Khi đô thị được quản lý bằng dữ liệu

Từ câu chuyện một vỉa hè

Ngày 6-9, tại khu tập thể Trung Tự, phường Kim Liên, Hà Nội, tình trạng ô tô đỗ dưới lòng đường, xe máy tràn lên vỉa hè, hàng quán lấn chiếm không gian dành cho người đi bộ đã được ghi nhận. Đây là khu vực đông dân cư, thiếu điểm trông giữ phương tiện, nhưng như phản ánh của Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, khó khăn về hạ tầng không thể là lý do để lòng đường, vỉa hè bị sử dụng tùy tiện.

Câu chuyện ở Trung Tự không phải cá biệt, bởi trước đó, ngày 1-9, tại phường Hoàng Liệt, Hà Nội, lực lượng chức năng tiếp tục kiểm tra, chấn chỉnh tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, xử lý chợ tạm, chợ cóc và các điểm kinh doanh tự phát. Ngày 9-9, một vấn đề khác lại được người dân phản ánh tại Hà Nội: Điểm trông giữ xe được cấp phép dưới lòng đường nhưng quá trình hoạt động gây ra những lo ngại về sinh hoạt, an toàn giao thông và trật tự đô thị.

Những câu chuyện trong tuần đầu tháng 9 cho thấy một bài toán không mới của Hà Nội: Quản lý đô thị là công việc diễn ra từng ngày, từng giờ.

Một tổ công tác có thể xử lý hàng quán lấn chiếm vào buổi sáng. Nhưng chiều tối, vi phạm có thể trở lại. Một điểm tập kết rác được giải tỏa hôm nay nhưng nếu không được theo dõi, vài ngày sau có thể lại hình thành. Một phương tiện đỗ sai quy định có thể bị xử phạt, nhưng điều đáng quan tâm hơn với cơ quan quản lý là vì sao một tuyến phố liên tục xuất hiện cùng một dạng vi phạm.

Đó chính là khoảng trống mà công nghệ đang được kỳ vọng lấp đầy. Không phải bằng cách thay thế cán bộ cơ sở, mà bằng khả năng nhìn thấy liên tục và lưu lại những gì đã xảy ra.

Một phường, gần 600 “mắt” giám sát

Ngày 14-8, Công an phường Hai Bà Trưng đưa Trung tâm camera giám sát an ninh, trật tự và xử lý vi phạm trật tự an toàn giao thông vào vận hành.

Mô hình được tổ chức theo ba lớp. Lớp thứ nhất gồm 223 camera AI do Công an thành phố đầu tư; lớp giám sát địa bàn có 46 camera; lớp thứ ba dự kiến gồm 300 camera đi sâu vào các ngõ, tổ dân phố. Khi hoàn thiện, toàn địa bàn sẽ có 599 camera kết nối phục vụ công tác quản lý. Dữ liệu được đưa về trung tâm đặt tại Công an phường, với 16 màn hình theo dõi và hoạt động 24/24 giờ.

Trung tá Bùi Thế Anh, Trưởng Công an phường Hai Bà Trưng cho biết, hệ thống được sử dụng để chủ động nắm địa bàn, phát hiện sớm vụ việc; theo dõi trật tự đô thị, tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè; hỗ trợ điều tiết giao thông và đặc biệt còn kiểm tra, giám sát việc thực hiện nhiệm vụ của các lực lượng tại cơ sở.

Chính chi tiết cuối cùng cho thấy một ý nghĩa khác của camera. Camera không chỉ nhìn ra đường. Camera còn tạo ra dữ liệu để nhìn lại cách địa bàn được quản lý.

Từ đầu năm đến thời điểm trung tâm được đưa vào hoạt động, Công an phường Hai Bà Trưng đã xử lý phạt nguội 272 trường hợp, trong đó 112 trường hợp từ hình ảnh camera của Công an phường, chiếm 41,2%. Hệ thống camera còn hỗ trợ phát hiện, điều tra nhiều vụ việc liên quan đến cờ bạc, ma túy, trộm cắp và gây rối trật tự công cộng.

Trước đó, ngày 7-8, Công an thành phố Hà Nội đánh giá kết quả khảo sát, thử nghiệm hệ thống 21.671 camera AI. Theo thông tin được công bố, dự án gồm camera giám sát giao thông, đo đếm lưu lượng, quan sát toàn cảnh, camera tại các mục tiêu trọng điểm và camera giám sát trật tự đô thị.

Trong thử nghiệm thực tế tại nút Trần Hưng Đạo - Quang Trung, hệ thống được huấn luyện để xử lý 27 tình huống vi phạm giao thông, tự động nhận diện biển số, nhận diện khuôn mặt, đo đếm lưu lượng phương tiện theo thời gian thực và truyền dữ liệu về Trung tâm chỉ huy Công an thành phố.

Trước mắt, gần 5.000 camera AI đã được đưa vào vận hành tại Hà Nội tính theo thông tin công bố giữa tháng 8.

Công an thành phố Hà Nội xác định, mạng lưới 21.671 camera AI là nguồn “dữ liệu gốc” phục vụ xây dựng Trung tâm chỉ huy hiện đại, hướng tới thành phố thông minh. Một phần dữ liệu hình ảnh còn được định hướng chia sẻ cho người dân thông qua ứng dụng bản đồ số Smart City Hà Nội.

Khi một “điểm nóng” không thể dễ dàng biến mất khỏi báo cáo

Hãy hình dung một đoạn vỉa hè liên tục bị chiếm dụng. Ngày thứ nhất, camera ghi nhận. Ngày thứ hai, người dân phản ánh. Lực lượng chức năng kiểm tra, xử lý.

Nhưng một tuần sau, camera lại ghi nhận đúng vị trí đó tiếp tục bị lấn chiếm. Nếu các thông tin tồn tại riêng lẻ, mỗi lần vi phạm vẫn có thể được xem như một vụ việc mới. Nhưng khi dữ liệu được kết nối theo địa điểm và thời gian, cơ quan quản lý có thể nhìn thấy đây là một điểm tái phạm.

Tương tự, dữ liệu có thể cho thấy tuyến phố nào thường xuyên xuất hiện xe dừng đỗ sai quy định; khu vực nào hay phát sinh chợ cóc; nơi nào liên tục có rác thải sai giờ; điểm nào đã nhiều lần được phản ánh nhưng tình trạng vẫn tái diễn.

Ở đây, công nghệ bắt đầu thay đổi bản chất của quản lý đô thị. Thay vì chỉ thống kê đã xử lý bao nhiêu trường hợp, chính quyền có thể tiến tới đo một chỉ số có ý nghĩa hơn: sau xử lý, vấn đề có thực sự giảm hay không? Và khi một điểm vi phạm đã được hệ thống ghi nhận nhiều lần, dữ liệu cũng giúp làm rõ: Thông tin đã chuyển cho đơn vị nào, thời điểm nào, kết quả xử lý ra sao.

Tuy nhiên, 21.671 camera cũng không đồng nghĩa Hà Nội sẽ tự động có 21.671 lời giải cho những vấn đề của đô thị. Ngay trong quá trình thử nghiệm tháng 8, Công an thành phố Hà Nội đã yêu cầu khắc phục những tồn tại kỹ thuật, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, tiêu chuẩn kết nối, an toàn thông tin và bảo đảm khả năng tích hợp giữa hệ thống cũ và mới.

Ở góc độ chuyên gia, TS Nguyễn Nhật Quang, Viện Khoa học và Công nghệ VINASA cho rằng, xây dựng đô thị thông minh không đơn thuần là đưa thêm các thiết bị công nghệ vào đô thị hiện hữu, mà phải dùng công nghệ số để nâng cao hiệu quả vận hành. Theo ông, hạ tầng thông tin có thể ví như “hệ thần kinh số” của đô thị thông minh, trong đó hạ tầng dữ liệu thống nhất, chia sẻ, dùng chung và nền tảng kết nối an toàn đóng vai trò quyết định.

Cách tiếp cận này cũng cho thấy, giá trị của hàng nghìn camera trên đường phố Hà Nội không chỉ nằm ở số vi phạm được phát hiện. Khi dữ liệu từ camera được kết nối với hệ thống quản lý, giá trị lớn hơn là giúp cơ quan chức năng nhận diện vấn đề, theo dõi diễn biến và nâng cao hiệu quả điều hành. Với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, dữ liệu càng cần được chuyển thành công cụ phục vụ quản lý ở xã, phường, nơi trực tiếp giải quyết những vấn đề hằng ngày của đô thị.