Kiến tạo mô hình VAC thông minh, xanh và bền vững ở Hà Nội

Đưa khoa học công nghệ vào từng khâu sản xuất

Phát biểu tại hội thảo, TS Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội, cho rằng trước tác động của đô thị hóa, biến đổi khí hậu, yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm, mô hình Vườn - Ao - Chuồng (VAC) truyền thống cần được tái cấu trúc theo hướng thông minh, tuần hoàn và bền vững.

Theo TS Lê Xuân Rao, Hà Nội có lợi thế lớn về tiềm lực khoa học và công nghệ, với hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học và các phòng thí nghiệm. Đây là nguồn lực quan trọng để chuyển giao công nghệ cho khu vực nông nghiệp. Cùng với đó, thị trường tiêu thụ lớn của Thủ đô tạo điều kiện để phát triển các sản phẩm sạch, an toàn, có truy xuất nguồn gốc.

Từ đó, ông đề xuất nghiên cứu xây dựng các mô hình “Làng thông minh VAC kiểu mẫu”, trước mắt lựa chọn một số xã ngoại thành để đầu tư đồng bộ hạ tầng số, xử lý môi trường và đào tạo nhân lực. Một hướng khác là ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ người dân nhận diện bệnh trên cây trồng, vật nuôi; đồng thời nghiên cứu cơ chế chứng nhận, tạo giá trị từ việc giảm phát thải trong các trang trại tuần hoàn.

Ở góc độ người làm vườn, ông Phạm Bá Vĩnh, Chủ tịch Hội Làm vườn Hà Nội, cho rằng bản chất của VAC vốn đã có yếu tố tuần hoàn. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, mô hình VAC không thể tiếp tục dựa vào sản xuất nhỏ lẻ và kinh nghiệm thủ công.

Theo ông Phạm Bá Vĩnh, xây dựng thương hiệu “VAC Hà Nội” trong giai đoạn mới cần dựa trên hai trục: Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Trong đó, số hóa dữ liệu sản xuất, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, ứng dụng cảm biến, tự động hóa tưới tiêu, quản lý dịch hại và phát triển thương mại điện tử sẽ góp phần minh bạch chuỗi sản phẩm, nâng cao giá trị, mở rộng thị trường.

Cùng với đó, chất thải chăn nuôi, bùn ao, nước và phụ phẩm cần được xử lý bằng công nghệ phù hợp để tái sử dụng; kết hợp năng lượng tái tạo nhằm tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải. Mô hình VAC cũng có thể gắn với nông nghiệp sinh thái đô thị, du lịch trải nghiệm và giáo dục, qua đó tạo thêm giá trị trên cùng diện tích đất sản xuất.

Biến chất thải thành tài nguyên

Một trong những vấn đề được hội thảo quan tâm là xây dựng hệ thống sản xuất tuần hoàn, trong đó chất thải của khâu này trở thành nguyên liệu cho khâu khác.

ThS Nguyễn Thị Kim Loan, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Quảng Oai, cho rằng cần thay đổi cách nhìn từ “chất thải phải xử lý” sang “nguồn tài nguyên tạo ra giá trị”. Trong mô hình VAC, phân chuồng có thể trở thành phân hữu cơ; phụ phẩm cây trồng có thể được xử lý để làm thức ăn chăn nuôi; nước sau xử lý có thể được tái sử dụng phù hợp. Khi kết hợp công nghệ sinh học, công nghệ xử lý môi trường và chuyển đổi số, VAC có thể trở thành hệ sinh thái sản xuất với lượng chất thải bỏ đi được giảm thiểu.

Để thúc đẩy hướng đi này, bà Nguyễn Thị Kim Loan đề xuất xây dựng tiêu chí VAC tuần hoàn phù hợp từng loại hình sản xuất; lựa chọn mô hình trình diễn có khả năng nhân rộng; hỗ trợ công nghệ xử lý phân, nước, phụ phẩm; số hóa dòng tài nguyên và phát triển thị trường cho sản phẩm tuần hoàn. Đồng thời, cần hình thành liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân và các hội nghề nghiệp.

Từ phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Lưu, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty Nông nghiệp Công nghệ cao Đồng Tâm, nhấn mạnh yêu cầu “chuyển đổi kép” gồm chuyển đổi số và chuyển đổi xanh để nâng cấp mô hình VAC. Theo ông, sản xuất nông nghiệp trong giai đoạn mới phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn, minh bạch và phát triển xanh.

Ông Nguyễn Văn Lưu đề xuất tăng cường liên kết “4 nhà”, trong đó nhà khoa học chuyển giao công nghệ và quy trình sản xuất; doanh nghiệp đóng vai trò hạt nhân chuỗi, cung ứng đầu vào, hỗ trợ kỹ thuật và tổ chức đầu ra; hợp tác xã, nhà vườn tổ chức sản xuất theo quy trình; Nhà nước và các hội nghề nghiệp hỗ trợ về cơ chế, quy hoạch vùng nguyên liệu, hạ tầng, chứng nhận.

Thực tế, Hội Làm vườn Hà Nội đã triển khai hợp tác với một số đơn vị, doanh nghiệp để hỗ trợ hội viên chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và xây dựng chuỗi giá trị. Một số mô hình điểm cũng đang được phối hợp triển khai tại Hợp tác xã Bưởi đỏ Đông Cao (Mê Linh), xã Kim Anh, Hợp tác xã nông nghiệp xã Yên Bài và Hợp tác xã Tân Minh Đức.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng, chuyển đổi mô hình VAC không chỉ nhằm tăng sản lượng mà quan trọng hơn là nâng giá trị trên từng đơn vị diện tích, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Từ nền tảng của VAC truyền thống, việc kết nối khoa học công nghệ, công nghệ sinh học, chuyển đổi số, năng lượng sạch, chế biến và thị trường sẽ mở ra hướng phát triển mới cho nông nghiệp Thủ đô: Xanh hơn, sạch hơn, thông minh hơn, ít chất thải hơn và tạo giá trị cao hơn.