Sức ép Houthi lan tới các tuyến năng lượng Ả rập Saudi

Ngoại trưởng Ả rập Saudi, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan vừa họp trong khuôn khổ Thỏa thuận Phòng thủ chung Mecca, đồng thời chuẩn bị cuộc họp khẩn giữa tổng tham mưu trưởng ba nước để bàn biện pháp hỗ trợ Riyadh.

Thỏa thuận, ký hồi tháng 8, quy định một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên được coi là nhằm vào cả ba, song các bên đến nay vẫn thận trọng trước khả năng can dự quân sự trực tiếp.

Các cuộc tham vấn diễn ra sau một trong những đợt tấn công xuyên biên giới lớn nhất của Houthi kể từ khi chiến sự Yemen bùng phát trở lại.

Ả rập Saudi cho biết đã đánh chặn sáu tên lửa đạn đạo, trong khi Houthi tuyên bố phóng hàng chục tên lửa và máy bay không người lái. Cảnh báo khẩn cấp được phát tại nhiều khu vực, trong đó có Mecca, Jeddah và Yanbu - cảng dầu quan trọng bên bờ Biển Đỏ.

Việc Yanbu cùng nhiều địa điểm nằm sâu trong lãnh thổ Ả rập Saudi trở thành mục tiêu cho thấy sức ép từ Yemen không còn tập trung ở khu vực biên giới.

Trong những tuần gần đây, Houthi còn mở rộng kiểm soát dọc bờ biển phía Tây Yemen, trong đó có cảng Mokha, đưa lực lượng tới gần hơn Bab al-Mandab - cửa ngõ nối Biển Đỏ với vịnh Aden và là một trong những tuyến hàng hải quan trọng của thế giới. Phe chống Houthi trong khi đó vẫn chia rẽ về địa bàn, nguồn bảo trợ và mục tiêu chính trị.

Trong nhiều năm, các lực lượng này nhận sự hậu thuẫn chủ yếu từ Ả rập Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, hình thành những nhóm có hệ thống chỉ huy và lợi ích riêng.

Sau khi UAE thu hẹp vai trò, Riyadh đang tìm cách tăng phối hợp giữa các lực lượng vốn hoạt động khá độc lập, trong khi lực lượng Houthi vẫn duy trì được bộ máy chỉ huy và mục tiêu tập trung hơn. Những bất đồng trong phe chống Houthi từng được xem là một trong những nguyên nhân khiến họ thất thế trước các đợt tiến công gần đây.

Những thay đổi trên chiến trường Yemen đặc biệt đáng lo đối với Riyadh bởi Biển Đỏ từng là lối tránh quan trọng mỗi khi lưu thông qua Eo biển Hormuz gặp gián đoạn. Tuyến đường ống Đông - Tây cho phép Ả rập Saudi đưa dầu từ các mỏ phía đông tới Yanbu, nhờ đó giảm phụ thuộc vào Hormuz.

Nhưng các vụ tấn công hồi đầu tháng 9 đã khiến đường ống phải tạm ngừng hoạt động, trong lúc Houthi tiếp tục gây sức ép lên giao thông tại cửa ngõ Biển Đỏ. Reuters cho biết Iran cũng đã hạn chế đáng kể hoạt động tàu chở dầu qua Hormuz trong thời gian xung đột.

Bài toán năng lượng của Ả rập Saudi vì thế không còn đơn thuần là tìm một tuyến thay thế mỗi khi một điểm nghẽn gặp rủi ro. Hormuz ở phía đông chịu tác động từ cuộc đối đầu với Iran, trong khi Bab al-Mandab và các cơ sở xuất khẩu trên Biển Đỏ ở phía tây ngày càng bị cuốn vào chiến sự Yemen. Ngay cả tuyến đường ống nối hai bờ cũng không còn đứng ngoài nguy cơ bị tấn công.

Sức ép trên cả chiến trường lẫn các tuyến năng lượng khiến cuộc tham vấn với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan mang ý nghĩa thực chất hơn đối với Riyadh.

Thỏa thuận Mecca chưa đồng nghĩa ba nước sẽ cùng tham chiến tại Yemen, nhưng có thể mở đường cho hợp tác về phòng không, cảnh báo sớm và chống máy bay không người lái. Thổ Nhĩ Kỳ đến nay mới đề cập khả năng đáp ứng một số nhu cầu kỹ thuật quân sự, trong khi Pakistan cũng chưa công bố việc triển khai thêm lực lượng.

Những hỗ trợ như vậy có thể giúp Ả rập Saudi tăng khả năng đối phó với các đợt tập kích, nhưng không giải quyết được sự chia rẽ của các lực lượng chống Houthi hay những nguyên nhân khiến chiến sự Yemen tái bùng phát. Riyadh vì thế vẫn phải xử lý đồng thời hai bài toán: bảo vệ lãnh thổ và các tuyến năng lượng trước những nguy cơ trước mắt, đồng thời tìm cách củng cố một lực lượng đối tác đủ gắn kết tại Yemen.

Giữa lúc Iran duy trì các cuộc tiếp xúc gián tiếp với Mỹ tại New York, Tổng thống Masoud Pezeshkian cũng tìm cách tách Tehran khỏi các hoạt động của Houthi, nhấn mạnh lực lượng này tự chịu trách nhiệm về hành động của mình. Tuy nhiên, quan hệ giữa Iran và Houthi vẫn được các bên trong khu vực nhìn nhận khác nhau, khiến diễn biến tại Yemen tiếp tục gắn với những tính toán an ninh rộng hơn của Riyadh.

Với Ả rập Saudi, sức ép từ Houthi vì thế không còn chỉ là vấn đề ở biên giới phía nam, mà đã trở thành một phần của bài toán bảo vệ các tuyến năng lượng và mở rộng các chỗ dựa về an ninh.