Sandbox: Chắp cánh khát vọng cho nhà nghiên cứu, doanh nghiệp

Giải bài toán tài nguyên quốc gia đến khát vọng chế biến sâu

Việt Nam là quốc gia sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn trên bản đồ thế giới. Tuy nhiên, bài toán đặt ra từ nhiều thập kỷ qua không chỉ là khai thác, mà là công nghệ tuyển quặng và chế biến sâu để đạt tiêu chuẩn phục vụ sản xuất công nghiệp công nghệ cao trong nước cũng như xuất khẩu.

Trong chia sẻ mới đây, ông Lê Văn Tuấn, Chủ tịch HĐQT Công ty Tư vấn xây dựng và công nghệ mỏ, đơn vị vừa được UBND thành phố Hà Nội cho phép áp dụng cơ chế sandbox với đất hiếm cho biết, trong 40 năm qua, đã có không ít công trình nghiên cứu về đất hiếm được thực hiện bởi nhiều thế hệ nhà khoa học Việt Nam. Dù vậy, do những giới hạn về điều kiện và mục tiêu nghiên cứu ở từng thời kỳ, kết quả nhìn chung vẫn còn bị phân mảnh, chưa thể áp dụng rộng rãi vào thực tiễn sản xuất…

Với nhóm nghiên cứu của mình, ông Lê Văn Tuấn cho biết, nhóm các nhà khoa học đã có gần 10 năm nghiên cứu nghiêm túc, chuyên sâu. Dự án Nghiên cứu, thực nghiệm triển khai sản xuất tổng ôxít đất hiếm (TREO) hàm lượng trên 95% quy mô bán công nghiệp (pilot) từ quặng đất hiếm tại Việt Nam theo công nghệ của công ty được cấp Bằng độc quyền sáng chế số 33663 ngày 13-9-2022 do Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp. Sau nhiều nỗ lực tiếp tục hành trình tạo lập nền công nghiệp đất hiếm Việt Nam, từ kết quả nghiên cứu công nghệ, công ty đã chế tạo thành công hệ thống bán công nghiệp trong năm 2024-2025. Sau khi nhận chứng nhận sandbox của thành phố Hà Nội, công ty sẽ nâng cấp nhà xưởng, lắp đặt thiết bị tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc

“Ở đây có các giáo sư đã đi cùng chúng tôi rất nhiều năm, cùng nuôi dưỡng những giấc mơ, để hôm nay chúng tôi được đón nhận quyết định cho phép thử nghiệm dự án và chia sẻ cùng tất cả các nhà khoa học là giấc mơ ấy đã thành hiện thực”, ông Lê Văn Tuấn nói.

Thông tin thêm, ông Đỗ Tri Tân, Giám đốc công ty cho biết, với sự hỗ trợ của nhóm chuyên gia đến từ trường Đại học Mỏ - Địa chất và Đại học Bách khoa Hà Nội, đội ngũ đã nghiên cứu sâu về tính khả thi, kỹ thuật. Nhóm nghiên cứu quyết tâm phải tự chủ hoàn toàn từ khâu thiết kế đến chế tạo thiết bị. Mô hình pilot này sẽ là nền tảng để sau này phát triển lên quy mô công nghiệp tại Việt Nam.

Đối với Việt Nam, mục tiêu cốt lõi là sớm khép kín chuỗi giá trị từ thượng nguồn đến trung nguồn (khai thác và luyện tách oxit tinh khiết). Việc tự chủ được nguồn nguyên liệu trung nguồn này sẽ tạo ra lợi thế chiến lược, thu hút các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới đến đầu tư và phát triển các ngành công nghiệp sản xuất hạ nguồn tại Việt Nam.

Quá trình thử nghiệm không chỉ nhằm xác định mức độ ổn định, hiệu quả sử dụng nguyên liệu, hóa chất, năng lượng ở quy mô bán công nghiệp để tiến tới quy mô công nghiệp, mà còn ứng dụng giải pháp tuần hoàn nước trong thủy luyện. Đồng thời, dự án kết hợp thu hồi các sản phẩm phụ có giá trị như canxi, clorua nhằm tối ưu hóa tài nguyên và giảm thiểu chất thải. Toàn bộ quá trình được giám sát chặt chẽ qua hệ thống camera cùng bộ 33 chỉ tiêu kỹ thuật về môi trường, an toàn cơ sở và kiểm soát giao thông. Đây sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng để hoàn thiện quy trình công nghệ, xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kinh tế - kỹ thuật và hành lang quản lý cho các hoạt động công nghệ cao tại Việt Nam.

Đột phá giao thông thông minh và vai trò kiến tạo của Nhà nước

Cùng với đất hiếm, là xe tự hành vừa được UBND thành phố Hà Nội trao quyết định thử nghiệm có kiểm soát. Trong đó là sự nỗ lực của Công ty cổ phần Phenikaa-X. Ông Lê Anh Sơn, Giám đốc Công ty cổ phần Phenikaa-X, Giám đốc Đại học Phenikaa, thông tin, phía sau bước chuyển mình của Phenikaa-X là hơn 5 năm nghiên cứu miệt mài, hàng nghìn lượt chạy thử nghiệm và hàng chục nghìn ki-lô-mét kiểm chứng trên đường. Để từ đó, đội ngũ đã làm chủ toàn bộ hệ thống phần mềm phương tiện tự hành, được ví như "bộ não" của xe, gồm bản đồ số độ chính xác cao, định vị, nhận diện môi trường, hoạch định lộ trình và điều khiển.

Thông tin thêm, ông Sơn phân tích, sự khác biệt nằm ở chỗ, giao thông Việt Nam không giống bất kỳ quốc gia nào từng thử nghiệm robotaxi. Dòng xe máy dày đặc, phương tiện biến động từng giây, xe có thể xuất hiện từ điểm mù và đổi hướng trong tích tắc. Bài toán đặc thù đó đòi hỏi thuật toán phải đủ chính xác để nhận diện, đủ nhanh trong phần nghìn giây và đủ linh hoạt để bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Là doanh nghiệp khoa học công nghệ xuất thân từ Đại học Phenikaa, thế mạnh của Phenikaa-X là sự hậu thuẫn từ một hệ sinh thái đồng bộ: Nhà trường cung cấp tri thức và nguồn nhân lực, tập đoàn mang lại năng lực công nghiệp và tầm nhìn dài hạn để đi đường dài.

Việc được trao quyết định sandbox - mảnh ghép cuối cùng đã được nối liền bằng vai trò kiến tạo của Nhà nước. Đây là minh chứng sinh động cho mô hình liên kết "ba nhà": Nhà nước mở đường về thể chế, nhà trường sáng tạo tri thức, doanh nghiệp thương mại hóa sản phẩm. Nghị quyết 57-NQ/TW đã tạo ra bước đột phá về tư duy khi chấp nhận rủi ro, độ trễ trong nghiên cứu, mạnh dạn thí điểm những điều chưa có tiền lệ và lấy doanh nghiệp làm trung tâm.

Cũng theo ông Lê Anh Sơn, quyết định trao cơ chế thử nghiệm của thành phố chính là Nghị quyết 57-NQ/TW đi vào cuộc sống, bởi xe tự hành không thể chờ đủ mọi quy định rồi mới lăn bánh; nó cần một không gian pháp lý được phép thử, được phép sai trong kiểm soát và đúc rút kinh nghiệm từ thực tiễn. Khi Nhà nước mở ra không gian đó, các nhà khoa học mới dám dấn thân vào những bài toán gai góc nhất.

Cam kết được đặt ra là sự an toàn tuyệt đối, báo cáo dữ liệu trung thực, minh bạch và dùng kết quả thực tế trong 24 tháng tới để đóng góp hoàn thiện khung pháp lý. Những chiếc xe lăn bánh tại Hòa Lạc không chỉ là chuyển động vật lý, mà là minh chứng cho niềm tin: Khi "ba nhà" cùng chung một chí hướng dưới ngọn cờ đổi mới, Hà Nội hoàn toàn có thể tạo ra những giá trị chưa từng có tiền lệ.

Như vậy, với việc thành phố Hà Nội áp dụng cơ chế sandbox cho hai doanh nghiệp nêu trên mở ra không gian pháp lý cho phép thực hiện các nhiệm vụ khoa học công nghệ mà pháp luật hiện nay chưa rõ hoặc chưa có, trong điều kiện kiểm soát rủi ro nghiêm ngặt. Cơ chế này tạo tiền đề kiểm chứng khả năng triển khai công nghệ bằng nội lực trong nước, tối ưu hóa thông số kỹ thuật cho sản xuất quy mô lớn và đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường vật liệu công nghệ cao.