Thân nhân của Thẩm phán được bảo vệ nếu bị đe dọa xâm phạm

Tại phiên họp, Chánh án Toà án nhân dân Tối cao Nguyễn Văn Quảng cho biết, dự thảo Nghị quyết quy định về nguyên tắc, nội dung, biện pháp, trình tự, thủ tục bảo vệ Thẩm phán khi thi hành công vụ hoặc trong trường hợp cần thiết; bảo vệ thân nhân của Thẩm phán trong trường hợp bị xâm phạm hoặc đe dọa xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác vì lý do công vụ của Thẩm phán. Quy định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc bảo vệ Thẩm phán và thân nhân của Thẩm phán.

Theo số liệu tổng kết công tác của Tòa án nhân dân Tối cao, giai đoạn 2021–2025, số lượng vụ án, vụ việc mà các Tòa án thụ lý, giải quyết luôn ở mức cao và có xu hướng tăng. So với năm 2021, đến năm 2025, số vụ án, vụ việc thụ lý tăng từ 537.577 vụ lên 683.341 vụ, tăng 145.764 vụ, tương đương khoảng 27,1%; số vụ án, vụ việc được giải quyết tăng từ 436.600 vụ lên 618.341 vụ, tăng 181.681 vụ, tương đương khoảng 41,6%. Số liệu này cho thấy áp lực đối với hoạt động xét xử, giải quyết vụ án và trách nhiệm của đội ngũ Thẩm phán ngày càng gia tăng.

Trong bối cảnh đó, Thẩm phán phải đảm nhiệm khối lượng công việc lớn, đồng thời phải đáp ứng yêu cầu cao về tiến độ, chất lượng, tính khách quan và đúng pháp luật của hoạt động xét xử. Nhiều vụ án, vụ việc có tính chất nghiêm trọng, phức tạp, nhạy cảm, được dư luận xã hội quan tâm, nhất là các vụ án tham nhũng, kinh tế, chức vụ, tranh chấp đất đai, khiếu kiện hành chính kéo dài hoặc vụ việc có nhiều người tham gia tố tụng. Đây là những lĩnh vực dễ phát sinh mâu thuẫn, phản ứng gay gắt, làm gia tăng nguy cơ Thẩm phán bị tác động, can thiệp trái pháp luật, đe dọa, xúc phạm danh dự, uy tín, thậm chí bị xâm phạm sức khỏe, tính mạng.

Thực tế cho thấy, tình trạng xâm phạm đối với Thẩm phán đã xảy ra dưới nhiều hình thức khác nhau, từ xúc phạm danh dự, nhân phẩm, đe dọa, gây áp lực tinh thần, cản trở hoạt động xét xử đến hành hung, tấn công trực tiếp khi Thẩm phán đang thi hành công vụ.

Theo số liệu thống kê của Tòa án nhân dân Tối cao, từ khi Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 có hiệu lực thi hành đến ngày 31-8-2024, toàn ngành có 17/67 Tòa án nhân dân ghi nhận trường hợp Thẩm phán bị xâm phạm, chiếm khoảng 25,4%. Trong đó, có 20 Thẩm phán bị hành hung, xâm phạm tính mạng, sức khỏe; 29 Thẩm phán bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm; 13 trường hợp Thẩm phán có yêu cầu được áp dụng biện pháp bảo vệ. Những số liệu này cho thấy nguy cơ xâm phạm đối với Thẩm phán là hiện hữu, không chỉ là phản ứng cá biệt mà đã phát sinh tại nhiều địa phương, nhiều cấp Tòa án.

Báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết với những lý do được nêu tại Tờ trình của Toà án nhân dân Tối cao. Cụ thể, về phạm vi điều chỉnh của dự thảo Nghị quyết, đa số ý kiến Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với phạm vi điều chỉnh của dự thảo Nghị quyết.

Một số ý kiến Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc quy định theo hướng dự thảo Nghị quyết chỉ cụ thể hóa quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, còn các nội dung khác về bảo vệ Thẩm phán sẽ được thể chế hóa trong văn bản quy phạm pháp luật khác.

Tại phiên họp, 100% thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội có mặt biểu quyết thông qua về mặt nguyên tắc dự thảo Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán.