Điều hành giá phải đi trước biến động thị trường

Trong 4 tháng cuối năm, các yếu tố tác động đến CPI càng khó lường. Bên ngoài là bất ổn địa chính trị, giá năng lượng, nguyên vật liệu và chi phí vận tải quốc tế. Việt Nam có độ mở kinh tế lớn nên biến động giá nhập khẩu dễ chuyển vào chi phí sản xuất trong nước. Trong nước, nhu cầu tiêu dùng cuối năm thường tăng; đầu tư, xây dựng và giải ngân vốn cũng được đẩy mạnh.

Trước những biến động mạnh của giá năng lượng và các yếu tố đầu vào, Bộ Tài chính đã xây dựng ba kịch bản, tương ứng với mức tăng CPI bình quân năm 2026 là 4,5%, 5% và 5,5%. Đến ngày 4-9, sau khi cập nhật tình hình 8 tháng, Bộ Tài chính đưa ra hai kịch bản, với mức tăng CPI bình quân năm 2026 lần lượt là 4,5% và 5%. Với CPI 8 tháng đã tăng 4,45%, chỉ một cú sốc lớn về giá năng lượng, tỷ giá, nguồn cung hoặc các mặt hàng thiết yếu cũng có thể nhanh chóng thu hẹp dư địa điều hành.

Trong những tháng cuối năm, đầu tư, sản xuất, tiêu dùng và tín dụng vẫn phải được thúc đẩy để đạt mục tiêu tăng trưởng cao. Do đó, yêu cầu kiềm chế CPI theo mục tiêu, qua đó bảo đảm chất lượng tăng trưởng, cũng không kém phần quan trọng.

Trong bối cảnh đó, ưu tiên trước hết là duy trì cơ chế cảnh báo sớm, cập nhật thường xuyên các kịch bản lạm phát và xác định rõ ngưỡng rủi ro đối với từng nhóm hàng. Giá dầu, tỷ giá, cước vận tải, vật liệu xây dựng, lương thực, thực phẩm và sức mua phải được theo dõi đồng thời để nhận diện sớm khả năng tạo sức ép lên CPI.

Cùng với dự báo, cần xây dựng phương án hành động tương ứng. Khi giá năng lượng thế giới biến động mạnh, nguồn cung xăng dầu phải được bảo đảm chủ động, đồng thời sử dụng linh hoạt các công cụ thuế, phí phù hợp. Khi vật liệu xây dựng tăng giá do nhu cầu đầu tư công, điểm nghẽn về nguồn cung, mỏ vật liệu, sản xuất và vận chuyển phải được tháo gỡ ngay. Khi nhu cầu tiêu dùng cuối năm tăng, nguồn hàng phải được chuẩn bị từ sớm, không để thiếu cục bộ dẫn tới tăng giá.

Chính sách tiền tệ cần tiếp tục linh hoạt. Dòng vốn cần được hướng vào sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu, nông nghiệp, chế biến, chế tạo và những lĩnh vực tạo thêm năng lực cung ứng; ngược lại, phải kiểm soát dòng vốn có nguy cơ tạo ra sốt giá tài sản và làm tăng áp lực cầu không cần thiết.

Một nhiệm vụ không kém phần quan trọng là kiểm soát hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng và lợi dụng biến động thị trường để tăng giá bất hợp lý. Kiểm tra phải có trọng tâm, tập trung vào những mặt hàng thiết yếu và những khâu có khả năng tạo ra mặt bằng giá mới.

Cuối cùng, minh bạch thông tin cũng là một công cụ điều hành. Việc cung cấp kịp thời, minh bạch thông tin về nguồn cung, giá cả hàng hóa, các kịch bản lạm phát và chính sách điều hành sẽ giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, người dân tránh tâm lý mua tích trữ, qua đó hạn chế những phản ứng bất thường của thị trường trước tin đồn.

Mục tiêu trong những tháng cuối năm là giữ ổn định mặt bằng giá trong khi duy trì động lực phát triển. Khi dư địa CPI đã hẹp, điều hành càng phải đi trước thị trường. Không nên chờ giá tăng mới xử lý, mà phải chủ động nhận diện nguy cơ, chuẩn bị nguồn cung và sẵn sàng sử dụng các công cụ ứng phó.