“Lá chắn” pháp lý bảo vệ kỷ cương Thủ đô

Căn cứ pháp lý rõ ràng, thống nhất

Việc ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước trên địa bàn thành phố Hà Nội thực tế đã được Luật Thủ đô năm 2024 quy định, HĐND thành phố Hà Nội khóa XVI đã cụ thể hóa quy định của luật (Khoản 2 và Khoản 3, Điều 33 của Luật Thủ đô 2024) bằng Nghị quyết số 33/2024/NQ-HĐND quy định việc áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước trên địa bàn thành phố Hà Nội và Nghị quyết số 42/2025/NQ-HĐND sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 33/2024/NQ-HĐND.

Các nghị quyết trên qua thực tế triển khai đã cho thấy nhiều kết quả tích cực; bảo đảm tính khả thi cao, phù hợp với thực tiễn, là công cụ hữu hiệu trong quản lý nhà nước, kịp thời phòng ngừa, ngăn chặn hành vi vi phạm và tăng cường hiệu lực, hiệu quả của công tác xử lý vi phạm hành chính. Tính đến ngày 30-4-2026, tổng số quyết định áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước của người có thẩm quyền trên địa bàn thành phố là 801 quyết định.

Tuy nhiên, Nghị quyết số 33/2024/ NQ-HĐND và Nghị quyết số 42/2025/ NQ-HĐND quy định trường hợp được áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước chủ yếu tập trung vào 4 nhóm hành vi vi phạm liên quan đến quy hoạch, trật tự xây dựng, đất đai, phòng cháy, chữa cháy và công trình thuộc diện phải di dời khẩn cấp.

Ngoài các hành vi trên còn phát sinh các vi phạm khác cũng rất phức tạp và có tính đặc thù, nổi cộm trên thực tế như vi phạm về môi trường, vi phạm pháp luật về điều kiện phòng cháy, chữa cháy của các cơ sở kinh doanh, dịch vụ, nhà ở kết hợp với kinh doanh (nhà trọ) trong khu dân cư không thuộc trường hợp phải thẩm duyệt, thẩm định thiết kế về phòng cháy, chữa cháy nhưng có nguy cơ cháy, nổ rất cao…, những hành vi này chưa được Luật Thủ đô năm 2024 quy định.

Ngoài việc kế thừa quy định về các trường hợp áp dụng trong Luật Thủ đô năm 2024 và cập nhật các quy định mới, Luật Thủ đô năm 2026 quy định bổ sung thêm trường hợp áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với “Cơ sở sản xuất, kinh doanh, công trình xây dựng vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường mà không thực hiện yêu cầu về việc dừng hành vi vi phạm, quyết định của cơ quan có thẩm quyền về đình chỉ hoạt động hoặc biện pháp khắc phục hậu quả”.

Đây là một trong những biện pháp nhằm giải quyết “điểm nghẽn” ô nhiễm môi trường tại Thủ đô. Theo đó, thành phố có cơ sở pháp lý áp dụng biện pháp này với các cơ sở sản xuất, kinh doanh và công trình xây dựng có hành vi vi phạm pháp luật về môi trường nhưng không chấp hành yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Nghị quyết số 20/2026/NQ-HĐND được HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII thông qua tại kỳ họp thứ ba đã quy định về việc áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với 8 trường hợp công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn thành phố Hà Nội. Nghị quyết đã bám sát quy định tại Khoản 2, Điều 14 Luật Thủ đô năm 2026, đồng thời kế thừa, bổ sung và cụ thể hóa từ các quy định của các luật chuyên ngành khác. Nghị quyết cũng phân cấp mạnh cho chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền quyết định việc áp dụng, tạm ngừng hoặc chấm dứt việc áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở vi phạm trên địa bàn; tạo thêm công cụ để cấp cơ sở quản lý và xử lý vi phạm trong lĩnh vực xây dựng, phòng cháy, chữa cháy và môi trường trên địa bàn.

Việc phân cấp này được đánh giá là phù hợp trong bối cảnh chính quyền địa phương hoạt động theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, giúp triển khai các biện pháp hành chính một cách nhanh chóng, kịp thời, ngăn chặn hiệu quả hành vi vi phạm tại cơ sở; đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn về tính chủ động và linh hoạt trong quản lý.

Theo báo cáo thẩm tra của Ban Pháp chế HĐND thành phố Hà Nội, việc quy định việc áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước trên địa bàn thành phố Hà Nội nhằm bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, ngăn chặn kịp thời các vi phạm trong lĩnh vực trật tự xây dựng, đất đai, phòng cháy, chữa cháy, bảo vệ môi trường và các trường hợp phải di dời khẩn cấp; đồng thời tạo sức ép pháp lý cần thiết đối với cá nhân, tổ chức vi phạm để chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật, góp phần xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh và phát triển bền vững của Thủ đô. Việc nghị quyết quy định cụ thể, chi tiết giúp các cơ quan chức năng có căn cứ pháp lý rõ ràng, thống nhất để thực thi quyền hạn; đồng thời giúp cá nhân, tổ chức dễ dàng nhận biết hành vi vi phạm, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Công cụ pháp lý mạnh trong thực tiễn triển khai

Cùng với Nghị quyết số 20/2026/ NQ-HĐND (có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026), Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội đã ban hành Kết luận số 114-KL/TU về tập trung xử lý các công trình, nhà xưởng, kho bãi vi phạm quy định về đất đai, trật tự xây dựng và không bảo đảm an toàn về phòng cháy, chữa cháy trên địa bàn thành phố. Đồng thời, UBND thành phố Hà Nội cũng ban hành Chỉ thị số 15/CT-UBND về việc tăng cường xử lý vi phạm pháp luật về đê điều và bảo đảm an toàn công trình đê điều trong mùa mưa, lũ trên địa bàn thành phố Hà Nội. Trong đó, UBND thành phố yêu cầu, UBND các xã, phường phối hợp với công ty điện lực, công ty nước sạch trên địa bàn thực hiện biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình xây dựng không phép, trái phép theo quy định.

Nghị quyết số 20/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố Hà Nội đã tạo thêm công cụ pháp lý để các địa phương triển khai nhiều biện pháp quyết liệt, xử lý nghiêm những cơ sở vi phạm. Phường Thanh Liệt là một trong những “điểm nóng” của thành phố về vi phạm trong các lĩnh vực xây dựng, phòng cháy, chữa cháy và môi trường. Phó Chủ tịch UBND phường Thanh Liệt Trình Quốc Thắng cho biết, qua rà soát, dọc hai bên tuyến đường 25m Tân Triều mới trên địa bàn phường hiện có hơn 900 công trình vi phạm trên đất nông nghiệp và đất do UBND phường quản lý. Các công trình này đều được hình thành từ trước ngày 1-7-2025. Trong đó, 220 trường hợp đã được thiết lập hồ sơ, các trường hợp còn lại đang tiếp tục được rà soát, hoàn thiện hồ sơ theo quy định. Đến tháng 9-2026, toàn bộ các công trình nhà xưởng, kho bãi vi phạm tại khu vực này đều đã bị cắt điện, nước.

Hay như tại xã Hạ Bằng, UBND xã đã ngừng cung cấp điện, nước đối với 25 nhà trọ vi phạm, trong đó có các công trình không bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy. Theo Trưởng phòng Kinh tế xã Hạ Bằng Nguyễn Đình Nghi, đối với các cơ sở cố tình câu kéo điện từ nơi khác để sử dụng, xã sẽ tăng cường kiểm tra, rà soát; đồng thời phối hợp với đơn vị điện lực xử lý dứt điểm, không để tái diễn vi phạm. “Chúng tôi xác định tính mạng con người là quan trọng nhất, do đó sẽ xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm”, ông Nguyễn Đình Nghi nói.

Còn tại xã Sơn Đồng, qua rà soát, trên địa bàn xã có 527 cơ sở thuộc Phụ lục II Nghị định số 105/2025/NĐ-CP, thuộc phạm vi quản lý của Đội Chữa cháy khu vực số 23; trong đó có 91 cơ sở nhóm 1 và 436 cơ sở nhóm 2. Đối với biện pháp ngừng cung cấp điện, nước, Trưởng phòng Kinh tế xã Sơn Đồng Đinh Quốc Thái cho biết, có 8 cơ sở thuộc nhóm 1 dự kiến được đề xuất thực hiện theo Nghị quyết số 20/2026/NQ-HĐND vào khoảng cuối tháng 9 đến đầu tháng 10-2026. Các trường hợp được yêu cầu tiếp tục rà soát kỹ hồ sơ, hành vi vi phạm và căn cứ xử lý trước khi áp dụng biện pháp theo quy định.

Phó Chủ tịch UBND phường Khương Đình Lưu Đình Lượng cho biết, phường đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị cung cấp dịch vụ năng lượng và nước sạch như Công ty Điện lực Hà Đông, Công ty Điện lực Thanh Trì và Công ty cổ phần Viwaco để rà soát toàn bộ các khách hàng sử dụng trên địa bàn. Phường tập trung đặc biệt vào nhóm nhà kho, xưởng sản xuất, các trường hợp dùng điện 3 pha để kiên quyết cắt dịch vụ nếu không đủ điều kiện pháp lý. Song song với đó, lực lượng Công an phường được giao nhiệm vụ kiểm tra chặt chẽ nhân khẩu, hộ khẩu, an ninh trật tự nhằm đôn đốc, giám sát quá trình di chuyển, tháo dỡ công trình vi phạm.

Việc áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước theo Nghị quyết số 20/2026/NQ-HĐND cũng đang nhận được sự đồng thuận của người dân, doanh nghiệp, được đánh giá là giải pháp mạnh, cần thiết nhằm nâng cao hiệu lực quản lý, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, công bằng.

Giám đốc điều hành Công ty cổ phần Levina Việt Nam Trần Phương Thùy cho rằng, việc áp dụng các biện pháp mạnh như ngừng cung cấp điện, nước là cần thiết để xử lý dứt điểm các vi phạm kéo dài, bảo đảm công bằng trong môi trường đầu tư, góp phần tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, bền vững. Đây là giải pháp cần thiết nhằm chấm dứt tình trạng chây ỳ né tránh trong xử lý vi phạm, đồng thời góp phần phòng ngừa nguy cơ cháy, nổ, ô nhiễm môi trường, giữ gìn trật tự đô thị.

Từ thực tiễn triển khai Nghị quyết số 20/2026/NQ-HĐND cho thấy, khi các biện pháp quản lý được triển khai đồng bộ từ cơ sở, với sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân, các quy định sẽ từng bước đi vào cuộc sống. Qua đó, góp phần siết chặt kỷ cương, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, xây dựng Thủ đô ngày càng văn minh, hiện đại.