Tái hiện một thời kỳ rực rỡ của tân nhạc Hà Nội

Đánh thức âm nhạc Hà Nội xưa trong dòng chảy di sản

Diễn ra từ ngày 12-9 đến ngày 30-9 tại Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội - Bảo tàng Hà Nội, chương trình đưa công chúng trở về một giai đoạn đặc biệt trong lịch sử âm nhạc Việt Nam, khi tân nhạc từng bước hình thành, phát triển và gắn bó với đời sống văn hóa, xã hội của Hà Nội.

Phát biểu khai mạc, Giám đốc Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội Nguyễn Thị Ngọc Hòa nhấn mạnh, đây là hoạt động chuyên đề nhằm tôn vinh những giá trị của nền tân nhạc Hà Nội trong giai đoạn hình thành và phát triển từ năm 1934 đến năm 1954, đồng thời góp phần lan tỏa di sản âm nhạc của Thủ đô đến với đông đảo công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Hòa, âm nhạc là một trong 7 lĩnh vực sáng tạo được UNESCO xác định trong Mạng lưới Thành phố Sáng tạo. Hà Nội được UNESCO ghi danh ở lĩnh vực Thiết kế. Tuy nhiên, Thủ đô cũng sở hữu một di sản âm nhạc đặc biệt phong phú, với hàng loạt ca khúc ra đời qua các thời kỳ lịch sử, phản ánh đời sống đô thị, tình cảm và ký ức của người Hà Nội.

"Qua các tư liệu trưng bày, có thể thấy tân nhạc không chỉ góp phần làm phong phú đời sống tinh thần mà còn trở thành phương tiện lưu giữ ký ức, bản sắc văn hóa và là nguồn lực cho phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô", bà Nguyễn Thị Ngọc Hòa khẳng định.

Trưng bày giới thiệu 102 bản nhạc, hiện vật quý được tuyển chọn từ bộ sưu tập khoảng 2.000 tờ nhạc cùng nhiều tư liệu, hình ảnh có giá trị. Trong đó có các bản nhạc gốc, tờ nhạc, đĩa hát, hình ảnh nhạc sĩ, ca sĩ và những dấu mốc quan trọng của nền tân nhạc Hà Nội giai đoạn 1934 - 1954.

Không chỉ là những tư liệu âm nhạc đơn thuần, mỗi bản nhạc, mỗi hình ảnh, hiện vật còn góp phần kể lại câu chuyện về một Hà Nội đang chuyển mình mạnh mẽ trong đời sống đô thị và văn hóa. Từ những bản tình ca giàu chất lãng mạn đến các ca khúc thể hiện tinh thần yêu nước; từ âm nhạc gắn với sinh hoạt đô thị Hà thành đến những tìm tòi, sáng tạo của các nhạc sĩ, tất cả tạo nên một bức tranh nhiều sắc thái về đời sống tinh thần của người Hà Nội một thời.

Từ những bản nhạc đến ký ức đô thị

Không gian trưng bày được tổ chức theo 5 chủ đề, giúp công chúng tiếp cận quá trình hình thành và phát triển của tân nhạc Hà Nội một cách trực quan, sinh động. Điểm đáng chú ý của trưng bày là cách tiếp cận tân nhạc không chỉ từ góc độ âm nhạc học mà còn đặt những sáng tác trong bối cảnh lịch sử, văn hóa và đời sống đô thị Hà Nội. Qua đó, công chúng có thể hình dung một thành phố nơi âm nhạc hiện diện trong đời sống thường nhật, phản ánh tâm tư, tình cảm con người và ghi dấu những biến động của thời đại.

Từ góc nhìn đó, trưng bày không chỉ hướng tới việc giới thiệu những giá trị đã được lưu giữ mà còn đặt ra câu chuyện về cách di sản âm nhạc tiếp tục sống trong đời sống đương đại. Những tư liệu tưởng như thuộc về quá khứ trở thành điểm khởi đầu cho những cuộc đối thoại mới về Hà Nội, về ký ức đô thị và sức sống của các giá trị văn hóa.

Trong khuôn khổ chương trình diễn ra tọa đàm chuyên đề về ký ức Hà Nội qua âm nhạc, với sự tham gia của nhạc sĩ Giáng Son, Tiến sĩ Ngữ văn Trần Ngọc Hiếu, nhà nghiên cứu - nhà văn Nguyễn Trương Quý. Qua đó, các diễn giả gợi mở cách phát huy giá trị di sản âm nhạc trong đời sống đương đại và phát triển công nghiệp văn hóa, sáng tạo của Thủ đô.

Tại chương trình, khán giả được thưởng thức các tiết mục biểu diễn của Quỳnh Hoa và Trung Ka với những ca khúc tiêu biểu như: “Hà Nội 49”, “Chiếc lá cuối cùng”, “Trương Chi”, “Thu vàng” và “Hướng về Hà Nội”. Những thanh âm quen thuộc đưa công chúng trở về không gian văn hóa Hà Nội một thời, kết nối những giá trị được lưu giữ qua tư liệu với cảm xúc của đời sống đương đại.

Chia sẻ tại không gian triển lãm, chị Nguyễn Trà My (phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội) cho rằng, việc giới thiệu, lưu giữ những tác phẩm của một thời không chỉ giúp công chúng hiểu hơn về lịch sử âm nhạc, mà còn tạo cơ hội để thế hệ trẻ tiếp cận và cảm nhận những giá trị văn hóa của cha ông.

Khác với sự phong phú của các phương tiện giải trí hiện đại, âm nhạc những thập niên trước chủ yếu đến với công chúng qua hệ thống phát thanh, truyền thanh. Những ca khúc như “Cùng nhau đi hùng binh” cùng nhiều tác phẩm của các nhạc sĩ thời kỳ đầu đã trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ. “Ngày xưa, hầu như ngày nào chúng tôi cũng nghe những bài hát ấy qua đài truyền thanh. Giờ nghe lại, cảm giác như những ký ức của một thời lại ùa về”, chị Nguyễn Trà My chia sẻ.

Bạn Nguyễn Quốc Anh, sinh viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cũng đánh giá cao cách Ban Tổ chức kết hợp giữa bảo tồn tư liệu với phương thức tiếp cận hiện đại. Theo Quốc Anh, việc ứng dụng công nghệ, trong đó có mã QR giúp công chúng tra cứu thông tin và thưởng thức các bản nhạc, cùng sự tham gia đông đảo của giới trẻ, đã tạo thêm sức sống cho không gian triển lãm, đưa những giá trị âm nhạc xưa đến gần hơn với công chúng hôm nay.