Từ “chiến dịch 100 ngày” đến “hành trình số” ở Đông Anh
Từ những phiên livestream giới thiệu đặc sản quê hương đến số hóa hoạt động quản trị công của bộ máy chính quyền cơ sở, từ mã hóa sản phẩm OCOP đến thanh toán không dùng tiền mặt, từ việc hình thành những nhà văn hóa số giữa thôn, xóm… đến giảng dạy, học tập ứng dụng công nghệ AI… - triển khai chiến dịch 100 ngày tăng tốc chuyển đổi số, Đông Anh (Hà Nội) đã tạo dựng những nền tảng cho “hành trình số”, xu thế tất yếu cho sự phát triển bền vững của địa phương.
Từ những phiên livestream giới thiệu đặc sản quê hương đến số hóa hoạt động quản trị công của bộ máy chính quyền cơ sở, từ mã hóa sản phẩm OCOP đến thanh toán không dùng tiền mặt, từ việc hình thành những nhà văn hóa số giữa thôn, xóm… đến giảng dạy, học tập ứng dụng công nghệ AI… - triển khai chiến dịch 100 ngày tăng tốc chuyển đổi số, Đông Anh (Hà Nội) đã tạo dựng những nền tảng cho “hành trình số”, xu thế tất yếu cho sự phát triển bền vững của địa phương.
20h ngày 1-8, talkshow livestream đầu tiên với chủ đề "Đông Anh - Đưa đặc sản quê hương bước vào không gian số" được phát sóng trên Fanpage "Khám phá Đông Anh". Điểm đặc biệt của chương trình là sự tham gia trực tiếp của lãnh đạo xã cùng các doanh nghiệp, hợp tác xã.
Từ phiên livestream đầu tiên, giờ đây, mỗi cuối tuần, “phiên chợ số” lại họp. Lãnh đạo xã cùng các doanh nghiệp có sản phẩm OCOP, lên sóng, vừa trò chuyện về quê hương, vừa giới thiệu sản phẩm và tương tác với người xem.
Từ những câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm đến những đơn hàng được kết nối ngay trong buổi phát sóng, đặc sản Đông Anh đang có thêm một cách tiếp cận người tiêu dùng gần gũi và hiện đại hơn.
Sự thay đổi về “tư duy” thương mại của lãnh đạo xã gắn liền với quá trình chuyển đổi số trong vận hành bộ máy chính quyền. Tại Đông Anh, hơn 95% văn bản được trao đổi, xử lý trên môi trường mạng; 100% văn bản đi được ký số, liên thông trên hệ thống. Trang thông tin điện tử tích hợp trợ lý ảo AI, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tra cứu thông tin, thủ tục hành chính và gửi phản ánh, kiến nghị. Các cuộc họp của Thường trực, Ban Thường vụ Đảng ủy xã cũng được thực hiện không giấy tờ.
Dữ liệu đang dần trở thành công cụ phục vụ lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành. Công tác kiểm tra, giám sát được chuyển từ cách làm truyền thống sang “giám sát trên dữ liệu, kiểm tra trên dữ liệu”. Phản ánh của người dân, tiến độ nhiệm vụ và kết quả giải quyết công việc được cập nhật trên hệ thống, giúp cán bộ theo dõi, xử lý kịp thời.
Bộ máy cơ sở tăng tốc chuyển đổi số, người dân cũng chuyển động để hai phía “gặp nhau”. Số hóa về từng địa bàn dân cư, tới từng người dân. Chị Nguyễn Thị Yến, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Đông Anh cho biết, các Tổ chuyển đổi số cộng đồng là lực lượng trực tiếp hướng dẫn người dân cài đặt VNeID, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, chữ ký số, thanh toán không dùng tiền mặt và các ứng dụng thiết yếu.
Với những người chưa quen công nghệ, một thao tác trên điện thoại đôi khi cũng cần được hướng dẫn nhiều lần. Vì vậy, các thành viên tổ kiên trì “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”, coi việc người dân tự thực hiện được là thước đo hiệu quả.
Những “chuyển động số”
Từ đầu năm đến ngày 17-8, xã Đông Anh tiếp nhận 26.121 hồ sơ thủ tục hành chính; đã giải quyết 25.628 hồ sơ, trong đó 91,72% giải quyết trước hạn, 8,08% đúng hạn. Công tác số hóa đạt 11.865 hồ sơ, tương đương 81,2%; 11.806 hồ sơ được cấp kết quả điện tử, đạt 80,8%.
Ở cộng đồng, 72 Tổ chuyển đổi số với 741 thành viên tiếp tục hỗ trợ người dân tiếp cận các tiện ích số. Đến thời điểm đầu tháng 8, tỷ lệ người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử đạt trên 97%; các mô hình “Bình dân học vụ số”, “Nhà văn hóa số”, “Chợ số - Nông thôn số” và “Thôn, Tổ dân phố số” đang được triển khai, mở rộng.
Những chuyển động mạnh mẽ trong công tác lãnh đạo và quản trị công của hệ thống chính trị cơ sở vừa có tính “dẫn dắt”, vừa tạo động lực số hóa hoạt động sản xuất, thương mại. Nếu trước đây, một sản phẩm muốn đến với người mua chủ yếu cần một cửa hàng, một quầy hàng hoặc một phiên chợ, thì nay nó có thêm một “địa chỉ” trên không gian mạng.
Ở Đông Anh, 33/33 sản phẩm OCOP đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử, đồng thời sử dụng mã QR truy xuất nguồn gốc. Các sản phẩm được quảng bá trên nhiều nền tảng như Postmart, Voso, Shopee, Sendo, Tiki, Donganh Discovery...
Với những sản phẩm gắn chặt với địa danh như bún Mạch Tràng, nếp cái hoa vàng Đông Anh hay tương Việt Hùng, việc xuất hiện trên không gian số không đơn thuần là thêm một kênh bán hàng. Đó còn là cách để câu chuyện về sản phẩm được kể đầy đủ hơn.
Người mua có thể quét mã, tìm hiểu nguồn gốc, nhận diện sản phẩm và tiếp cận thông tin mà trước đây có thể chỉ được biết qua lời giới thiệu của người bán. Một chiếc điện thoại, vì thế, trở thành “gian hàng” mở cửa cả ngày.
Cùng với đó, xã quan tâm việc chuẩn hóa bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc; 50% sản phẩm OCOP đã được Cục Sở hữu trí tuệ chứng nhận đăng ký nhãn hiệu. Những bước đi này giúp sản phẩm địa phương có thêm sức cạnh tranh khi bước ra thị trường rộng hơn.
Phó Chủ tịch UBND xã Đông Anh Nguyễn Công Phước nhìn nhận, khi một sản phẩm không chỉ có cửa hàng ngoài đời mà còn có sự hiện diện trên môi trường số, cơ hội tiếp cận khách hàng sẽ rộng hơn.
Đó cũng là lý do Đông Anh không chỉ đưa chuyện OCOP lên các sàn thương mại điện tử, mà hướng tới việc đưa thêm sản phẩm địa phương, sản phẩm làng nghề và những giá trị đặc trưng của địa bàn lên không gian số.
Nếu số hóa quy trình sản xuất giúp sản phẩm có thêm thị trường, thì “thương mại số” lại đang thay đổi cách mua bán diễn ra ngay trong những khu chợ quen thuộc.
Tại tuyến phố 4.0 đường Cổ Loa, các thôn ở khu vực trung tâm xã Đông Anh hay chợ Dục Nội, mã QR xuất hiện ngày càng nhiều. Người mua không nhất thiết phải có tiền mặt trong ví; người bán nhận tiền qua tài khoản.
Đông Anh hiện có 17 chợ, 2 siêu thị cùng nhiều điểm kinh doanh. Theo thống kê của xã, 100% hộ kinh doanh, siêu thị sử dụng tài khoản hoặc mã QR để thanh toán. Hơn 98% doanh nghiệp, hộ kinh doanh sử dụng hợp đồng điện tử, hóa đơn điện tử và nộp thuế điện tử.
Công nghệ không làm mất đi nét truyền thống, và cả thói quen đi chợ. Những quầy hàng vẫn vậy, người mua vẫn hỏi giá, chọn hàng, mặc cả. Chỉ có phương thức thanh toán và cách kết nối với khách hàng đang thay đổi.
Chị Đinh Tuyết Mai, ở thôn Mai Lâm, chia sẻ: “Trước đây, đi chợ phải mang tiền mặt, mỗi lần mua gì lại rút tiền ra rồi cất tiền vào, rất kích rích. Bây giờ, từ hàng rau đến hàng thịt đều có mã QR, quét cái rất tiện”.
Đông Anh đang đặt mục tiêu mở rộng mô hình tuyến phố hoặc chợ thanh toán không dùng tiền mặt ở các thôn. Theo ông Nguyễn Công Phước, bước tiếp theo không chỉ dừng ở “chợ không tiền mặt”, mà hướng tới “chợ số” – nơi người bán có thể hiện diện trên môi trường số, quảng bá hàng hóa và tiếp cận khách hàng bằng nhiều phương thức mới.
Chiến dịch 100 ngày không chỉ mang đến những dấu ấn đậm nét trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của hệ thống chính trị cơ sở, không chỉ tạo động lực số hóa hoạt động sản xuất, thương mại… với đánh giá đong đếm được: Đến ngày 11-9, Đông Anh đứng đầu 126 xã, phường của Hà Nội về kết quả chuyển đổi số, với 89,80/100 điểm.
Ở Đông Anh, công nghệ số cũng đang hiện diện ở không gian di sản và văn hóa truyền thống.
Tại lễ hội Cổ Loa đầu năm 2026, địa phương lần đầu giới thiệu “Không gian Di tích - Lễ hội truyền thống số”. Theo đó, công nghệ được sử dụng để mở rộng cách tiếp cận di sản, giúp người dân và du khách có thêm trải nghiệm bên cạnh những hình thức tham quan truyền thống. Tại đây, các hình thức trình diễn số như mã QR, hình ảnh, video, hologram 3D và trải nghiệm thực tế ảo 360° giúp những câu chuyện về Cổ Loa được kể bằng một ngôn ngữ gần gũi hơn với công chúng. Xã cũng xác định xây dựng mô hình “Di sản số Đông Anh”, hướng tới số hóa dữ liệu các di tích, lễ hội và di sản văn hóa.
Cùng với đó, công tác số hóa di tích trên địa bàn được thực hiện theo nhiều lớp. Toàn bộ di tích đã được xếp hạng được số hóa 2D; 41 di tích được thực hiện số hóa 3D để phục vụ lưu trữ, quản lý và phát huy giá trị.
Câu chuyện không dừng ở di sản vật thể và phi vật thể. Tại thôn Mạch Tràng và 35 thôn còn lại trên địa bàn xã sau sắp xếp, mô hình “Nhà văn hóa số” được triển khai đồng bộ với hệ thống mã QR, bảng thông tin số, thư viện số, các tiện ích phục vụ dịch vụ công, phản ánh kiến nghị, hồ sơ sức khỏe điện tử... Người dân còn có thể đăng ký sử dụng Nhà văn hóa trên nền tảng số và trải nghiệm tham quan thực tế ảo VR/360.
Bà Đào Thị Chiện, Bí thư Chi bộ thôn Mạch Tràng cho rằng, với người cao tuổi, điều quan trọng không chỉ là có điện thoại thông minh mà còn phải biết sử dụng nó để tìm kiếm thông tin, tiếp cận những tiện ích cần thiết. Khi ứng dụng, tiện ích được đưa về không gian sinh hoạt quen thuộc của thôn, với sự hướng dẫn, hỗ trợ của tổ công tác chuyển đổi số, sự e ngại với công nghệ, nhất là người có tuổi, cũng dần giảm đi.
Ở địa bàn dân cư, ở ngay gia đình, dòng tộc, số hóa còn là cách lưu giữ những thứ rất dễ mất đi nếu không được lưu trữ đầy đủ. Tại thôn Xuân Trạch, mô hình “Làng Xuân Trạch văn hiến” hướng tới số hóa hình ảnh, gia phả và những câu chuyện đời sống, hình thành kho tri thức chung. Người dân là chủ thể cung cấp dữ liệu; nhà trường, doanh nghiệp và chính quyền cùng tham gia quá trình tổ chức, khai thác nguồn dữ liệu ấy.
Công nghệ số mở thêm một cách lưu giữ, giới thiệu và kết nối để những giá trị vốn thuộc về làng quê, để những giá trị ấy có thể đến với nhiều người hơn.
Từ chính quyền số tới xã hội số, từ xã hội số tới công dân số - “hành trình số” tiếp tục được mở rộng trong trường học – bước chuẩn bị tất yếu cho những chủ nhân tương lai.
Lê Phương Thảo, học sinh Trường THCS Đông Hội, chia sẻ: “Ở trường em, từ cây xanh, thư viện đến các sản phẩm học tập đều được gắn mã QR. Sử dụng công nghệ thường xuyên tại trường, em học được cách sử dụng có ích và giải trí an toàn”.
Với học sinh Đông Anh, chuyển đổi số bắt đầu từ những điều như thế, những điều gần gũi với việc học hằng ngày như: một mã QR dẫn tới bài học, thư viện số, bảng tin điện tử hay kho học liệu có thể truy cập trên điện thoại.
Tại Trường Tiểu học Cổ Loa, mô hình “Điểm hẹn công dân số” giúp học sinh, giáo viên và phụ huynh tiếp cận thông tin giáo dục, kỹ năng công dân số, an toàn và văn minh trên không gian mạng thông qua mã QR. Ở Trường THCS Xuân Canh và Tiểu học Ngô Tất Tố, các mô hình “Trường học số”, “Trường học số 4S” đưa hồ sơ số, phần mềm hỗ trợ giảng dạy, thư viện số, bảng tin điện tử, mã QR, phòng truyền thống số và trải nghiệm thực tế ảo vào không gian học tập. Qua đó, công nghệ không chỉ hỗ trợ quản trị giáo dục mà còn góp phần hình thành tư duy, kỹ năng số cho học sinh.
Học liệu số cũng mở rộng cơ hội học tập. Chương trình “English Mastery” năm học 2025-2026 được triển khai tại 22 trường, với 100% học sinh tham gia; hơn 12.000 học sinh được thụ hưởng học liệu miễn phí trị giá 3,7 tỷ đồng.
Không chỉ tiếp cận công nghệ, học sinh còn được khuyến khích tạo ra sản phẩm. Đoàn Robotics Đông Anh đạt nhiều thành tích tại cuộc thi Robotics thế giới ở Trung Quốc; Cuộc thi Robocon Đông Anh mở rộng lần thứ I thu hút 200 đội ở ba cấp học, tạo cơ hội để các em thử nghiệm, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm.
Chuyển đổi số đang dần trở thành một phần của môi trường giáo dục, một không gian học liệu, giúp học sinh Đông Anh từng bước biết khai thác công nghệ để học tập, sáng tạo và phát triển kỹ năng.
Chuyển đổi số ở Đông Anh, nói một cách đơn giản, không chỉ là việc đầu tư trang bị phần cứng hay cài đặt phần mềm, mà là sự thay đổi về tư duy và mô hình hoạt động để tối ưu hóa hiệu suất nhờ công nghệ. Đó là quá trình thay đổi tổng thể và toàn diện công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của bộ máy chính quyền; đó cũng là quá trình thay đổi phương thức sản xuất, hoạt động thương mại dựa trên các công nghệ số… Sau cùng, “nhịp sống số” tác động tới chính người dân, cả ở khía cạnh đời sống vật chất lẫn tinh thần. Xây dựng chính quyền số - xã hội số - công dân số, Đông Anh không chỉ tăng tốc và tạo nhiều dấu ấn trong “chiến dịch 100 ngày” mà còn tạo nền tảng “hành trình số” bền vững cho tương lai, theo xu thế phát triển tất yếu.
---------------------------------------
Nội dung - Thiết kế: Mai Khôi
Ảnh: Mai Khôi