Hà Nội kiểm soát các nguồn thải trước “mùa ô nhiễm” không khí

Cảnh báo sớm "mùa ô nhiễm" không khí

Sở Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành văn bản số 12470/SNNMT-QLMT, đề nghị các sở, ngành, Ban Quản lý dự án và UBND các xã, phường khẩn trương triển khai các biện pháp hạn chế phát tán bụi, khí thải gây ô nhiễm không khí. Đây không phải yêu cầu mang tính thời điểm.

Thực tế, ô nhiễm không khí ở Hà Nội thường có xu hướng gia tăng trong mùa đông xuân, khoảng từ tháng 10 năm trước đến tháng 3, tháng 4 năm sau. Khi nhiệt độ xuống thấp, ít mưa, tốc độ gió nhỏ, đặc biệt xuất hiện nghịch nhiệt, khả năng khuếch tán các chất ô nhiễm trong không khí bị hạn chế, khiến bụi mịn dễ tích tụ ở tầng khí quyển thấp.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, từ đầu năm 2026 đến nay, tỷ lệ số ngày chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình của Hà Nội đạt 73,28%, tăng so với mức 71,18% của kỳ báo cáo năm 2025. Tuy nhiên, giá trị PM2.5 trung bình vẫn ở mức 40,95 µg/m³ và chất lượng không khí có thể biến động mạnh tùy thuộc thời tiết, không gian, cường độ hoạt động của các nguồn phát thải.

Theo ông Nguyễn Trọng Nhất, Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), ô nhiễm không khí không đến từ một nguồn duy nhất mà do nhiều nguồn gây ra. Trong đó, bụi thứ cấp đóng góp khoảng 27%, giao thông 23%, xây dựng và bụi đường 20%; đốt mở 12%, công nghiệp 10% và các nguồn khác khoảng 8%.

Hơn nữa, từ đầu năm 2026 đến nay, trên địa bàn thành phố Hà Nội triển khai đồng loạt dự án lớn về hạ tầng, giao thông, đô thị… đã khiến lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày, cao hơn nhiều so với mức ước tính 2.550 tấn/ngày của năm 2025. Lượng chất thải tăng nhanh trong khi năng lực tiếp nhận, xử lý chưa theo kịp cũng kéo theo nguy cơ ùn ứ, đổ trộm, phát tán bụi ra môi trường.

Do đó, theo ông Nguyễn Trọng Nhất, việc kiểm soát bụi phải được thực hiện ngay tại nguồn, nhất là những khu vực phá dỡ, giải phóng mặt bằng và thi công xây dựng. Không thể chờ đến khi chất lượng không khí xuống mức xấu mới xử lý, mà cần chủ động kiểm soát từ khâu tổ chức công trường, tập kết vật liệu, vận chuyển đất, phế thải đến vệ sinh các tuyến đường chung quanh dự án.

Tinh thần này được thể hiện rõ trong văn bản số 12470/SNNMT-QLMT. Cụ thể, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội yêu cầu các đơn vị phá dỡ, thi công phải che chắn, tăng cường tưới nước hoặc phun sương; phế thải xây dựng dạng rời phải được bao phủ, che kín hoặc đóng túi kín tại nơi tập kết và trong quá trình vận chuyển. Phương tiện, máy móc ra vào công trường phải được phun rửa sạch.

Đây cũng là yêu cầu đã được lãnh đạo UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo nhiều lần. Điển hình, tại Chỉ thị số 08/CT-UBND ngày 5-5-2026, thành phố yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát việc chống phát thải bụi tại các công trình; Công văn số 2986/UBND-NNMT ngày 24-6 tiếp tục yêu cầu Sở Xây dựng, UBND các xã, phường đôn đốc, kiểm tra chủ đầu tư, nhà thầu thực hiện nghiêm các biện pháp phòng, chống ô nhiễm bụi…

Không để công trường trở thành nguồn phát tán bụi

Trong bối cảnh hàng loạt dự án đang được đẩy nhanh tiến độ, yêu cầu đặt ra là tiến độ xây dựng phải đi cùng trách nhiệm bảo vệ môi trường. Với các công trường, trước hết phải kiểm soát bụi ngay từ khâu phá dỡ, đào đắp và tập kết vật liệu. Những khu vực có nguy cơ phát tán cao cần được quây kín, phun ẩm thường xuyên; vật liệu rời phải che phủ; bề mặt đất trống cần có giải pháp che phủ phù hợp. Các dự án quy mô lớn cần tăng cường camera, cảm biến và các giải pháp giám sát bụi để phát hiện sớm những điểm bất thường.

Đáng chú ý, Công an thành phố được giao tăng cường kiểm tra, xử lý phương tiện không che chắn, làm rơi vãi đất, phế thải; đồng thời nghiên cứu khai thác camera, công nghệ AI để phát hiện vi phạm.

Đối với các tuyến đường quanh công trường, việc quét hút, phun nước, rửa đường cũng cần được tổ chức phù hợp. Các địa phương, đơn vị ưu tiên hoạt động rửa đường, hút bụi vào giờ thấp điểm, ban đêm và sáng sớm trước 6h, nhằm giảm lượng bụi tích tụ trước giờ cao điểm giao thông.

Tại địa bàn đang có nhiều dự án triển khai, yêu cầu các xã, phường cần chủ động lập danh sách những công trường, tuyến vận chuyển và điểm tập kết có nguy cơ phát tán bụi cao; phân công lực lượng kiểm tra thường xuyên, yêu cầu khắc phục ngay những tồn tại.

Đặc biệt, Chủ tịch UBND xã, phường và chủ đầu tư dự án phải chịu trách nhiệm trước UBND thành phố nếu để xảy ra mất vệ sinh, phát tán bụi gây ô nhiễm tại dự án; đồng thời phải tăng cường kiểm tra các cơ sở phát sinh khí thải, phương tiện vận chuyển đất, phế thải và tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp, chất thải.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn cho rằng, trong điều kiện thành phố đang triển khai nhiều dự án lớn, việc kiểm soát chất thải xây dựng và các nguồn phát sinh bụi phải được thực hiện đồng bộ, tránh để điểm nghẽn trong khâu tiếp nhận, vận chuyển, xử lý trở thành nguyên nhân phát sinh đổ trộm, bụi và ô nhiễm.

Ở phạm vi rộng hơn, kiểm soát bụi công trường chỉ là một phần trong bài toán chất lượng không khí. Thành phố đang đồng thời triển khai Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, tăng cường kiểm soát phát thải giao thông, hướng tới phương tiện xanh và giao thông công cộng.

Các cơ sở sản xuất phát sinh khí thải cũng phải tăng cường kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị, sử dụng nguyên liệu sạch hơn, che chắn và phun nước tại khu vực chứa nguyên liệu, xỉ thải, tuyến đường nội bộ; trong những ngày chất lượng không khí ở mức rất xấu, cần nghiên cứu điều chỉnh công suất hoặc thời gian của các công đoạn phát sinh nhiều bụi, khí thải. Cùng với đó, cần kiên quyết ngăn tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải...

Mùa ô nhiễm không khí đang đến. Đây chính là thời điểm thích hợp nhất để các sở, ngành, xã, phường, chủ đầu tư và nhà thầu rà soát lại toàn bộ phương án kiểm soát phát thải. Không để đến khi chỉ số chất lượng không khí tăng cao mới chạy theo xử lý; phải chủ động chặn nguồn phát thải từ công trường, đường phố, phương tiện và cơ sở sản xuất.

Bảo vệ bầu không khí Thủ đô là trách nhiệm xuyên suốt của chính quyền các cấp, doanh nghiệp và cộng đồng. Khi mỗi công trường sạch hơn, mỗi chuyến xe vận chuyển được kiểm soát chặt hơn, mỗi tuyến đường được hút bụi, rửa sạch đúng thời điểm và nguồn khí thải được giám sát nghiêm, thành phố Hà Nội sẽ có thêm một “lá chắn” trước mùa ô nhiễm đang đến gần.