Không thể chỉ chờ cơ chế

Đằng sau những con số tưởng như chỉ thuộc về bài toán nhân sự là những lớp học đang phải “co kéo” để vận hành, những giáo viên phải tăng tiết, kiêm nhiệm và những học sinh chưa được hưởng đầy đủ điều kiện học tập mà các em đáng được có.

Thiếu giáo viên kéo dài cũng đồng nghĩa với việc áp lực dồn lên người thầy, chất lượng dạy học bị thử thách và khoảng cách giáo dục giữa các địa bàn có nguy cơ rộng thêm. Một trường học muốn tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, triển khai chương trình mới, tăng cường giáo dục kỹ năng, ngoại ngữ, tin học, nghệ thuật… nhưng thiếu giáo viên đứng lớp thì mọi chủ trương dù đúng đến đâu cũng khó được triển khai hiệu quả trên thực tế. Không thể nói đến một nền giáo dục đột phá nếu trong lớp học vẫn thiếu những người trực tiếp tạo nên sự đột phá ấy.

Nhìn vào thực trạng hiện nay, thiếu giáo viên không chỉ là chuyện “thiếu người”, mà sâu xa hơn là những điểm nghẽn trong quản trị nguồn nhân lực giáo dục. Một số địa phương vẫn chịu áp lực tinh giản biên chế chung, trong khi giáo viên chiếm tỷ lệ lớn trong tổng biên chế sự nghiệp, dẫn đến tâm lý dè dặt trong tuyển dụng. Hệ quả là có nơi trường thiếu giáo viên nhưng chỉ tiêu được giao lại chưa sử dụng hết.

Cùng với đó là sự “lệch pha” giữa định mức và thực tế. Quy mô học sinh, sĩ số lớp, yêu cầu dạy học hai buổi/ngày và đặc thù từng vùng miền không thể được giải quyết bằng một công thức cứng nhắc. Tình trạng thừa, thiếu cục bộ giữa các địa phương, cấp học và môn học vẫn khá rõ; những môn như: Tiếng Anh, tin học, âm nhạc, mỹ thuật... càng khó thu hút nhân lực ở những địa bàn khó khăn. Trong khi đó, việc điều động, luân chuyển giáo viên giữa các trường, các địa bàn chưa đủ linh hoạt. Nói cách khác, nguồn lực không hẳn đã thiếu tuyệt đối, nhưng đang được phân bổ và sử dụng chưa thật sự hiệu quả.

Đây chính là lúc trách nhiệm của địa phương cần được đặt vào vị trí trung tâm. Trung ương có trách nhiệm hoàn thiện thể chế, chính sách và định mức; nhưng địa phương mới là nơi biết rõ trường nào thiếu, môn nào thiếu, địa bàn nào cần người và vì sao không tuyển được giáo viên. Vì vậy, không thể chỉ chờ cơ chế tháo gỡ từ trên xuống. Những biên chế đã được giao phải nhanh chóng được rà soát và tuyển dụng thực chất; nơi có điều kiện cần tổ chức tuyển dụng tập trung, tránh chia nhỏ, manh mún, để vừa đáp ứng nhu cầu tổng thể vừa tạo điều kiện cho giáo viên lựa chọn vị trí phù hợp.

Thế nên, việc trao thêm thẩm quyền cho Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo về tuyển dụng, điều động, thuyên chuyển giáo viên theo cơ chế mới cần được biến thành năng lực hành động thực tế. Đặc biệt, địa phương phải coi kinh phí dành cho giáo dục là đầu tư cho phát triển, không phải khoản chi có thể co kéo tùy thời điểm. Tiền lương dạy thêm giờ, hợp đồng lao động, chính sách thu hút giáo viên đến vùng khó khăn phải được tính toán đầy đủ trong khả năng ngân sách.

Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22-8-2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã đặt yêu cầu bảo đảm “đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên”, đồng thời đề ra những chính sách ưu đãi mạnh hơn đối với đội ngũ nhà giáo. Đó không chỉ là nhiệm vụ của ngành Giáo dục, mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trước hết ở nơi trực tiếp tổ chức thực hiện.

Chính vì vậy, khi Nghị quyết số 71-NQ/TW đã mở ra một yêu cầu mới về đột phá giáo dục, mỗi địa phương càng phải trả lời bằng hành động cụ thể: Tuyển đủ người, bố trí đúng chỗ, tháo gỡ đúng điểm nghẽn và giữ chân được người thầy. Bởi phía sau mỗi chỉ tiêu giáo viên được tuyển đủ là một lớp học được đủ đầy; phía sau mỗi lớp học đủ đầy là cơ hội phát triển của một thế hệ. Và đó mới là trách nhiệm mà không địa phương nào được phép chậm trễ.