Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí: Từ quy định pháp luật đến hành động thiết thực

Quy định về Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí

Tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ là yêu cầu trong quản lý ngân sách, tài sản công hay đầu tư công mà ngày càng được đặt trong mối quan hệ với hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội, chất lượng quản trị và trách nhiệm của mỗi cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình và cá nhân.

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, đã dành một quy định riêng để xác lập Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí. Đây là bước chuyển đáng chú ý từ yêu cầu quản lý sang xây dựng một chuẩn mực văn hóa trong đời sống xã hội.

Ngày 31-5 hằng năm được xác định là Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí. Khoản 1 Điều 9 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí quy định rõ mốc thời gian này và giao Chính phủ quy định chi tiết việc tổ chức thực hiện. Đáng chú ý, Điều 38 của Luật này quy định, Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí được thực hiện từ năm 2026; Bộ Tài chính có trách nhiệm trình Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ đề và kế hoạch tổ chức thực hiện trong năm 2026.

Quy định trên được cụ thể hóa tại Nghị định số 266/2026/NĐ-CP ngày 1-7-2026 của Chính phủ. Như vậy, đây không phải một hoạt động mang tính thời điểm hoặc chỉ được tổ chức khi có phát động riêng, mà là một ngày được pháp luật xác lập và tổ chức định kỳ hằng năm.

Luật sư Đinh Thị Nguyên, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, điểm đáng chú ý là pháp luật yêu cầu việc tổ chức Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí cũng phải tuân thủ tinh thần tiết kiệm. Điều 8, Nghị định 266/2026/NĐ-CP đặt ra bốn nguyên tắc: Bảo đảm tiết kiệm, thiết thực, hiệu quả; ưu tiên triển khai trên môi trường điện tử; ưu tiên lồng ghép với các hoạt động khác theo chức năng, nhiệm vụ và địa bàn quản lý, tránh dàn trải; đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch trong quá trình tổ chức.

Các nguyên tắc này cho thấy, mục tiêu của ngày 31-5 không phải là tạo thêm những hoạt động hình thức, tốn kém hoặc nặng về lễ nghi. Một hội nghị, cuộc phát động hay chiến dịch truyền thông chỉ có ý nghĩa khi tạo ra kết quả thực chất. Chẳng hạn, một sáng kiến giảm chi phí, một giải pháp sử dụng hiệu quả tài sản công, một quy trình điện tử giúp giảm giấy tờ và thời gian, hoặc một thay đổi trong thói quen tiêu dùng giúp giảm hao phí.

Ý nghĩa lớn nhất của Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí không nằm ở một ngày tuyên truyền, mà ở khả năng tạo ra thay đổi kéo dài sau ngày 31-5. Mỗi cơ quan có thể rà soát một quy trình để giảm thời gian và chi phí; mỗi đơn vị có thể kiểm kê và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản; doanh nghiệp có thể tìm giải pháp giảm hao phí nguyên liệu, năng lượng; người dân có thể thay đổi những thói quen tiêu dùng gây lãng phí. Khi những thay đổi nhỏ được thực hiện đồng thời ở quy mô lớn, hiệu quả xã hội có thể rất đáng kể.

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí cũng đặt trọng tâm vào công khai, giám sát và tiếp nhận thông tin phát hiện lãng phí. Đây là cơ sở để người dân, cơ quan báo chí, tổ chức xã hội và các chủ thể liên quan tham gia phát hiện, phản ánh những biểu hiện sử dụng nguồn lực không hiệu quả. Phòng, chống lãng phí vì vậy không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm và quyền tham gia của xã hội.

Bốn nhóm hoạt động được pháp luật định hướng

Chuyên gia pháp lý cho biết, Điều 9 Nghị định 266/2026/NĐ-CP quy định các nhóm nội dung triển khai gồm: Tuyên truyền, khẳng định vị trí và vai trò của văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong quản lý nhà nước và đời sống xã hội; phổ biến pháp luật gắn với đời sống nhân dân và chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị; phát động phong trào, cuộc thi để tiếp nhận và lan tỏa sáng kiến, giải pháp và biểu dương, khen thưởng những tập thể, cá nhân có thành tích, sáng kiến, giải pháp hiệu quả.

Về hình thức, các hoạt động có thể được thực hiện thông qua phương tiện thông tin đại chúng, trang thông tin điện tử hoặc cổng thông tin điện tử của cơ quan, tổ chức, đơn vị; các hoạt động tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật; nền tảng số, mạng xã hội và các hình thức truyền thông khác. Việc ưu tiên môi trường điện tử vừa phù hợp với chuyển đổi số, vừa góp phần hạn chế chi phí và nguồn lực dành cho những hoạt động tuyên truyền mang tính hình thức.

Cùng với việc quy định trách nhiệm tổ chức, hệ thống pháp luật mới cũng đặt ra cơ chế xử lý vi phạm. Nghị định số 265/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí. Theo Điều 11 của Nghị định này, triển khai Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí không đúng hình thức có thể bị cảnh cáo; triển khai không đúng nguyên tắc, nội dung có thể bị phạt từ 1 - 3 triệu đồng; không ban hành hướng dẫn tổ chức hoặc không triển khai theo quy định có thể bị phạt từ 5 - 10 triệu đồng đối với cá nhân.

Luật sư Đinh Thị Nguyên cho biết thêm, ở góc độ trách nhiệm kỷ luật, Nghị định số 267/2026/NĐ-CP cũng quy định việc áp dụng hình thức kỷ luật và bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãng phí và hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí. Nghị định 266/2026/NĐ-CP đồng thời xác định hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí, trong đó có việc không ban hành hướng dẫn hoặc không triển khai, triển khai không đúng nguyên tắc, nội dung, hình thức theo quy định.