đi chung, gây cản trở việc đi lại.

Bức xúc trước nguy cơ mất đường đi, phía bên kia kiên quyết không ký vào biên bản xác minh, thậm chí hai bên lời qua tiếng lại gay gắt, đã thuê luật sư để đưa nhau ra tòa án giải quyết.

Trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc, bà Nguyễn Thị Nhung, Bí thư Chi bộ, thành viên Tổ hòa giải thôn Quýt cho biết, vụ việc được kéo dài nhiều năm, qua nhiều lần hòa giải đều không thành. Sau này, khi tổ hòa giải nhiệm kỳ tiếp theo vào làm việc, không khí giữa hai gia đình rất căng thẳng.

“Chúng tôi giải thích dựa trên sổ đỏ và bản đồ địa chính nhưng hai bên không chịu hợp tác. Gia đình anh Lê Văn T. còn quả quyết rằng nếu tháo dỡ công trình thì ai đền bù thiệt hại,... Nhưng nếu để đưa ra tòa, hai nhà đều bị thiệt hại, không chỉ chi phí mà còn thời gian, tình nghĩa xóm làng bao năm qua", bà Nhung chia sẻ.

Theo bà Nhung, nắm bắt được nút thắt, Tổ hòa giải thôn Quýt đã triển khai phương châm "nhu - cương linh hoạt". Một mặt, các hòa giải viên kiên trì phân tích về mặt pháp lý và rủi ro nếu vụ việc đưa ra Tòa án. Mặt khác, thành viên Tổ hòa giải khéo léo tác động thông qua những người thân có uy tín trong dòng họ của anh Lê Văn T. để giải thích điều hơn lẽ thiệt.

Chính sự tác động thấu tình đạt lý từ người thân cùng sự giải thích công tâm của cán bộ thôn đã giúp các bên bừng tỉnh. Gia đình anh T. tự nguyện tháo dỡ công trình lấn chiếm, phía ông C. đồng ý rút đơn, hai bên bắt tay thống nhất trả lại con đường đi chung rộng rãi.

"Mở đường" cho lòng người

Không riêng gì vụ việc của ông C. và anh T., những vụ việc hòa giải đất đai tại thôn Quýt đều đòi hỏi sự sâu sát và am hiểu thực tế của người cán bộ.

Ông Hoàng Minh Toàn, Trưởng thôn kiêm thành viên Tổ hòa giải thôn Quýt kể lại một câu chuyện khác cũng không kém phần hóc búa giữa gia đình ông Trần Văn T và anh Phan Văn K. Vụ việc liên quan đến ranh giới diện tích đất và lối đi nhỏ mờ nhạt nối ra đường lớn. Trên bản đồ đo đạc hiện trạng mới, con đường này chỉ hiển thị chiều rộng khoảng 1 mét do hai bên gia đình đã từng xây tường bao sát mép.

Khi có sự thay đổi về nhu cầu sử dụng, mâu thuẫn bùng nổ xung quanh việc xác định ranh giới thật sự của lối đi. Anh K. ban đầu không đồng ý phương án điều chỉnh vì cho rằng quyền lợi của gia đình mình bị ảnh hưởng.

"Đối với những vụ việc liên quan đến người trẻ hoặc những người hiểu biết pháp luật, mình không thể nói suông hay ép buộc", ông Hoàng Minh Toàn chia sẻ.

Hoà giải viên đã kiên trì đối chiếu từng mốc giới trên thực địa và bản đồ qua các thời kỳ. Anh Toàn cùng các thành viên Tổ hòa giải đã dành nhiều buổi đến gặp riêng anh K. để lắng nghe tâm tư.

Bằng cách phân tích rõ ràng: "Cháu xem xét kỹ, mở rộng con đường này thì chính gia đình mình và hàng xóm đều được hưởng lợi, giá trị mảnh đất cũng tăng lên, lại không mất tình cảm", thành viên Tổ hòa giải đã thuyết phục thành công. Anh K. vui vẻ chấp thuận phương án hiến một phần diện tích để mở rộng lối đi chung.

Chia sẻ về kinh nghiệm hòa giải ở địa bàn, bà Nguyễn Thị Nhung và ông Hoàng Minh Toàn đều cho rằng, hòa giải thành công ở cơ sở không đơn thuần là phân xử đúng - sai, mà là giúp người dân hiểu ra lẽ phải và tự nguyện lùi một bước.

Việc vận động khéo léo, kết hợp giữa tuyên truyền pháp luật với tác động qua tình cảm gia đình, dòng họ đã trở thành "chìa khóa" giúp Tổ hòa giải thôn Quýt hóa giải hàng loạt vụ tranh chấp tưởng chừng như “vô phương cứu chữa” trên địa bàn trong nhiều năm qua.

Phó Chủ tịch UBND xã Yên Bài Nguyễn Phi Long cho biết, các hòa giải viên thôn Quýt không chỉ căn cứ quy định pháp luật để phân tích đúng, sai mà còn sâu sát hoàn cảnh, nắm bắt tâm tư của từng gia đình để lựa chọn cách vận động phù hợp. Có những vụ việc tưởng chừng không còn khả năng hòa giải, các bên đã khởi kiện ra tòa, nhưng bằng sự kiên trì, công tâm và cách vận động mềm dẻo, tổ hòa giải đã giúp người dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình, từ đó chủ động nhường nhịn, tìm được tiếng nói chung.

Thời gian tới, xã Yên Bài mong muốn Tổ hòa giải thôn Quýt tiếp tục phát huy vai trò, chủ động nắm bắt từ sớm, từ cơ sở, kịp thời tháo gỡ những mâu thuẫn ngay khi mới phát sinh, góp phần xây dựng địa bàn ổn định, đoàn kết và văn minh.