Nghệ sĩ Nhân dân Trần Ly Ly:Đưa phù sa văn hóa Bắc Bộ vào một nghệ thuật của Hà Nội

Với vai trò tác giả kịch bản, tổng đạo diễn, Nghệ sĩ Nhân dân Trần Ly Ly chia sẻ với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội về hành trình kết nối những chất liệu văn hóa Bắc Bộ thành một sản phẩm nghệ thuật mới của Hà Nội.

- Chị có thể chia sẻ về ý tưởng xây dựng tác phẩm “Những lớp phù sa”?

- Phát triển công nghiệp văn hóa là chủ trương chung mà tôi nghĩ nghệ sĩ nào cũng mong muốn được tham gia. Hà Nội và cả nước đang có nhiều chương trình nghệ thuật quy mô, chất lượng, song tôi luôn trăn trở về những mô hình nhỏ, có thể duy trì thường xuyên, liên tục, qua đó tạo thêm những điểm đến văn hóa cho người dân và du khách.

Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội và Công ty TNHH Sáng tạo nghệ thuật CNA cũng có chung khát vọng ấy và tôi nhận lời tham gia viết kịch bản, tổng đạo diễn để hình thành một tác phẩm nghệ thuật mới cho Hà Nội.

Ý tưởng đầu tiên tôi nghĩ đến là Bắc Bộ và dòng sông Hồng. Phù sa được bồi đắp qua năm tháng, lớp này tiếp nối lớp kia để tạo nên đất đai màu mỡ. Văn hóa cũng vận động như vậy. Mỗi thế hệ tiếp nhận di sản cha ông để lại, gìn giữ, biến đổi và bồi đắp thêm những giá trị mới.

“Những lớp phù sa” mượn quy luật ấy làm ẩn dụ cho dòng chảy văn hóa - nơi lịch sử, ký ức, phong tục, tín ngưỡng và nghệ thuật được trao truyền qua nhiều thế hệ.

- Từ hình tượng một giọt nước, tác phẩm được phát triển thành 5 hồi. Chị muốn kể câu chuyện về Bắc Bộ qua những lát cắt nào?

- Tôi luôn nghĩ nước là khởi nguyên của sự sống. Vì thế, tác phẩm bắt đầu từ một giọt nước rời khỏi mây bước vào hành trình theo dòng sông Hồng.

Giọt nước vừa là hình tượng, vừa là người dẫn chuyện thông qua 5 hồi: “Giọt nước” - Khởi nguồn, “Làng” - Nơi sự sống bén rễ, “Chợ” - Nơi dòng chảy kết nối, “Yêu” - Nơi sự sống được tiếp nối, “Hội” - Nơi văn hóa thăng hoa.

Ở đó, không gian văn hóa Bắc Bộ hiện lên qua những hình ảnh gần gũi như làng quê, bến nước, cây đa, con đò, phiên chợ, những làng nghề thủ công truyền thống và những cuộc hẹn hò lứa đôi.

Đặc biệt, tại các làng nghề, những giá trị truyền thống được gìn giữ và trao truyền qua đôi bàn tay khéo léo của người thợ. Từ gốm, lụa, mây, tre đan, sơn mài đến nhiều nghề thủ công khác, mỗi sản phẩm đều mang câu chuyện về vùng đất, kỹ nghệ và con người. Những chất liệu ấy trở thành nguồn cảm hứng để nghệ thuật đương đại đối thoại với di sản truyền thống trên sân khấu.

- Múa dân gian đương đại là ngôn ngữ nghệ thuật chính trong tác phẩm. Chị làm thế nào để những chất liệu quen thuộc có một đời sống mới trên sân khấu?

- Điều khó nhất là chắt lọc tinh chất của di sản rồi chuyển hóa thành một ngôn ngữ gần gũi, hấp dẫn với công chúng hôm nay. Tôi không kể câu chuyện về Bắc Bộ xưa, mà đưa những yếu tố truyền thống vào cuộc đối thoại với nghệ thuật đương đại.

Trong khoảng 49 phút, múa là ngôn ngữ chính, kết hợp với hát ru, hát xẩm, hát văn và âm nhạc truyền thống. Tám diễn viên múa cùng một ca nương, một nhạc công và một nghệ nhân tạo nên dòng chảy xuyên suốt tác phẩm.

Tôi tin nghệ thuật có khả năng vượt qua rào cản ngôn ngữ. Với du khách quốc tế, một hình ảnh đẹp, một giai điệu hay âm thanh đặc trưng của Bắc Bộ trong chương trình có thể trở thành ký ức họ mang theo sau chuyến đi. Với công chúng trong nước, tác phẩm mang đến một góc nhìn mới về những chất liệu quen thuộc của văn hóa Bắc Bộ.

- “Những lớp phù sa” hướng tới trở thành một sản phẩm nghệ thuật có lịch diễn định kỳ, gắn với du lịch Hà Nội. Theo chị, điều gì cần thiết để một tác phẩm có thể vượt qua một đêm diễn?

- Trước hết, tác phẩm phải có chất lượng, ngôn ngữ nghệ thuật riêng và khả năng thích ứng với nhiều không gian, nhóm công chúng.

“Những lớp phù sa” được biểu diễn định kỳ tại Nhà hát Thực hành của Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội (7 Hai Bà Trưng, phường Cửa Nam), gần không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm. Đây là lợi thế để kết nối với du lịch, đặc biệt du lịch đêm.

Tôi kỳ vọng, những sản phẩm nghệ thuật tham gia vào công nghiệp văn hóa có quy mô nhỏ nhưng đặc sắc như thế sẽ trở thành một điểm đến nghệ thuật “must see” (phải xem) trong hành trình khám phá Thủ đô.

Ngoài ra, cấu trúc của “Những lớp phù sa” thích ứng với nhiều địa điểm, mở rộng khán giả. Ví dụ, từ đây có thể tạo nên những chương trình gắn với đặc trưng văn hóa của từng vùng, địa phương, hình thành hệ thống sản phẩm nghệ thuật riêng.

- Từ “Những lớp phù sa”, chị nhìn thấy cơ hội nào cho nghệ thuật múa trong phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô?

- Nghệ thuật múa đang có rất nhiều cơ hội. Hầu như các chương trình nghệ thuật quy mô lớn, nhỏ hiện nay đều có sự tham gia của múa. Khi công nghiệp văn hóa phát triển, cơ hội việc làm cho nghệ sĩ múa cũng rộng mở hơn, đồng thời tạo điều kiện để họ phát huy tài năng. Tuy nhiên, chúng ta vẫn cần có thêm những chương trình múa có chiều sâu, có chất lượng nghệ thuật cao để công chúng thực sự muốn xem.

Tôi tin rằng, những định hướng mới về phát triển văn hóa, đặc biệt tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam sẽ mở ra thêm không gian sáng tạo và những cơ hội thiết thực cho văn nghệ sĩ, để nghệ thuật múa có điều kiện tham gia sâu hơn vào đời sống xã hội và hình thành những sản phẩm có dấu ấn.

- Trân trọng cảm ơn nghệ sĩ!