Tiếp thêm sức sống cho di sản đình Mai Dịch

Điểm neo văn hóa giữa phố thị

Đình Mai Dịch đã được Bộ Văn hoá - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật năm 1995. Trải qua thời gian, ngôi đình vẫn lưu giữ nhiều giá trị về kiến trúc truyền thống, tín ngưỡng và đời sống văn hóa cộng đồng. Trong di tích còn bảo tồn hệ thống thần phả, sắc phong, đồ thờ cùng nhiều di vật có giá trị, góp phần phản ánh lịch sử hình thành và những sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cư dân vùng Mai Dịch qua các thời kỳ. Lễ hội đình Mai Dịch được tổ chức hằng năm vào ngày 12-2 Âm lịch, trở thành dịp cộng đồng tưởng nhớ các vị thần được thờ phụng, thực hành tín ngưỡng truyền thống và gắn kết người dân địa phương.

Điều đáng chú ý là ngôi đình hôm nay nằm trong một không gian đô thị đã có nhiều thay đổi. Những tuyến đường lớn, khu dân cư và nhịp sống hiện đại bao quanh, song đình Mai Dịch vẫn là một địa chỉ gắn với ký ức của người dân về vùng đất Mai Dịch, đồng thời là nơi lưu giữ những dấu ấn văn hóa của một cộng đồng làng xã trong quá trình chuyển mình giữa lòng đô thị.

Theo Tiểu ban Quản lý di tích đình Mai Dịch, đình không chỉ đơn thuần là một công trình kiến trúc hay một di tích lịch sử, mà còn là nơi lưu giữ những dấu ấn về quá trình hình thành, phát triển của vùng đất. Bởi thế, bảo tồn đình Mai Dịch không chỉ là giữ lại một công trình cổ. Quan trọng hơn là giữ được những giá trị văn hóa bên trong và mối liên kết giữa di tích với cộng đồng.

Trong quá trình đô thị hóa, những không gian như đình Mai Dịch trở thành những “điểm neo” giúp người dân nhận diện vùng đất nơi mình đang sống, từ một không gian làng xã truyền thống đến một phần của đô thị Hà Nội hôm nay.

Đó cũng là lý do công tác bảo tồn di tích đang được phường Phú Diễn đặt trong mối quan hệ với đời sống hiện tại. Bên cạnh quản lý, bảo vệ kiến trúc, cảnh quan và hiện vật, địa phương quan tâm đến việc gìn giữ những giá trị văn hóa phi vật thể như phong tục, tín ngưỡng, lễ hội và những câu chuyện được cộng đồng trao truyền qua nhiều thế hệ.

Kể câu chuyện di sản bằng cách mới

Mới đây, UBND phường Phú Diễn tổ chức phiên livestream với chủ đề “Khám phá di tích đình Mai Dịch - dấu ấn linh thiêng giữa lòng phố thị”. Sự kiện không chỉ giới thiệu một di tích cụ thể mà còn cho thấy cách địa phương đang tìm kiếm những phương thức mới để đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Phú Diễn Chu Việt Dũng, hoạt động này nằm trong việc triển khai các nhiệm vụ của đợt cao điểm 100 ngày về chuyển đổi số. Trong đó, công nghệ sẽ là công cụ quan trọng để giới thiệu, quảng bá rộng rãi và phát huy các giá trị văn hóa của địa phương.

Với đình Mai Dịch, phường đang triển khai kế hoạch số hóa di tích bằng công nghệ 3D/VR360, hướng tới xây dựng không gian tham quan thực tế ảo và giới thiệu các di vật, cổ vật có giá trị trên không gian mạng. Cùng với đó là những hình thức truyền thông mới, trong đó có livestream, giúp câu chuyện về di tích được kể trực tiếp, sinh động và dễ tiếp cận hơn.

Cách làm này cũng hướng tới một nhóm công chúng đặc biệt: Người trẻ. Theo đồng chí Chu Việt Dũng, để thế hệ trẻ quan tâm đến di sản, trước hết cần giúp họ hiểu câu chuyện phía sau di tích. Đình Mai Dịch không chỉ có mái ngói, cấu kiện gỗ hay những hiện vật cổ, mà còn có câu chuyện về vùng đất, cộng đồng dân cư và những thế hệ đã cùng nhau gìn giữ nơi này.

Bởi vậy, bên cạnh tham quan trực tiếp, địa phương sẽ mở rộng các hình thức giáo dục, trải nghiệm di sản, tìm hiểu lịch sử địa phương và ứng dụng công nghệ, giúp khoảng cách giữa di sản và đời sống hiện đại được rút ngắn. “Bảo tồn và phát triển không phải là hai vấn đề đối lập nhau. Di tích cũng cần được đặt trong đời sống của một khu vực đô thị đang phát triển", Phó Chủ tịch UBND phường Phú Diễn Chu Việt Dũng nói. Ngoài ra, phường Phú Diễn đang tiếp tục thực hiện giai đoạn 2 của dự án tu bổ, tôn tạo đình Mai Dịch. Công tác giải phóng mặt bằng đang được triển khai với 6 hộ dân còn nằm trong chỉ giới; sau khi hoàn tất sẽ tiếp tục thực hiện các hạng mục tu bổ, tôn tạo.

Từ một phiên livestream, câu chuyện vì thế không dừng ở việc quảng bá một địa chỉ văn hóa. Điều địa phương hướng tới là tạo thêm những cách để người dân biết đến di sản, hiểu giá trị của di sản và từ đó hình thành ý thức cùng gìn giữ. Như chia sẻ của đồng chí Chu Việt Dũng, điều quan trọng không chỉ là có thêm nhiều người biết đến di tích, mà là “biết rồi thì hiểu, hiểu rồi thì yêu quý, và từ đó cùng chung tay gìn giữ”.

Định hướng này cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với xây dựng môi trường văn hóa và phát triển con người. Hiện nay, trên địa bàn phường có 4 đình, 3 chùa cùng một số nhà thờ và các không gian văn hóa khác. Theo UBND phường Phú Diễn, địa phương đã rà soát, lập danh mục các di tích, đồng thời kiện toàn các tiểu ban quản lý để tăng cường trách nhiệm trong công tác bảo tồn.

Với các di tích trên địa bàn, phường tập trung thực hiện công tác quản lý theo quy định của pháp luật về di sản, thường xuyên khảo sát, kiểm tra hiện trạng, quản lý các hoạt động tín ngưỡng và kịp thời xây dựng phương án tu bổ, tôn tạo đối với những công trình có dấu hiệu xuống cấp. Cùng với đó là kiểm tra, bảo quản cổ vật, đồ thờ, tăng cường các biện pháp bảo đảm an ninh, phòng cháy chữa cháy và vệ sinh môi trường tại di tích. Với những di tích đã hiện diện qua nhiều thế hệ, việc giữ gìn không dừng ở bảo vệ một kiến trúc hay hiện vật, mà còn là duy trì những phong tục, sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội và ký ức cộng đồng gắn với di tích.

Trong kế hoạch phát triển văn hóa giai đoạn 2026-2030, địa phương tiếp tục đặt công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích trong tổng thể phát triển văn hóa của phường. Cùng với bảo tồn các giá trị gốc, việc ứng dụng công nghệ, đổi mới cách giới thiệu và quảng bá cũng mở thêm khả năng để di sản được tiếp cận rộng rãi hơn.

Phường Phú Diễn đang dần thay đổi hướng đi từ giữ nguyên di sản trong một không gian tách biệt với đời sống, thành tìm cách để di sản được bảo vệ đúng giá trị, đồng thời tiếp tục có ý nghĩa với cộng đồng hôm nay. Khi người dân hiểu, gắn bó và cùng tham gia gìn giữ, những không gian văn hóa ấy mới có thể tiếp tục hiện diện một cách tự nhiên, có sức sống và hơi thở trong diện mạo đô thị đang đổi thay.