Hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện cho học sinh

Ứng dụng công nghệ để nâng cao chất lượng giáo dục

Năm học 2026 - 2027 đánh dấu bước chuyển đáng chú ý khi nội dung giáo dục AI được triển khai đại trà tại các cơ sở giáo dục phổ thông trên cả nước. Theo Khung nội dung giáo dục AI được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, học sinh không chỉ được trang bị kiến thức, kỹ năng sử dụng công nghệ mà còn phải biết nhận diện, đánh giá vai trò của AI, kiểm chứng thông tin và sử dụng AI an toàn, có đạo đức, trách nhiệm.

Đáng chú ý, nội dung giáo dục AI được thiết kế theo hướng vừa sức, không làm thay đổi mục tiêu hay gây quá tải chương trình giáo dục phổ thông. Phần nội dung cốt lõi có thời lượng 12 tiết/lớp/năm học; các trường có thể lựa chọn hình thức triển khai phù hợp, từ tổ chức chuyên đề, lồng ghép trong môn học, hoạt động giáo dục đến các câu lạc bộ, hoạt động trải nghiệm dành cho học sinh có nhu cầu.

Đây cũng là hướng mà Hà Nội đã chủ động thử nghiệm. Từ tháng 4-2026, ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội triển khai thí điểm ứng dụng AI tại 3 trường THCS Trưng Vương (phường Cửa Nam), Khương Thượng (phường Kim Liên) và Minh Châu (xã Minh Châu). Sau quá trình thực hiện, chương trình đã hoàn thành 374 dự án học tập, xây dựng 206 không gian trưng bày số và số hóa gần 3.000 hiện vật di sản. Đặc biệt, 100% học sinh tham gia có khả năng nhận diện và phản biện thông tin từ AI.

Những kết quả này cho thấy, giá trị của AI trong nhà trường không nằm ở việc học sinh biết sử dụng thêm một công cụ công nghệ, mà quan trọng hơn là biết sử dụng công nghệ để học sâu hơn, tư duy độc lập hơn.

Tại Trường THCS Trưng Vương, học sinh được sử dụng công cụ số để tìm kiếm, kiểm chứng tư liệu, xây dựng hình ảnh minh họa, trải nghiệm bảo tàng thực tế ảo và tham gia xây dựng tài nguyên học tập số. Những “bảo tàng số” do chính học sinh thực hiện từ các chủ đề văn hóa, lịch sử, di sản địa phương là một ví dụ cho cách công nghệ có thể biến người học từ đối tượng tiếp nhận thành chủ thể kiến tạo tri thức.

Để AI thực sự trở thành công cụ hỗ trợ giáo dục, vai trò của người thầy vẫn là yếu tố quyết định. Theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, điều quan trọng là phát huy sự chủ động, sáng tạo của nhà trường và nhà giáo, đồng thời trang bị cho giáo viên năng lực sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm và hiệu quả. AI cần được triển khai có lộ trình, có kiểm soát, giúp học sinh học tốt hơn nhưng không thay thế tư duy, sự tự học và nỗ lực của các em.

Thực tế chuẩn bị năm học mới tại nhiều trường học Hà Nội cho thấy đội ngũ giáo viên cũng đang chủ động thích ứng. Đơn cử, Trường Tiểu học Đô thị Sài Đồng, phường Phúc Lợi tổ chức tập huấn ứng dụng AI trong soạn giảng và tổ chức dạy học. Trường THCS Trần Duy Hưng, phường Yên Hòa triển khai chuyên đề ứng dụng AI vào kiểm tra, đánh giá. Không dừng ở việc “biết dùng AI”, các hoạt động này hướng tới việc khai thác công nghệ để nâng cao chất lượng chuyên môn, giảm tải công việc và dành thêm không gian cho sự sáng tạo của giáo viên.

Phát triển toàn diện học sinh

Một điểm nhấn khác của năm học mới là định hướng từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ sở giáo dục xây dựng lộ trình phù hợp, theo ba mức độ từ cơ bản, nâng cao đến mũi nhọn; yêu cầu xuyên suốt là thiết thực, không hình thức, không chạy theo thành tích.

Đáng chú ý, cách tiếp cận này không đặt một chuẩn chung cứng nhắc cho tất cả nhà trường. Những trường mới triển khai có thể bắt đầu từ môi trường giao tiếp, bảng biểu song ngữ, câu lạc bộ và các hoạt động làm quen. Những cơ sở có điều kiện tốt hơn có thể mở rộng dạy học một số môn hoặc hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh, tăng cường học liệu song ngữ và ứng dụng công nghệ.

Cùng với trí tuệ và năng lực ngôn ngữ, giáo dục thể chất, nghệ thuật cũng được đặt vào vị trí quan trọng hơn trong quá trình phát triển học sinh. Từ năm học 2026 - 2027, học sinh được khuyến khích tự nguyện đăng ký ít nhất một môn thể thao và một loại hình nghệ thuật hoặc nhạc cụ phù hợp với sở thích, sức khỏe và điều kiện của bản thân.

Với giáo dục thể chất, Hà Nội hướng tới mục tiêu để mỗi học sinh tiểu học biết chơi ít nhất một môn thể thao khi hoàn thành cấp học. Các trường được khuyến khích đa dạng hóa hoạt động, phát triển câu lạc bộ và tạo cơ hội để học sinh duy trì việc tập luyện thường xuyên.

Chị Nguyễn Thu Hạnh, một phụ huynh tại Hà Nội cho biết, chị rất vui khi giáo dục thể chất, nghệ thuật ngày càng được chú trọng trong trường học. Con trai chị có năng khiếu violin nhưng do khối lượng kiến thức văn hóa khá lớn, trước đây con chủ yếu chỉ có thời gian theo đuổi niềm đam mê vào dịp cuối tuần, với sự đầu tư và sắp xếp của gia đình. “Bằng chủ trương mới, tôi hy vọng nhà trường sẽ tạo thêm không gian và thời gian để học sinh được phát triển năng khiếu, sở thích ngay trong môi trường học tập chính khóa” - chị Hạnh chia sẻ.

Đổi mới nhưng không gây áp lực

Điểm quan trọng nhất của những thay đổi trong năm học 2026 - 2027 là phải giữ được sự cân bằng giữa đổi mới và khả năng tiếp nhận của học sinh.

Với AI, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường khai thác cơ sở vật chất, thiết bị và nguồn lực sẵn có, tránh đầu tư dàn trải; đồng thời bảo đảm cơ hội tiếp cận cho học sinh còn thiếu thiết bị hoặc kết nối. Nhà trường cũng có trách nhiệm lựa chọn, rà soát công cụ phù hợp với lứa tuổi, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin và sở hữu trí tuệ.

Với tiếng Anh, việc xây dựng môi trường sử dụng ngôn ngữ cần được thực hiện theo lộ trình, phù hợp điều kiện từng trường, thay vì tạo thêm một cuộc chạy đua thành tích. Với giáo dục thể chất, nghệ thuật, tinh thần tự nguyện, phù hợp sở thích và điều kiện thực tế của học sinh là yếu tố cần được tôn trọng.

Từ những thay đổi ấy, năm học mới đang mở ra một cách tiếp cận rộng hơn về mục tiêu giáo dục. Công nghệ không phải đích đến; tiếng Anh không phải một cuộc đua; thể thao và nghệ thuật không phải hoạt động bên lề. Tất cả cùng hướng tới mục tiêu: Giúp mỗi học sinh phát triển tốt hơn về trí tuệ, thể chất, cảm xúc, kỹ năng và khả năng thích ứng với cuộc sống.

Cùng với đổi mới cách dạy, cách học và phương pháp kiểm tra, đánh giá, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo được xác định là một trong những yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục. Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục chỉ đạo các cơ sở đào tạo giáo viên đổi mới chương trình, nâng cao chất lượng đào tạo, bảo đảm giáo viên được trang bị những năng lực cần thiết, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong bối cảnh mới.

Thước đo thực chất của giáo dục không chỉ nằm ở điểm số, mà còn được khẳng định qua việc học sinh sử dụng công nghệ có trách nhiệm, giao tiếp ngoại ngữ thành thạo, duy trì việc rèn luyện thể chất, phát triển năng khiếu và trưởng thành dưới sự dẫn dắt của đội ngũ nhà giáo đủ về số lượng, vững về chất lượng.