Giảm chồng chéo giữa các luật, bảo đảm an ninh dữ liệu

Làm rõ trách nhiệm, tránh chồng chéo thủ tục

Thảo luận về dự án Luật An ninh dữ liệu, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng tán thành sự cần thiết xây dựng luật, đồng thời nhấn mạnh, khi dữ liệu ngày càng gắn với hoạt động của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và đời sống người dân, sự cố làm mất, sai lệch hoặc gián đoạn dữ liệu có thể gây hậu quả lớn. Bảo đảm an ninh dữ liệu vì vậy là điều kiện để bảo vệ lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời tạo niềm tin cho chuyển đổi số và phát triển nền kinh tế dữ liệu.

Từ đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị dự thảo Luật xác định rõ những thủ tục thực sự cần thiết, xử lý dứt điểm nguy cơ chồng chéo với pháp luật hiện hành. Theo đại biểu, hoạt động liên quan đến dữ liệu hiện đã chịu sự điều chỉnh của Luật Dữ liệu, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các luật chuyên ngành. Báo cáo thẩm định của Bộ Tư pháp cũng lưu ý một số biện pháp, quy trình trong dự thảo còn có nội dung trùng lặp với các luật này.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, nếu cùng một hệ thống, cùng một hoạt động xử lý hoặc chuyển dữ liệu phải đáp ứng nhiều yêu cầu về hồ sơ, đánh giá, biện pháp kỹ thuật và nhân sự thì sẽ tạo gánh nặng cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. Dự thảo đã có hướng xử lý khi sắp xếp thủ tục thành hai nhóm, giao Bộ Công an làm đầu mối tiếp nhận và yêu cầu sử dụng lại thông tin, hồ sơ, kết quả đã có. Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, hai nhóm thủ tục không đồng nghĩa với việc chỉ phát sinh hai thủ tục.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị cơ quan soạn thảo lập danh mục đầy đủ từng thủ tục dự kiến phát sinh từ dự thảo luật và nghị định, trong đó nêu rõ căn cứ, đối tượng, thành phần hồ sơ, thời hạn, số lần thực hiện và chi phí tuân thủ. Đồng thời, cần đối chiếu từng thủ tục với những thủ tục đang có theo Luật Dữ liệu, Luật An ninh mạng và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân; nội dung nào trùng thì sử dụng chung một lần đánh giá, một bộ hồ sơ và một kết quả có giá trị sử dụng cho các cơ quan liên quan.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị thể hiện ngay trong luật nguyên tắc không yêu cầu tổ chức, cá nhân lặp lại việc thẩm định, chứng nhận hoặc cung cấp thông tin đối với cùng một đối tượng, cùng một nội dung đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Theo đại biểu, đây không chỉ là vấn đề cải cách thủ tục hành chính mà còn giúp cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào những rủi ro thực sự nghiêm trọng, đồng thời giúp cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp biết rõ phải làm gì, làm với ai và kết quả đã được công nhận đến đâu.

Cũng góp ý về dự án Luật An ninh dữ liệu, đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Tâm, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị đề nghị làm rõ hơn mối quan hệ giữa Luật An ninh dữ liệu với Luật Dữ liệu và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đại biểu thống nhất với cách tiếp cận của dự thảo là không quy định lại những nội dung đã được điều chỉnh tại các luật này, song cho rằng cần tiếp tục rà soát để quy định rõ nguyên tắc áp dụng trong trường hợp một hoạt động đồng thời thuộc phạm vi điều chỉnh của nhiều luật.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm dẫn ví dụ, một tập dữ liệu được chia sẻ, cung cấp hoặc chuyển nhượng hoàn toàn có thể đồng thời chứa dữ liệu cá nhân. Vì vậy, cần làm rõ nguyên tắc áp dụng để bảo đảm thống nhất giữa các luật, tránh phát sinh cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.

Một nội dung khác được đại biểu quan tâm là bảo vệ quyền, lợi ích của người dân khi xảy ra sự cố an ninh dữ liệu. Theo đại biểu Nguyễn Minh Tâm, dự thảo đã quy định tương đối cụ thể về báo cáo, xử lý, điều tra và phục hồi dữ liệu sau sự cố, song cần nghiên cứu quy định về việc thông tin cho người bị ảnh hưởng khi sự cố trực tiếp tác động đến quyền và lợi ích của họ. Việc thông tin phải bảo đảm người bị ảnh hưởng biết được nguy cơ liên quan trực tiếp đến dữ liệu của mình để chủ động bảo vệ quyền lợi và nhận sự hỗ trợ cần thiết.

Bảo đảm quy định sát thực tiễn, rõ trách nhiệm

Đối với dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, đại biểu Quốc hội Nguyễn Đặng Ân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn đề nghị phân định rõ trách nhiệm giữa chính quyền cấp tỉnh và cấp xã trong quản lý, bảo vệ công trình an ninh, phù hợp với quy định về tổ chức chính quyền địa phương.

Theo đại biểu Nguyễn Đặng Ân, dự thảo quy định UBND các cấp phối hợp với Bộ Công an và các đơn vị Công an nhân dân đóng quân trên địa bàn thực hiện quản lý công trình an ninh, khu an ninh địa phương. Tuy nhiên, cần phân định rõ thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã, tránh chồng chéo. Theo hướng này, UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm quản lý theo địa bàn, chỉ đạo cấp xã xử lý những vấn đề vượt phạm vi của xã, bố trí nguồn lực và phối hợp giải quyết những vấn đề liên quan đến đất đai, tái định cư, hoạt động có ảnh hưởng đến công trình.

Đối với cấp xã nơi có công trình, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm phối hợp bảo vệ địa bàn, tuyên truyền pháp luật, phát hiện, thông báo hành vi xâm phạm khu vực cấm, khu vực bảo vệ, hành lang bảo vệ; phối hợp quản lý hoạt động sử dụng đất đai, tài nguyên, phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và sơ tán dân cư khi có sự cố.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân cũng đề nghị rà soát quy định về trường hợp đặc biệt, cấp thiết để bảo đảm an toàn cho công trình trọng điểm về an ninh quốc gia. Theo đại biểu, cần bảo đảm sự thống nhất với quy định của pháp luật về tình trạng khẩn cấp, nhất là điều kiện, thẩm quyền và trách nhiệm báo cáo khi áp dụng những biện pháp bảo vệ mà pháp luật chưa quy định.

Về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, đại biểu Quốc hội Dương Khắc Mai, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng đề nghị tiếp tục rà soát phạm vi điều chỉnh để tránh chồng lấn với pháp luật về dữ liệu, giao dịch điện tử, căn cước, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đại biểu Dương Khắc Mai đặc biệt lưu ý quy định về liên kết danh tính điện tử. Theo đó, việc liên kết danh tính điện tử giữa các hệ thống cơ sở dữ liệu cần được thực hiện trong phạm vi cần thiết, phục vụ mục đích quản lý nhà nước hoặc giao dịch cụ thể; đồng thời phải xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức thực hiện liên kết, kiểm soát quyền truy cập và sử dụng dữ liệu sau khi liên kết.

Đại biểu Dương Khắc Mai cũng đề nghị nghiên cứu việc xác định mức độ xác thực điện tử gắn với tính chất, giá trị và mức độ rủi ro của từng loại giao dịch, thay vì để bên sử dụng dịch vụ xác thực hoàn toàn tự quyết định trong mọi trường hợp. Đối với các giao dịch có giá trị lớn, liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức hoặc có nguy cơ cao về gian lận, cần có chuẩn mực xác thực phù hợp.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu hạn chế việc yêu cầu cá nhân, tổ chức cung cấp lại những thông tin đã được xác thực và đang có trong hệ thống định danh, xác thực điện tử, qua đó giảm thủ tục và chi phí tuân thủ. Việc khai thác, chia sẻ dữ liệu định danh điện tử cũng cần bảo đảm đúng mục đích, đúng thẩm quyền, đúng phạm vi và có khả năng kiểm soát toàn bộ quá trình truy cập, khai thác.

Góp ý về cả dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia và dự án Luật An ninh dữ liệu, đại biểu Tô Ái Vang, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ cho rằng, cần chú trọng sự liên thông giữa các quy định, nhất là trong phân cấp rủi ro và bảo vệ dữ liệu.

Đối với Luật An ninh dữ liệu, đại biểu Tô Ái Vang đề nghị nghiên cứu nguyên tắc một nội dung rủi ro chỉ đánh giá một lần và được liên thông với pháp luật về an toàn thông tin mạng. Theo đại biểu, nếu một hệ thống thông tin đã được thẩm định đạt cấp độ an toàn theo quy định thì cần nghiên cứu cơ chế kế thừa kết quả, tránh để dữ liệu lưu trữ trong hệ thống phải thực hiện lại thủ tục đánh giá từ đầu.

Đại biểu Tô Ái Vang cũng nêu băn khoăn về quy định thông báo trước đối với việc lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới, bởi doanh nghiệp công nghệ, thương mại điện tử và tài chính có hoạt động chuyển dòng dữ liệu xuyên biên giới liên tục. Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế phù hợp với từng cấp độ rủi ro, đồng thời bảo đảm việc xử lý rủi ro không gây gián đoạn không cần thiết đối với hoạt động của doanh nghiệp.

Các ý kiến tại phiên thảo luận tập trung vào yêu cầu chung là tiếp tục hoàn thiện các dự án luật theo hướng rõ phạm vi điều chỉnh, phân định cụ thể trách nhiệm, kế thừa kết quả đã có, hạn chế trùng lặp thủ tục và bảo đảm tính khả thi khi tổ chức thực hiện.

Thay mặt Bộ Công an - cơ quan chủ trì soạn thảo 3 dự án luật, Thượng tướng Lê Văn Tuyến, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an trân trọng cảm ơn và nghiêm túc tiếp thu đầy đủ các ý kiến của đại biểu Quốc hội.

Theo Thượng tướng Lê Văn Tuyến, trong thời gian ngắn, các đại biểu Quốc hội đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến trách nhiệm, sâu sắc và toàn diện đối với 3 dự án luật. Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiên cứu tối đa các ý kiến của đại biểu Quốc hội để tiếp tục hoàn thiện các dự án luật.

Theo đó, việc hoàn thiện các dự án luật được thực hiện trên tinh thần bảo đảm rõ về phạm vi điều chỉnh, làm rõ những vấn đề cần giải thích để thống nhất trong quá trình áp dụng; đồng thời bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với các luật có liên quan.

Thượng tướng Lê Văn Tuyến cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo cũng sẽ rà soát các vấn đề liên quan đến thẩm quyền, chi phí, thủ tục để bảo đảm đồng bộ với các quy định pháp luật có liên quan; rà soát những nội dung về xử lý vi phạm, tài chính và thẩm quyền theo hướng phù hợp với các luật liên quan.