Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026:AI vào tòa soạn: Báo chí cần giữ quyền kiểm chứng và xây dựng quy tắc sử dụng

Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026 diễn ra tại FLC Halong Bay Golf Club & Luxury Resort, Quảng Ninh, dưới sự chủ trì của ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam.

Tham dự diễn đàn có lãnh đạo Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Hội Nhà báo Việt Nam, Thành ủy - UBND thành phố Quảng Ninh cùng hơn 100 đại biểu là lãnh đạo, Tổng Biên tập, Phó Tổng Biên tập các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương; đại diện các sở, ngành, doanh nghiệp.

Diễn đàn năm nay tập trung vào chủ đề "Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới", đặt trong bối cảnh công nghệ, môi trường truyền thông, mô hình hoạt động và hành lang pháp lý của báo chí đang có những thay đổi mạnh mẽ.

Diễn đàn gồm 2 phiên thảo luận: Phiên thứ nhất với chủ đề "Nhận diện không gian phát triển mới; Nhận diện cơ hội phát triển trong không gian mới của các cơ quan báo chí Việt Nam", tập trung làm rõ những thay đổi của môi trường truyền thông và các cơ hội đặt ra đối với báo chí.

Phiên thứ hai có chủ đề "Kinh nghiệm thực tế của các tòa soạn từ việc khai mở các cơ hội trong không gian phát triển mới", tập trung chia sẻ những mô hình, cách làm và kinh nghiệm thực tiễn từ các tòa soạn.

Báo chí đang bước vào một giai đoạn mới

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi cho rằng: Báo chí Việt Nam đang bước vào một không gian phát triển mới với nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với các tòa soạn.

Theo ông Nguyễn Đức Lợi, công nghệ số, dữ liệu lớn, AI và mạng xã hội đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp nhận thông tin cũng như cách thông tin được tạo ra. Sự thay đổi này mở ra cơ hội để các cơ quan báo chí đổi mới mô hình tổ chức, phương thức sản xuất và phân phối nội dung, qua đó tiếp cận công chúng theo hướng nhanh hơn, rộng hơn và đa dạng hơn.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi mong muốn diễn đàn sẽ nhận được những ý kiến chia sẻ, trao đổi thẳng thắn, những hướng đi, giải pháp tâm huyết, mang tính thực tiễn cao từ các đại biểu, giúp các cơ quan báo chí Việt Nam đón nhận các cơ hội từ không gian phát triển mới một cách hiệu quả nhất, để "các cơ quan báo chí có thể trở thành một tòa soạn số hiện đại, một trung tâm dữ liệu và tri thức, một địa chỉ tin cậy của nhân dân.

Đặc biệt, các nhà báo tiếp tục là chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa - thông tin số, vững bản lĩnh, trong sáng đạo đức, sâu sắc nhân văn, tinh thông công nghệ" - như đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn.

Báo chí và công cuộc chuyển đổi số

Tại diễn đàn, Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lưu Đình Phúc nhấn mạnh, chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc xây dựng hệ sinh thái số hay phát triển nội dung số, mà cần hướng tới xây dựng một hệ sinh thái giá trị báo chí trong không gian phát triển mới.

Ông Lưu Đình Phúc cho rằng yêu cầu đặt ra với các cơ quan báo chí hiện nay là phải chuyển đổi để tạo ra những giá trị mới, đồng thời thay đổi tư duy quản trị phù hợp với sự phát triển nhanh của công nghệ, đặc biệt là AI.

Cục trưởng Cục Báo chí dẫn nghiên cứu kinh nghiệm của một số tập đoàn báo chí, truyền thông quốc tế, cho thấy AI đang được ứng dụng ở nhiều cấp độ khác nhau, từ hỗ trợ xử lý văn bản, hình ảnh, âm thanh, video và dữ liệu, đến những hệ thống có khả năng lập kế hoạch, lựa chọn công cụ, thực hiện nhiệm vụ và trả kết quả.

Ở cấp độ cao hơn, các hệ thống AI có thể tự xác định nhiệm vụ theo mục tiêu được giao, lựa chọn công cụ, theo dõi tiến độ, phát hiện vấn đề và tiếp tục vận hành với mức độ tự chủ cao.

"Vấn đề đặt ra là tòa soạn sử dụng cấp độ AI nào, vào việc gì và làm thế nào để thống nhất cách sử dụng trong toàn cơ quan báo chí", ông Lưu Đình Phúc nói.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Lưu Đình Phúc cho biết một số tập đoàn báo chí đã không triển khai AI tràn lan mà xây dựng cơ chế quản trị thống nhất. Quy trình được thực hiện theo các bước: Lựa chọn ứng dụng dựa trên mức độ tác động và độ phức tạp; thử nghiệm ở quy mô nhỏ đi kèm cơ chế kiểm soát; đánh giá về chất lượng, rủi ro và chi phí; sau đó mới đưa vào vận hành chính thức.

Cùng với đó, từ những sáng kiến AI riêng lẻ tại từng tòa soạn, bộ phận, các tập đoàn tiến tới xây dựng hệ thống quản trị thống nhất trên toàn hệ thống.

Theo ông Lưu Đình Phúc, để quản trị AI hiệu quả, các cơ quan báo chí cần rà soát và xây dựng cơ chế quản trị tập trung; ban hành chính sách, tiêu chuẩn về phạm vi sử dụng AI, nguyên tắc dữ liệu và sản phẩm đầu ra; đồng thời, phân định rõ vai trò, trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân trong quản trị và sử dụng AI.

Đặc biệt, các cơ quan báo chí cần đánh giá rủi ro liên quan đến nhà cung cấp công nghệ, bao gồm rủi ro pháp lý, đạo đức biên tập, vận hành và uy tín. Việc lựa chọn nhà cung cấp AI cần dựa trên những tiêu chí cụ thể, thay vì sử dụng công nghệ một cách tự phát.

Từ đó, việc ứng dụng AI trong báo chí không chỉ là câu chuyện lựa chọn công cụ, mà cần được đặt trong một hệ thống quản trị tổng thể, hướng tới xây dựng hệ sinh thái giá trị báo chí phù hợp với không gian phát triển mới.

Khi sự phát triển của AI làm thay đổi một nền báo chí

Tại diễn đàn, nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, tập trung phân tích những biến chuyển của công nghệ, đặc biệt là sự phát triển của AI, đang làm thay đổi cách báo chí sản xuất, phân phối nội dung và tiếp cận công chúng; đồng thời, đặt ra yêu cầu đổi mới về mô hình vận hành, nguồn nhân lực, dữ liệu, công nghệ và kinh tế báo chí trong giai đoạn mới.

Đề cập đến những thay đổi do AI mang lại, nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng công nghệ đang chuyển từ vai trò công cụ hỗ trợ sang một phần ngày càng quan trọng trong hạ tầng hoạt động của tòa soạn.

Sự xuất hiện của Agentic AI, với khả năng thực hiện liên tiếp nhiều tác vụ, đang đưa AI từ những công việc riêng lẻ vào sâu hơn trong quy trình sản xuất và vận hành báo chí. Theo ông Lê Quốc Minh, tòa soạn không thể chỉ quan tâm sử dụng công cụ nào, mà phải tính đến việc tổ chức lại quy trình, dữ liệu, hạ tầng và nguồn nhân lực khi AI tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiệp vụ.

Ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh một dịch chuyển đáng chú ý: Từ mô hình "AI trong truyền thông" sang "truyền thông trong AI". Nếu trước đây người dùng thường tìm kiếm thông tin qua công cụ tìm kiếm rồi truy cập trang báo, các hệ thống AI đang ngày càng trở thành giao diện trực tiếp cung cấp câu trả lời tổng hợp. Khi đó, nội dung báo chí vẫn được sử dụng nhưng lưu lượng truy cập không nhất thiết quay trở lại nguồn tin gốc. Điều này đòi hỏi báo chí phải chú trọng hơn đến metadata, khả năng được AI nhận diện, trích dẫn, đồng thời đặt ra vấn đề về cơ chế cấp phép và chia sẻ giá trị.

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, cùng với sự phát triển của AI là những rủi ro như thông tin sai lệch, "ảo giác" AI, deepfake và các vấn đề về bản quyền.

"Khi thông tin do AI tạo ra tràn ngập, độ tin cậy và tính kiểm chứng trở thành lợi thế cạnh tranh sống còn. Niềm tin của công chúng là tài sản không một mô hình AI nào có thể huấn luyện được".

Ông nhấn mạnh AI không thể được coi là nguồn tin; nội dung do AI tạo ra không thể đưa nguyên văn lên mặt báo; nguồn tin phải được bảo vệ, bản quyền được tôn trọng và việc sử dụng AI phải bảo đảm tính minh bạch. Cơ chế kiểm soát cũng cần phù hợp với mức độ rủi ro của từng tác vụ.

Không chỉ thay đổi sản xuất và phân phối nội dung, AI còn đặt lại bài toán kinh tế báo chí. Ông Lê Quốc Minh cho rằng báo chí cần chuyển từ việc chỉ cạnh tranh để giành sự chú ý sang xây dựng mối quan hệ sâu hơn với độc giả, hiểu nhu cầu và ý định của họ.

Tuy nhiên, ông lưu ý: "Rủi ro lớn nhất khi xây dựng một nguồn thu mới không phải là chi phí tài chính, mà là sự phân tâm khỏi những gì cơ quan báo chí của bạn đang làm tốt nhất".

Từ những thay đổi này, nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng tòa soạn cần nhìn lại toàn bộ cấu trúc hoạt động trong giai đoạn 2026-2030, từ quản trị, công nghệ, dữ liệu, nhân lực đến sản xuất nội dung và kinh tế báo chí.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Vũ Quyết Tiến, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thành phố Quảng Ninh, bày tỏ vui mừng khi thành phố lần thứ hai được lựa chọn là địa điểm tổ chức Diễn đàn Tổng Biên tập.

Theo ông Vũ Quyết Tiến, diễn đàn là dịp để những người đứng đầu các cơ quan báo chí, nhà quản lý, chuyên gia cùng trao đổi về những vấn đề lớn đặt ra đối với báo chí cách mạng Việt Nam. Đây cũng là cơ hội để Quảng Ninh lắng nghe những góc nhìn, kinh nghiệm và chia sẻ thực tiễn từ các đại biểu, qua đó phục vụ quá trình lãnh đạo, quản lý và phát triển địa phương.

Ông Vũ Quyết Tiến khẳng định trong quá trình phát triển, Quảng Ninh luôn nhận được sự đồng hành của các cơ quan báo chí và đội ngũ người làm báo cả nước. Báo chí không chỉ góp phần lan tỏa hình ảnh, thành tựu và những cách làm mới của địa phương, mà còn giúp chính quyền nhìn nhận thực tiễn đầy đủ hơn.

Báo chí cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số

Liên quan đến ứng dụng AI vào phát triển báo chí, ông Phạm Hiếu, Tổng Biên tập Báo VnExpress, cho rằng các cơ quan báo chí cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là AI, trong phát triển nội dung và hỗ trợ phóng viên tác nghiệp.

Theo ông Phạm Hiếu, AI có thể được tích hợp vào hệ thống xuất bản để tự động quét thông tin từ nhiều nền tảng, giúp phóng viên nhanh chóng nhận biết những sự kiện, tin nóng trong lĩnh vực mình phụ trách mà không phải truy cập từng nền tảng riêng lẻ. Công cụ AI cũng có thể hỗ trợ xây dựng bộ câu hỏi, gợi ý các góc tiếp cận và lát cắt phù hợp với từng chủ đề, dựa trên nhu cầu của độc giả.

Tuy vậy, ông Phạm Hiếu cho rằng bài toán lớn hiện nay là nguồn thu để duy trì việc sản xuất video. Chi phí sản xuất một sản phẩm video thường cao hơn nhiều so với nội dung báo chí thông thường, trong khi doanh thu trực tiếp từ video hiện vẫn còn hạn chế so với tổng doanh thu của VnExpress.

Tại sự kiện đã có nhiều tham luận, ý kiến chia sẻ của đại diện lãnh đạo các báo. Diễn đàn chính là nơi để chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi và nhìn nhận thẳng thắn về một nền báo chí đang đứng trước các cơ hội mới trong không gian phát triển mới và thời đại phát triển công nghệ số.

Diễn đàn được tổ chức hôm nay chính là nhằm tạo không gian để các cơ quan quản lý, cơ quan báo chí, Hội Nhà báo địa phương, chuyên gia và doanh nghiệp cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất những giải pháp mang tính chiến lược cho sự phát triển của báo chí trong giai đoạn mới.