Rác trí tuệ nhân tạo – Chuyển từ ứng phó sang phòng ngừa
Cuốn sách “Rác trí tuệ nhân tạo (AI) - Thách thức trong kỷ nguyên số” do Thượng tướng, GS.TS Nguyễn Văn Thành và Thiếu tá, Thạc sĩ Cù Xuân Vũ đồng chủ biên, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật ấn hành, nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ ứng phó với hậu quả sang chủ động nhận diện, dự báo và phòng ngừa rủi ro, đồng thời đề xuất quy trình 8 bước phòng ngừa “rác AI”.
Ngày 23-9, tại Hà Nội, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp với Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải tổ chức giới thiệu và tọa đàm sách “Rác trí tuệ nhân tạo (AI) - Thách thức trong kỷ nguyên số” do Thượng tướng, GS.TS. Nguyễn Văn Thành và Thiếu tá, Thạc sĩ Cù Xuân Vũ đồng chủ biên.
Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cuốn sách góp phần làm rõ một vấn đề mới đặt ra trong quá trình phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo; nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong quản lý, sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, hiệu quả, có trách nhiệm.
Cuốn sách “Rác trí tuệ nhân tạo (AI) - Thách thức trong kỷ nguyên số” gồm 3 chương, nêu những vấn đề cơ bản về AI và “rác AI”; phân tích những thách thức đối với chính trị, xây dựng pháp luật và quản trị quốc gia, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại; đồng thời đề xuất định hướng chính sách, giải pháp kiểm soát và quy trình phòng ngừa “rác AI”.
Đặc biệt, các tác giả chỉ ra khả năng những sản phẩm sai lệch do AI tạo ra tiếp tục trở thành dữ liệu cho các hệ thống AI khác, tạo thành vòng lặp tích tụ và khuếch đại sai lệch, ảnh hưởng đến chất lượng môi trường thông tin và hệ sinh thái dữ liệu. Trên cơ sở đó, các tác giả cuốn sách nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ ứng phó với hậu quả sang chủ động nhận diện, dự báo và phòng ngừa rủi ro.
Cuốn sách cũng đề xuất quy trình 8 bước phòng ngừa “rác AI”: Từ nhận thức đúng về AI, kiểm soát thông tin đầu vào, đánh giá và kiểm chứng kết quả do AI tạo ra đến sử dụng AI đúng mục đích, thận trọng khi chia sẻ, tuân thủ pháp luật, đạo đức, văn hóa và không lan truyền những nội dung được nhận diện là “rác AI”.
Phát biểu tại sự kiện, PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nhấn mạnh, với cách tiếp cận liên ngành và hệ thống, cuốn sách đã góp phần nhận diện, luận giải một hiện tượng mới nảy sinh cùng với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo; đồng thời đặt vấn đề quản trị, kiểm soát “rác AI” trong mối quan hệ với đạo đức AI, quản trị công nghệ, an ninh con người và phát triển bền vững.
Bên cạnh giá trị lý luận, cuốn sách còn có giá trị thực tiễn và tham khảo chính sách sâu sắc, qua đó cung cấp thêm cơ sở cho việc nghiên cứu, hoạch định chính sách, hoàn thiện thể chế, pháp luật về AI; nâng cao năng lực quản trị quốc gia; xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh.
Theo PGS.TS Vũ Trọng Lâm, trong kỷ nguyên số, chúng ta không chỉ cần biết sử dụng công nghệ, mà còn phải biết kiểm chứng thông tin, duy trì tư duy độc lập, tuân thủ pháp luật, chuẩn mực đạo đức và chịu trách nhiệm về việc sử dụng AI. Do vậy, cuốn sách mang ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao nhận thức, kỹ năng và trách nhiệm của mỗi người khi sử dụng AI. Rõ ràng, AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, tổng hợp, xử lý thông tin và nâng cao hiệu quả học tập, nghiên cứu, lao động, nhưng không thể thay thế tư duy độc lập, năng lực sáng tạo, khả năng phán đoán và trách nhiệm của con người.
Tại tọa đàm, Thượng tướng, GS.TS Nguyễn Văn Thành cùng các chuyên gia, đại biểu đã trao đổi với bạn đọc, sinh viên về những vấn đề đặt ra từ sự phát triển và ứng dụng AI, trong đó có nhận diện “rác AI” và yêu cầu sử dụng AI an toàn, hiệu quả, có trách nhiệm.