Công chứng - Chốt chặn an toàn pháp lý cho giao dịch đất đai, tín dụng
Trước những đề xuất điều chỉnh quy định về công chứng bắt buộc đối với giao dịch đất đai, bất động sản và thế chấp ngân hàng, Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam và Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cùng cho rằng, công chứng vẫn là khâu cần thiết để phòng ngừa rủi ro, hạn chế tranh chấp, bảo đảm an toàn pháp lý cho các bên.
Ngày 10-9, tại Hà Nội, Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam và Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tổ chức buổi làm việc, trao đổi về quy định công chứng đối với các giao dịch đất đai, bất động sản và thế chấp ngân hàng.
Tham dự buổi làm việc có đại diện Cục Bổ trợ tư pháp-Bộ Tư pháp, lãnh đạo hai Hiệp hội cùng đại diện pháp chế một số ngân hàng thương mại.
Phát biểu tại buổi làm việc, Chủ tịch Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam Nguyễn Thị Thơ cho rằng, dữ liệu số không thể thay thế hoàn toàn con người trong việc xác thực giao dịch. Công chứng viên trực tiếp gặp gỡ các bên để xác minh năng lực hành vi dân sự, ý chí tự nguyện và các điều kiện liên quan, qua đó góp phần bảo đảm giao dịch được xác lập hợp pháp, tự nguyện.
Theo bà Nguyễn Thị Thơ, việc quy định công chứng bắt buộc đối với một số giao dịch đất đai cần được xem xét trong tổng thể các quy định của Bộ luật Dân sự, Luật Công chứng và pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Nếu chuyển toàn bộ thẩm quyền xác nhận giao dịch về cơ quan đăng ký đất đai, Nhà nước có thể phải bổ sung nguồn nhân lực để thực hiện những công việc hiện đang được xã hội hóa thông qua hệ thống tổ chức hành nghề công chứng. Theo bà, vấn đề này cần được đánh giá thận trọng trong chủ trương đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động bổ trợ tư pháp.
Đặc biệt, trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên cũng là một yếu tố tạo nên cơ chế bảo đảm an toàn cho giao dịch. Khi xảy ra sai sót gây thiệt hại, công chứng viên phải chịu trách nhiệm và thực hiện nghĩa vụ bồi thường theo quy định.
Đồng tình với quan điểm của Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam, bà Nguyễn Thị Phương, Giám đốc Ban Pháp chế Ngân hàng BIDV, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Pháp chế Ngân hàng cho biết, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam đã có 2 văn bản kiến nghị gửi các cơ quan có thẩm quyền, đề nghị giữ nguyên quy định bắt buộc công chứng đối với giao dịch đất đai và thế chấp.
Theo bà Nguyễn Thị Phương, cơ sở dữ liệu đất đai rất quan trọng nhưng không thể thay thế hoàn toàn việc tiếp xúc trực tiếp để kiểm tra năng lực hành vi dân sự, ý chí tự nguyện và thẩm quyền đại diện của khách hàng. Đối với các hợp đồng tín dụng và thế chấp có giá trị lớn, công chứng là một lớp bảo vệ quan trọng, góp phần hạn chế tranh chấp, giảm rủi ro xử lý nợ xấu và bảo đảm an toàn cho hoạt động tín dụng.
Đại diện Ngân hàng Agribank cũng khẳng định công chứng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động cho vay có tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất và bất động sản. Công chứng bắt buộc vẫn rất cần thiết đối với hệ thống ngân hàng thương mại trong những năm tới.
Một điểm được Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam đặc biệt nhấn mạnh là giữ công chứng bắt buộc không đồng nghĩa với giữ nguyên cách làm cũ. Ngành công chứng đang chủ động đổi mới, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và hoàn thiện hạ tầng công chứng điện tử toàn quốc dùng chung, nhằm rút ngắn thời gian giao dịch, tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp và ngân hàng.
Thực tiễn triển khai tại Văn phòng công chứng Vĩnh Xuân cho thấy gần 300 giao dịch công chứng điện tử đã được thực hiện thành công, trong đó có khoảng 70 hợp đồng thế chấp ngân hàng, với thời gian thực hiện khoảng 20-25 phút/giao dịch. Phía ngân hàng cũng đề nghị hai Hiệp hội phối hợp xây dựng quy trình chuẩn và nền tảng công nghệ thống nhất, nhằm giảm chi phí đầu tư, chi phí tuân thủ và thời gian thực hiện giao dịch.
Kết luận buổi làm việc, Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam Đào Minh Tú đánh giá công chứng là một thiết chế có ý nghĩa kinh tế - xã hội lớn, góp phần tạo dựng niềm tin, phòng ngừa tranh chấp, rủi ro và lừa đảo cho người dân cũng như hệ thống ngân hàng.
Hai Hiệp hội thống nhất tiếp tục phối hợp kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền duy trì quy định công chứng bắt buộc đối với các giao dịch đất đai, đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục, chuyển đổi số, tối ưu hóa thời gian và chi phí giao dịch. Hai bên cũng thống nhất tăng cường phối hợp truyền thông, hướng tới tổ chức các hội thảo chuyên đề, góp phần đưa tiếng nói thực tiễn vào quá trình hoàn thiện chính sách về công chứng và giao dịch đất đai.