Biến cơ chế đặc thù thành nguồn lực phát triển Thủ đô, nâng cao chất lượng sống của người dân

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu nhấn mạnh yêu cầu biến những cơ chế, chính sách đặc thù thành nguồn lực, động lực phát triển thực chất, tạo thêm dư địa tăng trưởng, nâng cao hiệu quả quản trị đô thị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Không chờ Luật có hiệu lực mới bắt tay triển khai

- Thưa Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, sau hơn 2 tháng kể từ khi Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 chính thức có hiệu lực, đồng chí có thể cho biết Hà Nội đã triển khai Luật như thế nào?

Trước khi Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 chính thức có hiệu lực vào ngày 1-7-2026, Hà Nội đã chủ động chuẩn bị các điều kiện để tổ chức thi hành, với quan điểm không chờ đến khi Luật có hiệu lực mới bắt đầu triển khai.

Thành phố xác định đây là một đạo luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo ra khung thể chế mới với nhiều cơ chế, chính sách đột phá, mở rộng phân cấp, phân quyền và trao thêm công cụ để Hà Nội giải quyết những vấn đề lớn đặt ra trong quá trình phát triển Thủ đô.

Ngay sau khi Luật được thông qua, thành phố đã triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ. UBND thành phố Hà Nội ban hành 3 kế hoạch về rà soát văn bản quy phạm pháp luật; tuyên truyền, phổ biến, tập huấn, bồi dưỡng và tổ chức thi hành Luật Thủ đô năm 2026. Thành ủy Hà Nội ban hành Chỉ thị số 15-CT/TU ngày 4-5-2026 để lãnh đạo, chỉ đạo việc triển khai thi hành Luật; UBND thành phố cũng thành lập Tổ công tác để thường xuyên theo dõi, đôn đốc, kiểm tra tiến độ thực hiện.

Một trong những nhiệm vụ được ưu tiên hàng đầu là nhanh chóng cụ thể hóa các cơ chế, chính sách mà Luật đã giao cho thành phố. Đến nay, HĐND thành phố đã thông qua 61 nghị quyết quy phạm pháp luật và UBND thành phố đã ban hành 16 quyết định quy phạm pháp luật để triển khai Luật Thủ đô năm 2026.

Cùng với đó, thành phố tiến hành rà soát toàn bộ hệ thống văn bản hiện hành để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và tránh khoảng trống pháp lý trong quá trình thực hiện. HĐND thành phố đã công bố 22 nghị quyết tiếp tục có hiệu lực tại Nghị quyết số 23/NQ-HĐND ngày 2-6-2026; UBND thành phố cũng công bố 2 quyết định tiếp tục có hiệu lực tại Quyết định số 2849/QĐ-UBND ngày 6-6-2026.

Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, thành phố đặc biệt coi trọng công tác tuyên truyền, phổ biến và tập huấn để Luật thực sự đi vào cuộc sống. Đến nay, hơn 250 hội nghị đã được tổ chức với trên 50.000 lượt người tham dự; hơn 14.000 tài liệu tuyên truyền đã được phát hành tại các xã, phường; đồng thời nội dung của Luật được tăng cường tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh cơ sở, các cổng và trang thông tin điện tử.

Điều này rất quan trọng, bởi một cơ chế dù tốt đến đâu cũng chỉ phát huy hiệu quả khi cán bộ thực thi hiểu đúng, người dân và doanh nghiệp biết rõ để tiếp cận và sử dụng.

Có thể nói, sau hơn 2 tháng Luật Thủ đô năm 2026 có hiệu lực, Hà Nội đã hình thành tương đối đầy đủ các điều kiện để đưa Luật vào cuộc sống, từ rà soát pháp luật, xây dựng văn bản cụ thể hóa đến tuyên truyền, tập huấn và tổ chức thực hiện.

Tuy nhiên, thành phố xác định đây mới là bước khởi đầu. Yêu cầu đặt ra trong thời gian tới là tiếp tục theo dõi sát quá trình thực thi, đánh giá tác động của từng cơ chế, chính sách; kịp thời nhận diện những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, lắng nghe ý kiến của người dân, doanh nghiệp và cơ sở để điều chỉnh, tháo gỡ.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là ban hành đầy đủ các văn bản để triển khai Luật, mà quan trọng hơn là phải biến những cơ chế, chính sách đặc thù Quốc hội trao cho Hà Nội thành nguồn lực phát triển thực chất, tạo thêm dư địa cho tăng trưởng, nâng cao hiệu quả quản trị đô thị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

- Trung ương đặt ra yêu cầu Hà Nội phải tăng trưởng nhanh hơn nhưng không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, đồng thời phải tạo ra những chuyển biến rõ nét về chất lượng sống. Với Luật Thủ đô năm 2026, Hà Nội đang cụ thể hóa hai yêu cầu này như thế nào trong lựa chọn nhiệm vụ và tổ chức thực hiện, thưa đồng chí?

Yêu cầu tăng trưởng nhanh hơn nhưng không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, đồng thời nâng cao chất lượng sống của người dân được Hà Nội cụ thể hóa trong quá trình triển khai Luật Thủ đô năm 2026 bằng việc khẩn trương ban hành các cơ chế, chính sách để huy động, khơi thông và phát huy hiệu quả các nguồn lực cho phát triển, theo cả yêu cầu trước mắt và lâu dài.

Trước mắt, thành phố tập trung vào những cơ chế có thể tạo ra kết quả và động lực tăng trưởng ngay, nhất là trong đầu tư công, phát triển hạ tầng và đô thị, huy động nguồn lực xã hội, thu hút đầu tư và nhà đầu tư chiến lược.

Cùng với đó là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch, đất đai, đầu tư, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị, đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án và đưa nguồn lực vào phát triển.

Về lâu dài, thành phố tập trung tạo dựng những động lực tăng trưởng mới và bền vững, trong đó khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và chuyển đổi số là những hướng trọng tâm.

Các cơ chế hỗ trợ nghiên cứu, phát triển và ứng dụng khoa học - công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp, phát triển sản phẩm và dịch vụ mới sẽ góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong lĩnh vực văn hóa, thành phố cũng đang phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của Thủ đô, khuyến khích phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế ban đêm và các mô hình kinh doanh, sáng tạo mới để hình thành thêm các không gian và động lực phát triển.

Cùng với đó, thành phố chú trọng khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực sẵn có như đất đai, tài sản công, ngân sách và kết cấu hạ tầng, bảo đảm nguồn lực công được sử dụng có trọng tâm, tạo hiệu ứng dẫn dắt và thu hút thêm nguồn lực xã hội.

Cách tiếp cận của Hà Nội là vừa tạo động lực tăng trưởng trước mắt, vừa chuẩn bị nền tảng cho tăng trưởng dài hạn, đồng thời khai thác tối đa giá trị của các nguồn lực sẵn có.

Tăng trưởng nhanh phải đi cùng hiệu quả sử dụng nguồn lực, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững; cuối cùng phải chuyển hóa thành hạ tầng tốt hơn, môi trường tốt hơn, dịch vụ tốt hơn và chất lượng sống cao hơn cho người dân Thủ đô.

Tháo gỡ đồng bộ, có trọng tâm các điểm nghẽn

- Với những điểm nghẽn về đất đai, quy hoạch, thủ tục, giải phóng mặt bằng và đầu tư đang đặt ra, Hà Nội sẽ tập trung tháo gỡ khâu nào trước để nguồn lực thực sự trở thành tăng trưởng? Những thách thức này được tính tới và giải pháp tháo gỡ kịp thời ra sao, thưa đồng chí?

Đúng là có cơ chế đặc thù mới chỉ tạo ra điều kiện cần, còn để nguồn lực thực sự khơi thông thì phải tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ và đúng trọng tâm.

Với Hà Nội, các điểm nghẽn về quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư có quan hệ chặt chẽ với nhau. Vì vậy, phải tháo gỡ đồng bộ, nhưng có thứ tự ưu tiên, tập trung trước vào những khâu đang trực tiếp làm chậm dự án, cản trở dòng vốn và nguồn lực đi vào nền kinh tế.

Trước hết là quy hoạch và đất đai. Hiện thành phố đang đẩy nhanh việc cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô thông qua các quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết; đồng thời hoàn thiện dữ liệu đất đai, rà soát các thủ tục về giao đất, cho thuê đất, xác định giá đất và chuyển mục đích sử dụng đất để hạn chế tình trạng dự án có chủ trương, có nguồn lực nhưng vẫn phải chờ các thủ tục đầu vào.

Một khâu rất quan trọng là giải phóng mặt bằng. Thành phố đang phân công, phân cấp rõ trách nhiệm, giao thẩm quyền, chỉ tiêu, KPI cho cấp xã; đồng thời làm tốt công tác vận động, thuyết phục người dân, thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tạm cư theo đúng quy định.

Quan điểm là phải làm bài bản, đúng pháp luật nhưng cũng hợp tình, hợp lý, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Song song với đó, thành phố tập trung cải cách quy trình, thủ tục đầu tư theo hướng rõ đầu mối, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả.

Đối với các dự án trọng điểm, các dự án đầu tư công có khả năng giải ngân lớn, các dự án đầu tư xã hội có sức lan tỏa cao hoặc những dự án tồn đọng kéo dài, cần chuyển từ cách xử lý chung theo từng thủ tục sang rà soát, tháo gỡ theo từng dự án, từng nhóm vướng mắc cụ thể.

Việc nào thuộc thẩm quyền cấp nào thì phải được giải quyết ở cấp đó; nội dung vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, báo cáo kịp thời, không để hồ sơ đi vòng hoặc kéo dài thời gian xử lý.

Một vấn đề khác cũng rất quan trọng là phải rà soát, xử lý những dự án chậm triển khai, sử dụng đất chưa hiệu quả. Dự án còn khả năng thực hiện thì tập trung tháo gỡ để tiếp tục triển khai; dự án không còn phù hợp hoặc không có khả năng thực hiện thì phải xử lý theo quy định để đưa đất đai và các nguồn lực liên quan trở lại phục vụ phát triển, tránh để nguồn lực bị “đóng băng” hoặc lãng phí.

Tôi cho rằng, đây chính là cách để biến thể chế thành nguồn lực và biến nguồn lực thành tăng trưởng. Khi quy hoạch rõ, đất đai được quản lý minh bạch, thủ tục được tháo gỡ, mặt bằng được bàn giao và trách nhiệm của từng cấp, từng ngành được xác định cụ thể, thì các dự án mới có thể triển khai nhanh, tạo hạ tầng, thu hút đầu tư và mở ra không gian phát triển mới cho Thủ đô.

- Hà Nội được yêu cầu không chỉ tăng trưởng nhanh mà phải tạo ra những động lực mới, đồng thời xác định rõ chỉ tiêu đầu ra và trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân. Theo đồng chí, đâu là cách để những cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026 được đo bằng kết quả thực chất, thay vì chỉ bằng số lượng chính sách hay dự án được triển khai?

Quan điểm của thành phố là giá trị của cơ chế đặc thù không nằm ở số lượng chính sách được ban hành hay dự án được phê duyệt, mà phải được đo bằng những chuyển biến thực chất đối với tăng trưởng, chất lượng sống của người dân, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả quản trị của chính quyền.

Luật Thủ đô năm 2026 trao cho Hà Nội thẩm quyền và không gian chủ động lớn hơn, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm, hiệu quả và khả năng giải trình. Tinh thần này cũng phù hợp với nguyên tắc “Luật trao quyền, cho cơ chế, chính sách và kiểm soát kết quả”, gắn phân quyền với sản phẩm, lộ trình và trách nhiệm cụ thể.

Vì vậy, thành phố xác định phải chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình sang quản trị theo kết quả, trong đó mỗi cơ chế đặc thù khi triển khai phải làm rõ 3 vấn đề: Giải quyết điểm nghẽn nào; tạo thêm nguồn lực, động lực tăng trưởng nào; kết quả cuối cùng được đo bằng chỉ tiêu gì.

Với cơ chế về đầu tư, đất đai, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), không chỉ tính số dự án được phê duyệt mà phải đo bằng thời gian chuẩn bị đầu tư được rút ngắn bao nhiêu, bao nhiêu nguồn lực đất đai được đưa vào sử dụng, bao nhiêu vốn xã hội được huy động và tiến độ các công trình chiến lược được đẩy nhanh như thế nào.

Với cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược, kết quả phải thể hiện ở quy mô vốn thực hiện, công nghệ được chuyển giao, năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D), số việc làm chất lượng cao và giá trị gia tăng tạo ra trên địa bàn.

Với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các mô hình thử nghiệm có kiểm soát, phải đo bằng số sản phẩm được thương mại hóa, doanh nghiệp công nghệ hình thành và đóng góp thực tế vào năng suất, tăng trưởng của thành phố.

Luật Thủ đô năm 2026 đã mở rộng đáng kể không gian chủ động cho Hà Nội trong các lĩnh vực đầu tư, huy động nguồn lực, đổi mới sáng tạo và thử nghiệm mô hình mới.

Điểm quan trọng thứ hai là mỗi mục tiêu phải gắn với một địa chỉ chịu trách nhiệm. Thành phố sẽ cụ thể hóa theo nguyên tắc rõ cơ quan chủ trì, rõ người chịu trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ sản phẩm và rõ tiêu chí đánh giá.

Người đứng đầu không chỉ chịu trách nhiệm về việc “đã triển khai” mà phải chịu trách nhiệm về kết quả đầu ra. Những nhiệm vụ chậm phải xác định được đang vướng ở đâu, thuộc thẩm quyền của ai và thời hạn xử lý cụ thể; qua đó hạn chế tình trạng phối hợp nhiều nhưng không xác định được trách nhiệm cuối cùng.

Thứ ba, thành phố sẽ lựa chọn một số chỉ số đầu ra cốt lõi để theo dõi thường xuyên, nhất là tăng trưởng GRDP; năng suất lao động; tổng vốn đầu tư xã hội; vốn tư nhân và FDI thực hiện; tỷ lệ giải ngân đầu tư công; số dự án tồn đọng được tháo gỡ; quỹ đất và tài sản công được khai thác hiệu quả; tiến độ các dự án hạ tầng chiến lược; số doanh nghiệp thành lập mới, doanh nghiệp công nghệ; thời gian xử lý thủ tục hành chính và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Qua đó, có thể nhìn thấy khá rõ cơ chế nào thực sự tạo ra giá trị, cơ chế nào chưa phát huy hiệu quả để kịp thời điều chỉnh.

Đặc biệt, Hà Nội xác định Luật Thủ đô năm 2026 phải trở thành công cụ để hình thành những động lực tăng trưởng mới, chứ không chỉ tháo gỡ các thủ tục, vướng mắc hiện hữu.

Thành phố sẽ ưu tiên sử dụng các cơ chế vượt trội để huy động và đưa nhanh các nguồn lực về đất đai, tài chính, tín dụng, khoa học - công nghệ, dữ liệu và nguồn lực xã hội vào các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao như công nghệ cao, bán dẫn, kinh tế số, đổi mới sáng tạo, công nghiệp văn hóa, tài chính xanh, logistics và phát triển đô thị gắn với TOD.

Thước đo cuối cùng của Luật Thủ đô năm 2026 không phải là Hà Nội đã sử dụng bao nhiêu cơ chế đặc thù, mà là những cơ chế đó đã tạo thêm bao nhiêu nguồn lực, tháo gỡ được bao nhiêu điểm nghẽn, hình thành được bao nhiêu động lực tăng trưởng mới và mang lại lợi ích cụ thể gì cho người dân, doanh nghiệp.

Thành phố sẽ lấy kết quả đó làm căn cứ đánh giá năng lực thực thi và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, người đứng đầu. Đây cũng là cách Hà Nội biến quyền chủ động lớn hơn thành trách nhiệm lớn hơn và kết quả phát triển cao hơn, đáp ứng yêu cầu của Trung ương đối với Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.

Lấy sự thụ hưởng của người dân làm thước đo

- Luật Thủ đô năm 2026 đã mở ra một không gian phát triển mới cho Hà Nội. Nhưng thước đo cuối cùng sẽ là những thay đổi trong đời sống nhân dân, những thành quả người dân được thụ hưởng. Thưa đồng chí, làm sao để những thay đổi ấy thực sự chuyển hóa thành kết quả cụ thể, người dân có thể cảm nhận được mỗi ngày?

Thành phố xác định, việc triển khai Luật Thủ đô năm 2026 phải gắn chặt với yêu cầu phát triển và thực tiễn đời sống, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; các cơ chế, chính sách của Luật phải được cụ thể hóa bằng những kết quả thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ, cải thiện môi trường sống và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh trên địa bàn.

Điều đó được thể hiện qua một số chính sách Hà Nội đã và đang triển khai.

Thứ nhất, về sức khỏe - đây là việc người dân cảm nhận rõ nhất, cụ thể hóa Luật Thủ đô năm 2026, HĐND thành phố đã ban hành Nghị quyết số 14/2026/NQ-HĐND ngày 2-6-2026. Trên cơ sở đó, UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người dân. Từ ngày 1-7-2026, chính sách này được triển khai đồng bộ trên toàn Thành phố. Nghị quyết cũng quy định cơ chế hỗ trợ chi phí cấp cứu ngoại viện, ưu tiên các nhóm yếu thế trong xã hội.

Ngay trước thềm năm học mới vừa qua, thành phố đã tổ chức khám sức khỏe miễn phí cho toàn bộ trẻ em, học sinh dưới 18 tuổi. Đây là chương trình chăm sóc sức khỏe có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của Thủ đô.

Thứ hai, về giáo dục. Thành phố đang xây dựng lộ trình miễn phí sách giáo khoa cho học sinh phổ thông và triển khai các khoản hỗ trợ đầu năm học; đồng thời, thực hiện đầy đủ các chính sách hỗ trợ học phí, bữa ăn bán trú theo quy định, ưu tiên các đối tượng chính sách và địa bàn còn khó khăn. Với nhiều gia đình, mỗi khoản được san sẻ đầu năm học đều rất thiết thực.

Thứ ba, về nền hành chính phục vụ. Đây là chỗ người dân cảm nhận rõ sự thay đổi của mô hình chính quyền hai cấp. Khi bỏ cấp trung gian, nhiều việc trước đây phải lên cấp trên thì nay giải quyết ngay tại xã, phường; thủ tục được rút ngắn.

Chỉ số cải cách hành chính năm 2025 của Hà Nội đạt 92,90%, xếp thứ 5 cả nước, và chúng tôi đặt mục tiêu tiếp tục cải thiện. Thành phố cũng duy trì các kênh tiếp nhận phản ánh trực tiếp của người dân như ứng dụng iHanoi, để mỗi kiến nghị đều có địa chỉ trả lời.

Thứ tư, bên cạnh những việc đã làm được, thành phố còn cần phải tập trung giải quyết, như tình trạng úng ngập cục bộ khi mưa lớn, ùn tắc giao thông, hạ tầng đô thị ở một số nơi chưa theo kịp tốc độ phát triển.

Đây là những việc thành phố đang ưu tiên nguồn lực, cùng với các cơ chế đầu tư mạnh của Luật Thủ đô năm 2026 và định hướng của Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, để từng bước cải thiện chất lượng sống lâu dài cho người dân.

Thước đo quan trọng nhất của Luật Thủ đô năm 2026 là người dân và doanh nghiệp có thực sự được thụ hưởng và cảm nhận được sự thay đổi hay không.

Người dân phải thấy việc đi lại thuận tiện hơn, hạ tầng và môi trường sống được cải thiện, tiếp cận dịch vụ công, giáo dục, y tế, nhà ở thuận lợi hơn; doanh nghiệp phải thấy thủ tục nhanh hơn, chi phí giảm hơn, môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng hơn.

Vì vậy, hiệu quả của Luật không chỉ được đánh giá bằng số lượng cơ chế, chính sách hay dự án được triển khai, mà phải bằng những chuyển biến cụ thể trong đời sống và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Nếu qua từng năm, chất lượng hạ tầng, dịch vụ công, môi trường sống và chất lượng tăng trưởng của Hà Nội được nâng lên, thì đó chính là minh chứng rõ nhất cho giá trị thực chất của những cơ chế đặc thù mà Luật Thủ đô năm 2026 mang lại.

- Trân trọng cảm ơn đồng chí Phó Chủ tịch UBND thành phố!