Đòn bẩy pháp lý kiến tạo công nghệ đột phá

Thiết lập không gian thử nghiệm công nghệ mới

Mục tiêu của Nghị quyết số 26/2026/ NQ-HĐND là tạo hành lang pháp lý đặc thù để Hà Nội triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới và việc chia sẻ, khai thác, sử dụng các tập dữ liệu dùng chung, dữ liệu mở trong môi trường thực tế; tháo gỡ vướng mắc pháp lý trong phạm vi giới hạn; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế - xã hội; bảo vệ người tham gia thử nghiệm, bên thứ ba chịu tác động, dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ; sử dụng hiệu quả nguồn lực công và tạo căn cứ thực tiễn để hoàn thiện chính sách, pháp luật sau thử nghiệm.

Thực tế, HĐND thành phố Hà Nội bắt đầu đặt nền móng cho cách làm này từ năm 2025 với Nghị quyết số 29/2025/NQ-HĐND ngày 29-9-2025 về một số nội dung thử nghiệm có kiểm soát trên địa bàn thành phố nhằm thực hiện Luật Thủ đô năm 2024. Tuy nhiên, Luật Thủ đô năm 2026 đã mở rộng và bổ sung yêu cầu mới về thử nghiệm có kiểm soát. Từ đó, Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND ra đời thay thế Nghị quyết số 29/2025/NQ-HĐND là cơ sở trực tiếp để cập nhật, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho giai đoạn mới và đưa cơ chế này vào những dự án cụ thể.

Bên cạnh việc tạo cơ chế pháp lý, Hà Nội còn bố trí các điều kiện hỗ trợ quá trình thử nghiệm. Với những dự án giải quyết bài toán lớn của thành phố, mức hỗ trợ, tài trợ có thể lên tới 50% chi phí hợp lệ; một số khoản như: Tư vấn pháp lý, kỹ thuật, tiêu chuẩn, bảo hộ sở hữu trí tuệ, dữ liệu, quản trị rủi ro; chuyên gia, đo kiểm, kiểm định, chứng nhận có mức hỗ trợ cao hơn. Nếu dự án đạt hiệu quả, sản phẩm có thể được xem xét ưu tiên mua sắm, đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc đầu tư từ ngân sách thành phố, phù hợp với nhu cầu, khả năng cân đối và quy định pháp luật.

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội nhấn mạnh, sandbox không phải là việc “cho phép làm khác luật” một cách tùy tiện, mà là thiết lập một không gian thử nghiệm được giới hạn về thời gian, phạm vi, địa điểm, đối tượng và điều kiện. Quá trình này đi cùng cơ chế giám sát của Nhà nước, kiểm soát rủi ro và đánh giá kết quả. Qua thử nghiệm, cơ quan quản lý có thêm dữ liệu thực tiễn để hoàn thiện chính sách. PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn khẳng định, với những sản phẩm công nghệ đã thử nghiệm thành công, Hà Nội sẽ ưu tiên mua sắm công, thậm chí áp dụng hình thức chỉ định thầu theo quy định, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp có nguồn lực tái đầu tư.

Nhằm đưa các nội dung của Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND vào thực hiện, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 3994/QĐ-UBND ngày 4-8-2026 về danh mục lĩnh vực ưu tiên thử nghiệm có kiểm soát trên địa bàn thành phố. Danh mục gồm 5 nhóm lĩnh vực. Nhóm thứ nhất là các lĩnh vực trọng điểm về khoa học và công nghệ theo Luật Thủ đô năm 2026, gồm: Công nghệ số; công nghệ thông tin và truyền thông; công nghệ sinh học; công nghệ vật liệu mới; công nghệ chế tạo - tự động hóa; công nghệ môi trường, giảm phát thải các bon và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Nhóm thứ hai là các lĩnh vực trọng điểm về khoa học và công nghệ của Thủ đô theo Nghị quyết số 24/2026/NQ-HĐND, bao gồm: Đô thị thông minh, giáo dục thông minh, y tế thông minh, công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến, công nghệ tài chính, công nghệ cao trong nông nghiệp và an toàn thực phẩm, công nghệ đường sắt đô thị, robot, chip bán dẫn, công nghệ lượng tử, công nghệ bản sao số đô thị, dữ liệu lớn (Big Data), internet vạn vật, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghiệp văn hóa, mô hình kinh tế mới.

Nhóm thứ ba là các công nghệ chiến lược theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30-04-2026 của Thủ tướng Chính phủ, như: Mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo, AI chuyên ngành, nền tảng bản sao số, điện toán đám mây, chuỗi khối, 5G/5G-Advanced, robot tự hành, an ninh mạng, vắc xin thế hệ mới, liệu pháp tế bào, vật liệu tiên tiến, hydrogen xanh, hệ thống lưu trữ các bon, thiết bị bay không người lái, chip chuyên dụng, truyền thông và tính toán lượng tử, cùng các nền tảng và thiết bị phục vụ đường sắt đô thị.

Bên cạnh đó, danh mục còn ưu tiên các công nghệ giải quyết những bài toán lớn của thành phố Hà Nội và các ý tưởng, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh, công nghệ hoặc hoạt động văn hóa sáng tạo mới trong khu phát triển thương mại và văn hóa theo các nghị quyết của HĐND thành phố.

Vận hành hai dự án “sandbox” tiên phong

Cụ thể hóa Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND, UBND thành phố Hà Nội đã quyết định cho phép thử nghiệm có kiểm soát tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc. Hai dự án tiên phong được trao giấy phép thử nghiệm gồm: Hệ thống giao thông tự hành thông minh và công nghệ sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95%.

Dự án hệ thống giao thông tự hành thông minh do Công ty cổ phần Phenikaa-X thực hiện trong thời gian 24 tháng tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc và cơ sở Hòa Lạc của Đại học Quốc gia Hà Nội; danh mục thử nghiệm gồm: Xe buýt tự hành, robot taxi, robot dọn vệ sinh tự động và robot giao hàng. Dự án sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp do Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ thực hiện trong thời gian 18 tháng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc; dự án áp dụng công nghệ theo bằng độc quyền sáng chế.

Yêu cầu trọng tâm mà lãnh đạo thành phố đặt ra cho dự án này là kiểm chứng công nghệ và hiệu quả thu hồi, đồng thời kiểm soát chặt chẽ an toàn, chất thải, hóa chất và tác động môi trường. Kết quả cần cho thấy rõ tính ổn định của quy trình và khả năng làm chủ công nghệ trước khi xem xét chuyển sang giai đoạn tiếp theo. Cụ thể, đối với giao thông tự hành, phải đo được độ an toàn, độ tin cậy, tỷ lệ hoàn thành hành trình, khả năng xử lý tình huống, mức độ phù hợp của hạ tầng và phản hồi của người dùng. Đối với công nghệ chế biến đất hiếm, thành phố yêu cầu phải lượng hóa hiệu suất thu hồi, chất lượng sản phẩm, mức tiêu hao nguyên liệu, hóa chất, khả năng kiểm soát chất thải và chỉ tiêu an toàn bức xạ, môi trường.

PGS.TS Lê Anh Sơn, Giám đốc Công ty cổ phần Phenikaa-X, Giám đốc Đại học Phenikaa chia sẻ, phía sau quyết định “sandbox” là hơn 5 năm nghiên cứu, hàng nghìn lượt chạy thử nghiệm và hàng chục nghìn kilômét kiểm chứng. Đồng thời đưa ra 3 cam kết: An toàn là điều kiện tiên quyết; dữ liệu vận hành được báo cáo đầy đủ, trung thực; và đóng góp kinh nghiệm 24 tháng tới để hoàn thiện khung pháp lý cho phương tiện tự hành tại Việt Nam.

Trong khi đó, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ Lê Văn Tuấn cho biết, từ kết quả nghiên cứu công nghệ, công ty đã chế thử và lắp đặt chạy không tải hệ thống sản xuất bán công nghiệp tại Thái Nguyên từ năm 2024 đến 2025. Sau khi được trao quyết định thử nghiệm, công ty sẽ nâng cấp nhà xưởng, lắp đặt hệ thống tự động hóa tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc để thử nghiệm quy trình khép kín, tối ưu hóa các thông số kỹ thuật đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường vật liệu công nghệ cao.

Việc chính thức vận hành 2 dự án thử nghiệm có kiểm soát tại Hòa Lạc là bước đi quan trọng để hiện thực hóa mô hình hợp tác “ba nhà” (Nhà nước - nhà trường - nhà doanh nghiệp) dưới sự dẫn đường của Nghị quyết số 57-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành ngày 22-12-2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đồng thời khẳng định quyết tâm của Hà Nội trong việc khẳng định vị thế trung tâm đổi mới sáng tạo, chủ động mở đường cho các công nghệ đột phá vươn tầm.

Nhấn mạnh tầm nhìn phát triển, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng khẳng định, mục tiêu của “sandbox” không phải là số lượng dự án thành công trên giấy, mà là tạo ra nhiều công nghệ thực sự phục vụ con người, đóng góp giá trị mới cho Thủ đô và đất nước. Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng kỳ vọng kết quả thử nghiệm không dừng ở việc chứng minh phương tiện có thể vận hành, mà phải tạo ra bộ dữ liệu đủ tin cậy để đánh giá mức độ an toàn, độ ổn định, khả năng tương tác với hạ tầng hiện hữu, quy trình vận hành và xử lý sự cố; từ đó phục vụ nghiên cứu mô hình quản lý và khả năng mở rộng ứng dụng giao thông thông minh.

Lãnh đạo thành phố cho biết đã chỉ đạo các sở, ngành không coi “sandbox” là nhiệm vụ riêng của Sở Khoa học và Công nghệ. Mỗi đơn vị phải tham gia dưới góc độ quản lý chuyên ngành, chủ động nhận diện quy định còn thiếu hoặc chưa phù hợp để xử lý hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền. Tinh thần chung là không né tránh cái mới vì chưa có tiền lệ, nhưng cũng không vì khát vọng đổi mới mà bỏ qua các yêu cầu pháp lý và an toàn.