Phát triển nguồn nhân lực và văn hóa an ninh mạng trong PETROVIETNAM

Con người là hạt nhân cốt lõi

Quá trình chuyển đổi số trên toàn cầu đang tạo ra không gian phát triển mới cho PETROVIETNAM. Tuy nhiên, việc kết nối ngày càng sâu giữa hệ thống công nghệ thông tin, công nghệ vận hành, cơ sở dữ liệu và các nền tảng quản trị cũng làm gia tăng nguy cơ mất an ninh mạng gia tăng nhanh chóng.

Tại Hội nghị An ninh mạng năm 2026 của PETROVIETNAM, các chuyên gia và đại diện đơn vị thành viên đã cùng thống nhất rằng an ninh mạng không còn là nhiệm vụ riêng của bộ phận công nghệ thông tin.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (Bộ Công an) nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ phải được đặt ra toàn diện đối với hệ thống, dữ liệu và con người. Những cá nhân có quyền tiếp cận hệ thống quan trọng cần được kiểm tra, phân quyền và giám sát phù hợp. Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư và an ninh con người cũng phải được tích hợp ngay từ giai đoạn thiết kế hệ thống, thay vì xử lý bổ sung khi đã đưa vào vận hành.

Yêu cầu này đặc biệt quan trọng khi PETROVIETNAM quản lý nhiều công trình, hệ thống công nghiệp và cơ sở dữ liệu có tính chất trọng yếu. Mỗi cán bộ, kỹ sư, chuyên gia vận hành hay nhân sự của nhà thầu đều là một mắt xích trong hệ thống phòng thủ. Thiếu nhận thức, kỹ năng hoặc kỷ luật tuân thủ, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến sự cố nghiêm trọng.

Thực tế tại Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) chỉ ra thách thức nổi bật là khoảng cách năng lực an ninh mạng giữa đội ngũ IT và lực lượng vận hành hệ thống công nghiệp (OT). Nhân sự vận hành giỏi chuyên môn quy trình sản xuất nhưng có thể thiếu đào tạo an ninh mạng. Ngược lại, nhân sự IT không phải lúc nào cũng nắm hết đặc thù hệ thống điều khiển và yêu cầu vận hành liên tục của nhà máy.

Để khắc phục điều này, những năm qua BSR đã thực hiện văn hóa đào tạo tại đơn vị. Nền tảng đào tạo thường xuyên đã được BSR xây dựng với quy mô tương đối rộng. Trong năm 2025, doanh nghiệp triển khai 160 chuỗi chương trình với 14.512 lượt người tham gia, kết hợp đào tạo trực tiếp, học trực tuyến và kiểm tra trên nền tảng số.

Những hoạt động như hội thảo về văn hóa an toàn, chương trình thúc đẩy văn hóa học tập và khảo sát văn hóa doanh nghiệp góp phần tạo môi trường thuận lợi để lồng ghép nội dung an ninh mạng vào hoạt động đào tạo chung.

Tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Đại chúng Việt Nam (PVcomBank), bài toán nhân lực được nhìn nhận từ thực trạng thiếu chuyên gia an ninh mạng có trình độ cao cả về số lượng và chất lượng. Để ứng phó, ngân hàng từng bước tổ chức lực lượng chuyên trách theo các nhóm nghiệp vụ như bảo vệ hạ tầng, ứng dụng, dữ liệu, quyền riêng tư, kiểm thử xâm nhập, giám sát, ứng cứu sự cố và quản trị tuân thủ.

Đồng thời, PVcomBank chú trọng đào tạo nhận thức cho người lao động, tổ chức diễn tập xử lý thư điện tử giả mạo, cập nhật công nghệ cho cán bộ công nghệ thông tin và an toàn thông tin, nhằm biến mỗi nhân viên thành một "điểm quan sát rủi ro" có khả năng nhận diện bất thường và báo cáo bất thường.

Đánh giá về công tác nhân sự trong đảm bảo an ninh mạng, ThS Lưu Văn Vinh, Chuyên gia an ninh kinh tế, Giảng viên cao cấp Viện An ninh phi truyền thống, nêu quan điểm trong thời gian tới, PETROVIETNAM cần xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng số toàn diện; ưu đãi thu hút nhân tài công nghệ thông tin, an ninh mạng và khoa học dữ liệu; hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ quá trình chuyển đổi số và phát triển công nghiệp an ninh - năng lượng tự chủ.

Trong công tác bảo đảm an ninh mạng, người đứng đầu giữ vai trò quyết định trong việc chuyển yêu cầu bảo mật thành trách nhiệm quản trị xuyên suốt. Lãnh đạo không chỉ phê duyệt chủ trương, bố trí nguồn lực mà còn phải trực tiếp chỉ đạo, phân công trách nhiệm, kiểm tra và yêu cầu báo cáo đầy đủ về các rủi ro có thể ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Vai trò này cần được thể hiện từ quá trình xây dựng chiến lược, ban hành quy chế, xác định hệ thống và dữ liệu trọng yếu đến tổ chức giám sát, ứng cứu và phục hồi sau sự cố.

Khi tình huống xảy ra, người đứng đầu phải nắm rõ cơ chế chỉ huy, đầu mối phối hợp, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm báo cáo, bảo đảm đơn vị có thể hành động ngay thay vì mất thời gian xác định phương án xử lý.

Tại PETROVIETNAM, yêu cầu này cần gắn với kết quả bảo vệ hệ thống, dữ liệu, khả năng ứng phó, phục hồi sau sự cố và xây dựng văn hóa an ninh mạng trong toàn Tập đoàn. Đồng thời, kết quả thực hiện các quy định về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và bảo vệ bí mật nhà nước có thể được đưa vào tiêu chí đánh giá hiệu quả công việc. Người đứng đầu cũng phải thúc đẩy đào tạo, diễn tập, phát triển lực lượng chuyên trách và nâng cao nhận thức để mỗi cán bộ, người lao động trở thành một mắt xích có trách nhiệm.

Hình thành văn hóa an ninh mạng

Nguồn nhân lực an ninh mạng không chỉ bao gồm các chuyên gia làm việc tại trung tâm điều hành hay bộ phận công nghệ. Trong một tập đoàn hoạt động trên nhiều lĩnh vực và địa bàn như PETROVIETNAM, năng lực bảo vệ còn phụ thuộc vào nhận thức, hành vi và tinh thần trách nhiệm của toàn thể người lao động.

Văn hóa an ninh mạng được cụ thể hóa bằng những thói quen hằng ngày như sử dụng tài khoản đúng quy định, bảo vệ thông tin xác thực, kiểm tra nguồn gốc thư điện tử, không tự ý kết nối thiết bị lạ vào hệ thống, tuân thủ phân quyền và chủ động báo cáo khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Khi trở thành phản xạ nghề nghiệp, con người sẽ chuyển từ "điểm yếu dễ bị khai thác" thành một lớp phòng vệ chủ động.

Từ kinh nghiệm của Liên doanh Việt Nga - Vietsovpetro, hoạt động đào tạo cần được tổ chức thường xuyên, gắn với chia sẻ chuyên môn, tập huấn và diễn tập thực tế. Đơn vị đề xuất tạo điều kiện để đội ngũ phụ trách an ninh mạng tham gia các chương trình chuyên sâu, tiếp cận kinh nghiệm của chuyên gia và thực hành xử lý tình huống. Đây là cơ sở giúp nhân sự chuyển từ biết quy định sang có khả năng hành động khi sự cố xảy ra.

Đào tạo an ninh mạng vì thế không thể dừng ở mức phổ biến kiến thức đại trà. PETROVIETNAM cần xây dựng khung năng lực theo từng nhóm nhân sự: Người lao động được trang bị kỹ năng nhận diện và báo cáo rủi ro; cán bộ quản lý hiểu rõ trách nhiệm chỉ huy và quyết định khi xảy ra sự cố; nhân sự IT và OT được đào tạo chuyên sâu; lực lượng chuyên trách có năng lực giám sát, phân tích, điều tra, ứng cứu và phục hồi hệ thống.

Nội dung đào tạo và diễn tập phải thiết kế sát với thực tế từng lĩnh vực, từng đơn vị. Đối với nhà máy lọc dầu, kho cảng, công trình biển hay nhà máy điện, kịch bản phải phản ánh đúng đặc điểm hệ thống điều khiển công nghiệp và yêu cầu duy trì sản xuất liên tục. Với khối tài chính, thương mại, dịch vụ, trọng tâm là bảo vệ dữ liệu, kiểm soát giao dịch, phòng chống lừa đảo và quản trị rủi ro đối tác.

Về vấn đề này, Phó Tổng giám đốc PETROVIETNAM Phan Tử Giang yêu cầu người đứng đầu các đơn vị trực tiếp chỉ đạo công tác an ninh mạng; thường xuyên đào tạo, nâng cao nhận thức cho người lao động và xây dựng đội ngũ chuyên gia chuyên sâu, nhất là trong bảo vệ dữ liệu và hệ thống công nghiệp. Mục tiêu là hình thành nhận thức chung rằng mỗi cán bộ, người lao động đều là một mắt xích trong hệ thống phòng thủ mạng của Tập đoàn.

Về dài hạn, PETROVIETNAM cần chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực cho các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và năng lượng hạt nhân. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi thời gian đào tạo dài, kiến thức liên ngành và tiêu chuẩn bảo mật nghiêm ngặt. Việc chuẩn bị sớm giúp Tập đoàn tránh tình trạng thụ động, thiếu hụt nhân lực khi hệ thống đi vào vận hành.

Phát triển con người và xây dựng văn hóa an ninh mạng là quá trình liên tục, cần triển khai đồng bộ với đầu tư công nghệ và hoàn thiện thể chế. Khi mỗi người lao động hiểu rõ trách nhiệm, thạo kỹ năng và chủ động tham gia bảo vệ hệ thống, PETROVIETNAM sẽ hình thành được một không gian số an toàn, tin cậy và có khả năng chống chịu cao, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu trở thành tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia hiện đại.