Tìm lời giải chống ngập hiệu quả cho Hà NộiBài 2: Nhận diện những “vật cản”

Mỗi điểm ngập, nhiều nguồn nước

Trong đợt mưa do ảnh hưởng của cơn bão số 4, mực nước sông Nhuệ tuy tăng nhưng chưa lên quá cao. Tại cống Hà Đông, mực nước đo được lúc 6h ngày 21-8 là 3,23m, đến 6h ngày 22-8 lên 3,94m. Trong điều kiện đó, nước tại nhiều Khu dân cư ven sông rút khá nhanh, không tái diễn tình trạng ngập như một số trận mưa trước.

Trong câu chuyện với phóng viên, anh Lê Văn Hậu, người dân Khu tập thể Ba tầng (phường Hà Đông) nhớ lại, hoàn lưu bão số 3 năm 2025 và một số trận mưa lớn kéo dài liên tiếp 2-3 giờ trong năm 2026 từng khiến đoạn đường Lê Hồng Phong, từ gần Khu tập thể Ba Tầng đến cổng trụ sở Công an phường Hà Đông bị ngập nước. Khi hệ thống thoát nước công cộng quá tải, nước mưa trộn lẫn nước thải sinh hoạt dềnh lên, chảy ngược vào nhà, làm nền nhà một số hộ ngập 5-10cm.

Theo anh Hậu, Khu tập thể Ba tầng được xây dựng từ lâu, trong khi mặt đường bên ngoài nhiều lần được tôn cao, dẫn đến nước từ các khu vực xung quanh chảy dồn về nơi thấp nhất, gây ngập úng cục bộ.

Tại phường Kiến Hưng, nguy cơ úng ngập tập trung ở những khu vực có mật độ xây dựng cao và địa hình thấp như ngã ba Cầu Bươu - Phạm Tu, ao đình Mậu Lương, một số dãy nhà trong Khu đô thị Văn Phú và khu vực Nhà máy nước Ba La. Những vị trí này dễ bị ảnh hưởng khi mưa lớn kéo dài 2-3 giờ, nhất là lúc mực nước sông Nhuệ dâng cao.

Bên cạnh áp lực hạ tầng, rác và vật cản tại cửa thu cũng là một điểm nghẽn. Giám đốc Xí nghiệp Thoát nước số 7 Đỗ Thế Duy cho biết, túi ni lông, bao bì, bùn đất và cành lá có thể bịt kín hố ga, khiến nước không chảy xuống dù lòng cống phía dưới vẫn còn khả năng tiêu. Tại một số khu dân cư, việc tự ý bịt cửa thu để tránh mùi hôi cũng làm nước ứ đọng khi mưa xuống. Vì vậy, lực lượng thoát nước phải liên tục thu gom rác, làm sạch cửa thu trước và trong mưa.

Trong khi đó, tại các vùng ven đô cho thấy, đô thị hóa làm thay đổi cả lượng nước và tốc độ nước đổ về. Trưởng phòng Kinh tế xã An Khánh Bùi Thế Gia cho biết, ruộng, ao và bề mặt thấm nước dần được thay bằng nhà ở, đường giao thông, sân bê tông, khiến dòng chảy mặt tập trung về hệ thống cống với lưu lượng lớn trong thời gian ngắn. Một số tuyến đường, dự án xây dựng còn chia cắt hoặc làm thay đổi hướng chảy của mạng kênh, mương cũ.

Trưởng phòng Kinh tế xã Phúc Thọ Nguyễn Thị Tuyết chia sẻ, trong 2 năm gần đây, khu dân cư Đồng Ó, Mỹ Giang thường xuyên chịu ảnh hưởng khi bão, mưa lớn kéo dài khiến nước từ thượng lưu, ao hồ đổ về dồn dập, trong khi khả năng tiêu thoát ở hạ du chậm.

Đáng chú ý, thời tiết đang có những diễn biến bất thường. Nếu trước đây mực nước lịch sử trên sông Tích thường được ghi nhận với chu kỳ khoảng 50 năm, thì khu vực Đồng Ó đã bị ngập hai lần liên tiếp. Một phần nguyên nhân là lòng sông Tích ở hạ du bị ùn ứ, chưa được nạo vét, trong khi diện tích ao, hồ bị thu hẹp.

Đi xa hơn về phía Tây và Tây Nam thành phố, ngập lụt lại gắn với nước từ sườn núi và lũ trên sông. Tại một số khu dân cư thuộc các xã: Trần Phú, Xuân Mai, Quảng Bị, có đợt ngập kéo dài từ một tuần đến hơn một tháng do mực nước sông Bùi, sông Đáy dâng cao, rút chậm.

Trưởng phòng Kinh tế xã Trần Phú Vũ Anh Tuấn cho biết, địa bàn có nhiều đồi, núi nên khi xuất hiện mưa lớn, nước từ các sườn dốc tập trung rất nhanh xuống vùng thấp, tạo lũ rừng ngang đổ về khu dân cư ven sông Bùi. Tuy nhiên, mưa tại chỗ không phải yếu tố duy nhất quyết định mực nước trên sông. Có thời điểm trên địa bàn không mưa lớn, thậm chí không mưa nhưng lũ sông Bùi vẫn lên cao do nước dồn từ thượng nguồn về gây ngập úng.

Theo ông Vũ Anh Tuấn, nước từ thượng nguồn sông Bùi và sông Tích cùng dồn về vùng Tích - Bùi, sau đó mới thoát ra sông Đáy. Mưa tại địa bàn có thể đã tạnh nhưng nước từ phía trên vẫn tiếp tục đổ về. Thời gian ngập còn phụ thuộc khả năng chuyển nước của sông Đáy, trong khi đoạn từ cầu Mai Lĩnh về hạ lưu nhiều năm chưa được nạo vét đồng bộ.

Lối thoát nằm ngoài địa bàn

Tại xã An Khánh, nước không đi theo một tuyến duy nhất. Trưởng phòng Kinh tế xã An Khánh Bùi Thế Gia cho biết, một phần nước đi qua hệ thống Đồng La, sông La Khê và Trạm bơm Yên Nghĩa để ra sông Đáy; một phần theo kênh T6, qua cống Lại Dụ cũng ra sông Đáy; hướng khác chảy về sông Cầu Ngà rồi vào sông Nhuệ.

Hệ thống tiêu trên địa bàn do hai công ty thủy lợi và thoát nước quản lý. Vùng kênh T6 hiện chưa có trạm bơm đầu mối; ở hướng sông La Khê, hiệu quả tiêu nước phụ thuộc độ thông thoáng của kênh, việc vận hành Trạm bơm Yên Nghĩa và mực nước sông Đáy phía sau.

Tại phường Kiến Hưng, nước từ những khu vực trũng phải qua mương Hà Đông, kênh Ba La và nhiều trạm bơm trước khi vào sông Nhuệ. Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Kiến Hưng Nguyễn Minh Tuấn cho biết, địa phương đã đề nghị đơn vị chức năng tiếp tục nạo vét các tuyến thoát nước, vệ sinh ga thu, bảo dưỡng các trạm bơm Đa Sỹ, Mậu Lương, đồng thời kiến nghị thành phố đẩy nhanh tiến độ hồ điều hòa Công viên Hà Đông.

Với các khu đô thị, lối thoát cũng không dừng ở cửa xả của dự án. Xây xong cống nội bộ chưa có nghĩa nước đã ra khỏi lưu vực. Hồ điều hòa phải còn chỗ trữ, cửa xả vận hành đúng chế độ và tuyến kênh phía sau phải nhận được lượng nước được đưa tới. Vấn đề này, ngày 29-4-2026, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 2280/QĐ-UBND về việc phê duyệt Kế hoạch bảo đảm thoát nước, chống úng ngập khu vực nội thành thành phố mùa mưa năm 2026, trong đó yêu cầu chủ đầu tư các dự án chưa bàn giao hệ thống thoát nước tiếp tục quản lý, vận hành, nạo vét và khơi thông công trình trong phạm vi dự án; không để hạ tầng chưa hoàn chỉnh gây úng ngập, ảnh hưởng tới hệ thống chung. Khi mưa lớn, chủ đầu tư phải theo dõi mực nước hồ, trạng thái cửa xả, trạm bơm và phối hợp với địa phương, đơn vị vận hành bên ngoài.

Hà Nội cũng đã chuyển 21 tuyến mương tiêu nông nghiệp trong khu vực phát triển đô thị sang phục vụ thoát nước đô thị. Việc chuyển giao phù hợp với thay đổi sử dụng đất, nhưng cũng đòi hỏi tính lại lưu lượng, cao độ khống chế, chế độ vận hành và khả năng của nguồn tiếp nhận. Đổi đơn vị quản lý một tuyến mương không thể làm dòng nước chảy nhanh hơn nếu năng lực toàn tuyến không được nâng lên. Nước ra khỏi một khu dân cư vẫn phải qua kênh dẫn, trạm bơm và sông tiếp nhận. Khi nhiều lưu vực cùng cần tiêu, áp lực không còn nằm ở một điểm ngập mà chuyển về phía sau những cửa xả.

(Còn nữa)

“

Trong tháng 7-2026, HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều nghị quyết liên quan đến cải thiện hệ thống thoát nước và từng bước giải quyết tình trạng úng ngập trên địa bàn thành phố, như: Nghị quyết số 37/NQ-HĐND, ngày 15-7-2026, phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án Hệ thống xử lý nước thải Yên Xá, thành phố Hà Nội; Nghị quyết số 38/NQ-HĐND, ngày 15-7-2026, phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án xây dựng, tu bổ xung yếu hệ thống đê điều, nạo vét và xử lý ô nhiễm môi trường sông Nhuệ theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng xây dựng chuyển giao (BT). Mục tiêu của dự án là góp phần giải quyết các điểm nghẽn về ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, nâng cao năng lực tiêu thoát nước, giảm ô nhiễm sông Nhuệ...