Từ vụ An cung giả đến những ngộ nhận về “thần dược” phòng đột quỵ

An cung giả và “cơn sốt” trên mạng xã hội

Qua theo dõi hoạt động trên zalo, facebook, lực lượng chức năng tỉnh Thanh Hóa phát hiện một số tài khoản quảng cáo viên hoàn An cung có nguồn gốc Hàn Quốc, gắn với những lời giới thiệu về công dụng phòng, chống đột quỵ. Tuy nhiên, điều tra bước đầu xác định các sản phẩm này không được nhập khẩu chính ngạch.

Các đối tượng bị cáo buộc mua viên hoàn, nguyên liệu không rõ nguồn gốc cùng vỏ hộp, tem nhãn từ Trung Quốc, vận chuyển về Việt Nam để đóng gói, hoàn thiện rồi đưa ra thị trường. Thành phần sản phẩm chủ yếu được xác định gồm bột mì, hóa chất, chất tạo màu và một số nguyên liệu khác.

Lực lượng chức năng thu giữ khoảng 10.000 hộp An cung, 300kg viên hoàn chưa thành phẩm, tương đương hơn 1 triệu viên, cùng nhiều vỏ hộp, tem nhãn và máy móc.

Theo cơ quan điều tra, mỗi hộp có giá khoảng 105.000 đồng nhưng được bán tới tay người tiêu dùng với giá gần 3 triệu đồng. Vụ án đã được khởi tố, 9 bị can bị điều tra về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm.

Điều đáng nói là câu chuyện An cung ngưu hoàng hoàn không chỉ nằm ở một đường dây làm giả. Đằng sau vụ án là một thị trường được nuôi dưỡng bởi tâm lý lo sợ đột quỵ và niềm tin rằng chỉ cần sử dụng một viên thuốc đắt tiền là có thể chủ động bảo vệ mình trước căn bệnh nguy hiểm này.

Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những lời quảng cáo về An cung ngưu hoàng hoàn với hàng loạt công dụng như phòng ngừa đột quỵ, bổ nguyên khí, thông mạch, ổn định huyết áp. Thậm chí, có sản phẩm còn được hướng dẫn sử dụng theo kiểu “3 tháng một viên” và được giới thiệu như một giải pháp dự phòng lâu dài. Giá bán cũng rất đa dạng, từ khoảng 1 triệu đồng đến 6-7 triệu đồng một hộp.

Chính sự kết hợp giữa tâm lý phòng bệnh, giá trị được thổi lên bởi những lời quảng cáo và sự thiếu minh bạch về nguồn gốc đã tạo nên một thị trường đặc biệt nhạy cảm. Người mua nhiều khi không chỉ mua một sản phẩm mà mua cả cảm giác an tâm cho bản thân và người thân trong gia đình. Nhưng cảm giác an tâm ấy có thể trở thành nguy cơ nếu sản phẩm không bảo đảm chất lượng hoặc được sử dụng không đúng chỉ định.

Bệnh viện Đa khoa Đức Giang từng tiếp nhận một bệnh nhân nam 76 tuổi có tiền sử tăng huyết áp. Nghe quảng cáo rằng An cung ngưu hoàng hoàn có thể phòng ngừa đột quỵ, ông đã mua và uống hai viên. Sau đó, bệnh nhân xuất hiện mệt mỏi, ăn uống kém, tiểu ít, nhịp tim chậm, hoa mắt, chóng mặt. Các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị suy thận cấp kèm tăng kali huyết trên nền suy tim và tăng huyết áp, nghi do tác dụng phụ của An cung. May mắn, bệnh nhân được lọc máu kịp thời và hồi phục.

Tương tự tại Khoa Cấp cứu, Bệnh viện trung ương Quân đội 108, các bác sĩ cũng từng tiếp nhận nhiều bệnh nhân đột quỵ đã được người nhà cho uống An cung tại nhà theo lời mách bảo. Việc này có thể khiến quá trình đưa người bệnh đến cơ sở y tế bị chậm trễ. Không ít trường hợp đã bỏ lỡ khoảng thời gian quan trọng trong những giờ đầu sau đột quỵ.

Đừng xem An cung là “thần dược”

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Chi, Phó Chủ tịch Phân hội Cấp cứu Việt Nam, nhiều người dân mua An cung ngưu hoàng hoàn với mục đích phòng ngừa hoặc sử dụng khi xảy ra đột quỵ. Thế nhưng, thuốc đông y này không có tác dụng phòng đột quỵ như nhiều người lầm tưởng.

Đột quỵ gồm hai thể chính là đột quỵ thiếu máu não và đột quỵ chảy máu não. Trong đó, đột quỵ thiếu máu não chiếm khoảng 85%, xảy ra khi mạch máu cung cấp cho não bị tắc bởi cục máu đông, huyết khối hoặc hẹp do xơ vữa động mạch. Khoảng 15% còn lại là đột quỵ chảy máu não, xảy ra khi mạch máu bị vỡ, khiến máu chảy vào trong não hoặc xung quanh não.

Sự khác biệt này khiến việc tự ý sử dụng An cung ngưu hoàng hoàn khi chưa xác định loại đột quỵ trở thành vấn đề đáng lo ngại. Theo PGS.TS Nguyễn Văn Chi, trong quá trình cấp cứu và điều trị, các bác sĩ đã tiếp nhận nhiều trường hợp bệnh nhân hôn mê, xuất huyết nặng, thậm chí có trường hợp tử vong sau khi được người nhà cho uống An cung rồi mới đưa đến cơ sở y tế.

Thạc sĩ-bác sĩ Vũ Văn Đại, khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện trung ương Quân đội 108 cho biết, An cung ngưu hoàng hoàn là bài thuốc Đông y cổ truyền có lịch sử hàng trăm năm tại Trung Quốc, được xếp vào nhóm thuốc quý. Thành phần chính gồm ngưu hoàng, chu sa, xạ hương, hoàng liên, hoàng cầm, hùng hoàng, trân châu… Theo y học cổ truyền, bài thuốc có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, khai khiếu, trấn kinh, phù hợp với một số thể trạng “nội nhiệt thịnh”, biểu hiện như sốt cao, mê sảng, co giật.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa An cung có thể sử dụng cho mọi trường hợp đột quỵ. Việc điều trị phải dựa trên chẩn đoán cụ thể, thay vì coi đây là phương án xử trí chung cho tất cả bệnh nhân tai biến mạch máu não.

Đáng chú ý, bài thuốc có những thành phần chứa chất có độc tính như chu sa liên quan đến thủy ngân và hùng hoàng liên quan đến asen. Nếu sử dụng không đúng chỉ định, nguy cơ ảnh hưởng đến gan, thận và hệ thần kinh có thể xảy ra. Một số tác dụng không mong muốn được đề cập gồm rối loạn tiêu hóa, dị ứng, rối loạn nhịp tim và co giật. Một số sản phẩm trôi nổi trên thị trường còn từng được phát hiện có hàm lượng kim loại nặng vượt ngưỡng an toàn.

Vì vậy, An cung ngưu hoàng hoàn cần được nhìn nhận đúng vai trò và giới hạn, thay vì khoác lên mình danh xưng “thần dược”. Theo Thạc sĩ-bác sĩ Vũ Văn Đại, ngay cả khi nhìn nhận giá trị của những bài thuốc cổ truyền, việc sử dụng vẫn phải dựa trên y lý, y chứng và sự chỉ định phù hợp. Tự ý dùng thuốc tại nhà không giúp người bệnh xác định được thể bệnh, trái lại có thể làm chậm thời gian tiếp cận y tế hiện đại.