Địa phương phía Bắc đề xuất phân cấp mạnh trong quản lý đất đai

Hội nghị có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Tuyên Quang, Lào Cai, Lai Châu, Lạng Sơn, Cao Bằng, Sơn La, Thái Nguyên, Phú Thọ, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình.

Các địa phương phía Bắc cơ bản thống nhất với Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về phân cấp, thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, cấp giấy chứng nhận và giá đất, bảo đảm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.

Hoàn thiện pháp luật đất đai theo hướng phân cấp, linh hoạt

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Phương Hoa Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) được xây dựng trên tinh thần thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 21-NQ/TW của Trung ương; đồng thời kế thừa những quy định còn phù hợp, phát triển các chính sách mới và khắc phục những điểm nghẽn của hệ thống pháp luật đất đai hiện hành.

Dự thảo được xây dựng theo nguyên tắc của Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; đồng thời bám sát Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam.

Một trong những định hướng quan trọng là Luật chỉ quy định những vấn đề mang tính khung, nguyên tắc; đối với những nội dung thường xuyên biến động, cần linh hoạt theo điều kiện thực tế thì giao Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương quy định. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng luật phải sửa đổi thường xuyên, đồng thời tạo dư địa để chính sách có thể thích ứng nhanh hơn với yêu cầu phát triển.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương tập trung góp ý vào ba nhóm nội dung lớn, gồm mức độ thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW; những khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ trong quá trình tổ chức thi hành pháp luật đất đai; và việc phân cấp thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai.

Đáng chú ý, về phân cấp thẩm quyền, Bộ đang xin ý kiến đối với hai phương án tại Điều 19 của Dự thảo Luật.

Phương án 1 là luật hóa quy định của Nghị định số 49/2026/NĐ-CP, theo đó giao UBND cấp tỉnh quyết định các nội dung về thu hồi đất, bồi thường, giao đất, cho thuê đất; đồng thời cho phép phân cấp, ủy quyền trong quản lý đất đai.

Phương án 2 quy định trực tiếp trong Luật theo hướng UBND cấp tỉnh quyết định đối với tổ chức; UBND cấp xã quyết định đối với cá nhân, cộng đồng dân cư. Căn cứ tình hình thực tế, cấp tỉnh có thể tiếp tục phân cấp cho cấp xã thực hiện một số thẩm quyền, trách nhiệm.

Việc lựa chọn mô hình nào có ý nghĩa trực tiếp đối với hiệu quả vận hành của chính quyền địa phương hai cấp. Phân cấp hợp lý không chỉ rút ngắn quy trình giải quyết thủ tục mà còn gắn thẩm quyền với trách nhiệm của chính quyền cơ sở, nơi trực tiếp quản lý đất đai và giải quyết nhiều vấn đề phát sinh trong đời sống người dân.

Tháo gỡ những “điểm nghẽn” về đất đai

Đại diện một số tỉnh, thành phố phía Bắc cho rằng, cần thiết sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, đồng thời đánh giá cao định hướng tiếp tục tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Nội dung nhận được nhiều ý kiến tập trung là phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai. Bên cạnh đó là các quy định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đấu giá quyền sử dụng đất; cho thuê đất trả tiền hằng năm; cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với những trường hợp tồn tại, vướng mắc từ lịch sử; chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số và cơ chế xác định, điều chỉnh giá đất.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tham mưu Chính phủ sớm xây dựng các nghị định và văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn để địa phương có đầy đủ căn cứ triển khai ngay khi Luật có hiệu lực.

Đối với phân cấp, phân quyền, Hà Nội đề nghị lựa chọn phương án 2, nhằm tăng tính chủ động và tạo thuận lợi hơn cho địa phương trong tổ chức thực hiện.

Đại diện Sở cũng đánh giá tích cực quy định chuyển tiếp trong Dự thảo, trong đó có cơ chế xử lý các giao dịch theo Luật Đất đai năm 2003, qua đó góp phần giải quyết những tồn tại, vướng mắc kéo dài.

Về cơ chế đấu giá trong trường hợp trả tiền thuê đất hằng năm, Hà Nội cho rằng quy định dự kiến trong Dự thảo là phù hợp.

Từ thực tiễn triển khai các dự án, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh nêu vấn đề thỏa thuận với người dân trong quá trình thực hiện dự án. Có những dự án đã đạt tỷ lệ đồng thuận từ 80-90%, song vẫn còn trường hợp chưa đạt được thỏa thuận, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện. Quảng Ninh đề nghị khống chế thời gian thỏa thuận không quá một năm, đồng thời giao UBND quy định căn cứ vào tính chất, quy mô của từng dự án để tổ chức thực hiện. Địa phương cũng ủng hộ phương án giao cấp tỉnh phân cấp trong quản lý đất đai; đồng thời đề nghị sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến pháp luật về đầu tư, thuế và tài sản công nhằm bảo đảm sự đồng bộ khi Luật Đất đai sửa đổi có hiệu lực.

Từ thực tế tại Bắc Ninh, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết quá trình cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vẫn phát sinh nhiều đơn thư liên quan đất dịch vụ, đất giao trái thẩm quyền. Vì vậy, địa phương đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép địa phương căn cứ điều kiện thực tế để xử lý việc cấp giấy chứng nhận, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Trong khi đó, Thái Nguyên cơ bản thống nhất với Dự thảo nhưng đề nghị các quy định về bồi thường, hỗ trợ cần được cụ thể hóa trong nghị định, không nên giao quá nhiều nội dung cho địa phương để tránh cách hiểu và cách thực hiện không thống nhất.

Thái Nguyên cũng nêu một vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với quyền lợi người dân khi thực hiện tái định cư. Đó là trường hợp bồi thường, hỗ trợ được thực hiện theo bảng giá đất, trong khi giá đất tại khu tái định cư lại cao hơn, dẫn tới có người dân không đủ khả năng tài chính để mua đất tái định cư. Địa phương đề nghị nghiên cứu cơ chế phù hợp, bảo đảm chính sách tái định cư thực sự đáp ứng yêu cầu ổn định đời sống của người dân sau thu hồi đất.

Đối với chính sách đất đai cho đồng bào dân tộc thiểu số, đại diện Tuyên Quang đề nghị quy định cụ thể hơn về quỹ đất dành cho đồng bào dân tộc thiểu số để địa phương có cơ sở tổ chức thực hiện.

Những ý kiến từ các tỉnh, thành phố cho thấy yêu cầu chung đặt ra trong sửa đổi Luật Đất đai không chỉ là hoàn thiện câu chữ hay kỹ thuật lập pháp, mà quan trọng hơn là phải tạo được hành lang pháp lý rõ ràng, thống nhất, khả thi.

Những vấn đề phát sinh từ thực tiễn cần được nhận diện đầy đủ để khi Luật được ban hành có thể đi vào cuộc sống, hạn chế tình trạng phải chờ hướng dẫn hoặc phát sinh cách hiểu khác nhau giữa các địa phương.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Phương Hoa cho biết: Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện Dự thảo theo hướng bảo đảm chất lượng, tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.

Trong bối cảnh thời gian hoàn thiện hồ sơ đang gấp rút để thực hiện các bước trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tháng 10-2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường mong muốn tiếp tục nhận được những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm từ các địa phương. Đây là cơ sở quan trọng để hoàn thiện một đạo luật vừa bảo đảm thống nhất trong quản lý nhà nước về đất đai, vừa tăng tính chủ động cho chính quyền cơ sở, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp.