Thay đổi tư duy bảo vệ sức khỏe người cao tuổi có bệnh nền

“Lão hóa miễn dịch” và khoảng trống nhận thức

Một quy luật sinh học tất yếu là khi tuổi tác tăng lên, khả năng phòng vệ tự nhiên của cơ thể sẽ suy giảm dần qua quá trình được y học định danh là “lão hóa miễn dịch”. PGS.TS.BS. Phạm Quang Thái, Phó Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm (Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương) nhận định, hiện tượng này làm suy giảm khả năng đáp ứng của cơ thể trước các tác nhân gây bệnh, khiến người cao tuổi - đặc biệt là những người có sẵn bệnh nền mạn tính như hen phế quản, phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), tim mạch hay đái tháo đường - trở thành đối tượng vô cùng nhạy cảm trước các bệnh truyền nhiễm và nhiễm trùng.

Một thực tế đáng lo ngại là trong thời gian dài, nhận thức xã hội và cộng đồng vẫn còn khoảng trống lớn đối với nhiều tác nhân nguy hiểm ở người trưởng thành. Điển hình là vi rút hợp bào hô hấp (RSV).

Vốn thường bị ngộ nhận là mầm bệnh chỉ đe dọa trẻ nhỏ và chỉ gây cảm lạnh nhẹ ở người lớn, RSV trên thực tế lại gây ra những tổn thương đường hô hấp dưới rất nghiêm trọng ở người lớn tuổi. Theo các mô hình dự báo y tế trong chu kỳ 5 năm tại Việt Nam, ước tính có tới 4,6 triệu ca viêm đường hô hấp cấp do RSV ở người từ 60 tuổi trở lên. Trong số này, có khoảng 200.000 trường hợp phải nhập viện điều trị và gần 18.000 ca tử vong.

Bên cạnh RSV, bệnh zona thần kinh cũng là một minh chứng điển hình cho sự chủ quan. Tình trạng đau đớn thần kinh kéo dài do căn bệnh này gây ra có xu hướng bùng phát mạnh mẽ hơn trên cơ địa bệnh mạn tính. Các dữ liệu dịch tễ cho thấy, bệnh tim mạch làm tăng nguy cơ mắc zona khoảng 34%, trong khi đó, ở bệnh nhân đái tháo đường, nguy cơ này tăng tới khoảng 38%.

Giáo sư David Halpin (Trường Y Đại học Exeter, Vương quốc Anh; thành viên Hội đồng Quản trị và Ủy ban Khoa học của Sáng kiến Toàn cầu về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính - GOLD) khẳng định: Các khuyến cáo quốc tế hiện nay nhấn mạnh việc bảo vệ nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng do RSV - đặc biệt là người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính - bằng chủng ngừa. Nội dung này cũng đã được phản ánh đồng bộ trong các hướng dẫn chuyên môn trên thế giới.

Dự phòng chủ động với người cao tuổi có bệnh nền

Dù y học đã có những giải pháp phòng ngừa hữu hiệu, bài toán đặt ra là làm thế nào để các giải pháp này thực sự “chạm” tới người bệnh trước khi những đợt bùng phát cấp tính xảy ra?

Lời giải được đúc kết từ thực hành lâm sàng: Đưa tư vấn dự phòng và tiêm chủng trở thành một phần của quy trình chăm sóc thường quy.

TS.BS Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới (Bệnh viện Bạch Mai) chia sẻ, để người cao tuổi có bệnh nền được bảo vệ tốt hơn, bệnh viện đã triển khai tích hợp tư vấn tiêm chủng vào chăm sóc y tế định kỳ, từ phòng khám chuyên khoa tim mạch, hô hấp, nội tiết, thận, lão khoa, cho đến thời điểm bệnh nhân chuẩn bị xuất viện hay trước các can thiệp lớn như ghép tạng. Tại đây, nhân viên y tế sẽ chủ động rà soát lịch sử tiêm chủng, đánh giá tổng thể yếu tố nguy cơ của từng người bệnh để chỉ định các vắc-xin dự phòng phù hợp theo hướng dẫn chuyên môn.

Hướng tiếp cận chủ động này cũng hoàn toàn đồng nhất với các định hướng chính sách của ngành y tế. Tại Quyết định 1983/QĐ-BYT về Hướng dẫn kiểm soát yếu tố nguy cơ và quản lý người mắc bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng, Bộ Y tế đã đề cập các giải pháp tiêm chủng dự phòng (như cúm, phế cầu, viêm gan B, zona, RSV...) như một biện pháp quan trọng trong quản lý bệnh nhân mạn tính. Tương tự, tại Hội nghị thường niên Hội Hô hấp Việt Nam, vai trò của tiêm chủng cho người lớn cũng đã được định vị là một trụ cột không thể thiếu trong chiến lược quản lý bệnh hô hấp toàn diện.

Già hóa dân số nhanh chóng là thách thức chung, thiết lập một "hàng rào vắc-xin" bao bọc nhóm người cao tuổi có bệnh nền không chỉ giúp giảm thiểu những ca tử vong và nhập viện đáng tiếc, mà còn là giải pháp căn cơ để giảm áp lực vượt tuyến cho các bệnh viện, hướng tới một hệ thống y tế vững bền.