Hà Nội thúc đẩy nông nghiệp xanh:Nâng tầm nông sản và phát triển bền vững

Cuộc cách mạng về tư duy

Nhiều thập kỷ qua, thói quen lạm dụng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật hóa học đã ăn sâu vào nếp nghĩ của không ít thế hệ nhà nông. Nhiều người quen với việc đổ hóa chất xuống ruộng để thấy cây lúa, luống rau lớn nhanh “như thổi”, nhưng lại vô tình bỏ qua tiếng “kêu cứu” từ lòng đất.

Theo khảo sát của ngành nông nghiệp, tình trạng mất cân đối giữa phân bón hữu cơ và vô cơ đang để lại hệ lụy nặng nề. Đất đai mất đi lượng mùn tự nhiên, các vi sinh vật có lợi bị tiêu diệt, dẫn đến hiện tượng đất bị chua hóa và mất khả năng tự giữ ẩm. Không dừng lại ở đó, lượng hóa chất tồn dư rửa trôi theo dòng nước ngấm sâu vào lòng đất, chảy ra ao hồ, sông ngòi, làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng nguồn nước sinh hoạt ở khu vực nông thôn.

Mặt khác, các phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ sau mỗi vụ gặt hay chất thải từ hàng triệu hộ chăn nuôi nhỏ lẻ nếu không được xử lý đúng cách sẽ biến thành nguồn ô nhiễm lớn. Cứ đến mùa gặt, bầu trời Hà Nội lại ngột ngạt bởi khói rơm rạ đốt đồng, một sự lãng phí tài nguyên sinh khối khổng lồ, đồng thời là tác nhân trực tiếp bóp nghẹt chất lượng không khí Thủ đô. Đứng trước thực tế ấy, việc thay đổi phương thức canh tác không còn là câu chuyện của tương lai, mà là yêu cầu cấp bách của hiện tại.

Để cải thiện tình trạng trên, thành phố Hà Nội đã ban hành các cơ chế, chính sách mang tính chiến lược như Quyết định số 6374/QĐ-UBND của UBND thành phố về việc phê duyệt Đề án “Xây dựng mô hình ứng dụng chế phẩm sinh học trong xử lý rác thải hữu cơ sinh hoạt, phụ phẩm nông nghiệp làm phân bón cho cây trồng và xử lý ô nhiễm môi trường chăn nuôi trong các hộ nông dân, giai đoạn 2024-2028”. Thành phố cũng tổ chức hàng trăm lớp tập huấn cho hàng vạn hội viên nông dân, hướng tới tỷ lệ đại đa số các hộ sản xuất cam kết thu gom, phân loại và xử lý phụ phẩm bằng công nghệ sinh học.

Nhìn nhận về định hướng này, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố, Chủ tịch Hội Nông dân thành phố Hà Nội Phạm Hải Hoa cho biết Hội tiếp tục phát huy vai trò trung tâm, nòng cốt của nông dân trong hành trình xây dựng Nông dân giỏi - Chuyển đổi xanh - Nông nghiệp sạch - Nông dân trách nhiệm.

"Việc đưa chế phẩm sinh học vào đồng ruộng không chỉ đơn thuần là thay thế bao phân bón, mà là cuộc cách mạng dịch chuyển tư duy. Với nguồn vốn Quỹ Hỗ trợ nông dân gần 900 tỷ đồng và các nguồn ủy thác khác, Hội Nông dân thành phố đang tập trung tiếp sức thúc đẩy liên kết sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm và năng lực cạnh tranh của nông sản Thủ đô", bà Phạm Hải Hoa nhấn mạnh.

Cần phải trả lại độ phì nhiêu cho đất

Khảo sát thực tế tại các vùng ngoại thành như xã Chương Mỹ, Đan Phượng, Đông Anh hay Sóc Sơn, phóng viên nhận thấy nông nghiệp hữu cơ đang thay đổi diện mạo làng quê. Thay vì đốt bỏ, rơm rạ được người nông dân xử lý bằng các loại chế phẩm vi sinh ngay tại ruộng để làm phân bón sinh học, trả lại độ phì nhiêu cho đất.

Ông Đặng Văn Tĩnh, xã Đan Phượng phấn khởi chia sẻ trước đây, ông mua phân lân hóa học để bón cho cây trồng nhưng giá cứ tăng liên tục, đợt đắt nhất vọt từ 7.000 đồng lên 15.000 đồng/kg khiến lợi nhuận không còn. "Từ ngày được Hội Nông dân tập huấn dùng chế phẩm vi sinh để ủ hoai mục phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi quanh vùng, gia đình tôi giảm được 2/3 lượng phân hóa học. Cây ăn quả trước bón vài ba cân phân vô cơ mệt mỏi, giờ chỉ cần rải phân hữu cơ tự ủ. Đất tơi xốp hẳn, sâu bệnh đỡ hẳn mà chi phí mua vật tư giảm rõ rệt", ông Tĩnh bày tỏ.

Một trong những rào cản từng khiến người nông dân e dè khi tiếp cận phân bón hữu cơ là tâm lý sợ năng suất giảm, thời gian thu hoạch kéo dài. Dưới góc nhìn chuyên môn, Tiến sĩ Nguyễn Văn Cường, Chuyên gia Nông nghiệp đô thị và Vi sinh hóa khẳng định phân bón hữu cơ chất lượng cao kết hợp chế phẩm sinh học là giải pháp duy nhất đáp ứng được tiêu chí xanh, sạch, an toàn cho hệ sinh thái nông nghiệp hiện nay.

"Các vi sinh vật có lợi giúp tối ưu hóa quá trình phân hủy hữu cơ trong đất, không chứa mầm bệnh và không gây mùi khó chịu. Việc bón hữu cơ giúp phục hồi kết cấu đất bị chai cứng do phân hóa học tồn dư, tăng đề kháng tự nhiên cho cây, từ đó giảm áp lực phải phun thuốc bảo vệ thực vật. Đây là nền tảng cốt lõi của nguyên lý 'không phát thải' trong nông nghiệp tuần hoàn", Tiến sỹ Nguyễn Văn Cường phân tích.

Kết quả thực tế từ các ruộng thực nghiệm đã xóa bỏ định kiến xưa cũ. Nhiều mô hình sử dụng phân bón hữu cơ qua lá và phân bón vi sinh tại các vùng ngoại thành cho thấy năng suất không những không giảm mà chất lượng nông sản còn tăng vượt trội. Rau màu bón phân hữu cơ sinh học có màu sắc tự nhiên, thời gian bảo quản lâu hơn và đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm.

Đứng về góc độ kinh tế, giá trị của nông sản hữu cơ, nông sản sinh thái luôn cao hơn từ 15-20% so với nông sản canh tác thông thường, mở ra cánh cửa vào các chuỗi siêu thị và thị trường xuất khẩu khó tính. Khi đất “khỏe”, cây trồng sẽ sinh trưởng và phát triển mạnh mẽ. Quan trọng hơn, nông nghiệp tuần hoàn – nơi phụ phẩm của ngành này là đầu vào của ngành khác thông qua cầu nối chế phẩm sinh học – đang góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Đây là bước đi vững chắc để ngành nông nghiệp Thủ đô hòa mình vào cam kết Net Zero của quốc gia.

Để khuyến khích, hỗ trợ nông dân thay thế phân bón hóa học bằng chế phẩm sinh học và phân bón hữu cơ, các cấp Hội Nông dân thành phố Hà Nội cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức trực quan, sinh động để người nông dân hiểu rõ muốn nhân rộng các mô hình sản xuất an toàn, tạo ra nông sản sạch, giải pháp cốt lõi phải bắt đầu từ việc thay đổi tư duy - chủ thể của các làng quê phải là người giữ gìn môi trường xanh, sạch, đẹp.

Cùng với tuyên truyền, thành phố cần có thêm các chính sách hỗ trợ trực tiếp về giá, kết nối các doanh nghiệp sản xuất chế phẩm sinh học uy tín với người nông dân để họ tiếp cận được nguồn vật tư chất lượng, giá cả hợp lý. Việc quy hoạch, xây dựng các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ nông sản hữu cơ cần được siết chặt. Khi người nông dân thấy được sản phẩm hữu cơ của mình làm ra có nơi thu mua ổn định với giá cao, họ sẽ từ bỏ canh tác bằng hóa chất mà thúc đẩy sử dụng các sản phẩm sinh học thân thiện với môi trường và con người.