Thí điểm có kiểm soát, mở không gian phát triển cho Hà Nội

Đây là cơ chế đặc thù, tạo thêm không gian để Thủ đô chủ động thử nghiệm, đánh giá các mô hình mới, kịp thời xử lý những vấn đề thực tiễn, qua đó nhân rộng những cách làm hiệu quả.

Quy định chặt chẽ việc thí điểm cơ chế chính sách

Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới nêu rõ: “Thủ đô chủ động xây dựng cơ chế thí điểm, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), các cơ chế, chính sách mới hoặc khác với quy định của pháp luật, từ đó tổng kết, đề xuất nhân rộng trên phạm vi cả nước”.

Cụ thể hóa quan điểm này, Luật Thủ đô năm 2026 đã giao quyền cho Hà Nội được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng tại thành phố, nhằm tạo không gian thể chế linh hoạt, thử nghiệm các mô hình quản trị và phát triển mới. Qua đó không chỉ phục vụ xây dựng và phát triển Thủ đô mà còn góp phần bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc gia. Đây là nội dung mới, nổi trội, đột phá về tư duy lập pháp, lần đầu tiên được quy định chính thức trong một đạo luật ở nước ta nhằm tạo dư địa cho Thủ đô phát triển nhanh, linh hoạt, thích ứng với yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, việc thí điểm cơ chế chính sách cũng được luật quy định rất chặt chẽ về nguyên tắc, thời hạn, phạm vi và trình tự, thủ tục ban hành.

Theo quy định của Luật Thủ đô năm 2026, việc thí điểm cơ chế, chính sách phải bảo đảm các nguyên tắc: Phù hợp với Hiến pháp, không trái với điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; không hạn chế quyền con người, quyền cơ bản của công dân, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; bảo đảm môi trường đầu tư, kinh doanh bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh; bảo đảm công khai, minh bạch; không phương hại đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia; bảo đảm trật tự, an toàn xã hội; không gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của cộng đồng, đạo đức xã hội, thuần phong, mỹ tục; không làm ảnh hưởng đến chính sách đại đoàn kết dân tộc và chính sách tôn giáo của nhà nước. Thời gian thí điểm cơ chế, chính sách không quá 5 năm và có thể được gia hạn không quá 5 năm. Việc quy định thời hạn thí điểm bảo đảm tính kiểm soát và đánh giá hiệu quả trước khi xem xét nhân rộng.

Xác định rõ phạm vi thí điểm

Về phạm vi thí điểm cơ chế, chính sách trong Luật Thủ đô năm 2026, luật sư Nguyễn Trung Tiệp (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho biết, phạm vi thí điểm cơ chế, chính sách trong luật là những mô hình mới về tổ chức bộ máy các cấp chính quyền của thành phố, mô hình quản trị, kiến tạo tiên tiến, hiện đại; chế độ công vụ, công chức; mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo, văn hóa, y tế và chăm sóc sức khỏe; mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp đô thị; mô hình quản lý đô thị, nông thôn, không gian và phát triển bền vững; phương thức khai thác, huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực để phát triển và quản trị Thủ đô.

Đáng chú ý, ngoài các lĩnh vực được quy định cụ thể, luật còn cho phép triển khai thí điểm các cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền. Quy định này tạo thêm sự linh hoạt, giúp Hà Nội có thể chủ động nghiên cứu, thử nghiệm những chính sách mới để đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong quá trình phát triển Thủ đô.

Cũng theo luật sư Nguyễn Trung Tiệp, luật quy định chặt chẽ về thẩm quyền và trách nhiệm của HĐND, UBND thành phố trong việc ban hành, tổ chức thực hiện thí điểm. Đáng chú ý là việc thí điểm phải có sự cho phép của cấp có thẩm quyền. Trong đó, UBND thành phố có trách nhiệm trình HĐND thành phố ban hành nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách. HĐND thành phố, trên cơ sở chấp thuận của cấp có thẩm quyền, ban hành nghị quyết về thí điểm cơ chế, chính sách... Đặc biệt, Luật Thủ đô năm 2026 quy định rõ trách nhiệm của UBND thành phố trong tổ chức thực hiện nghị quyết thí điểm, xử lý các vấn đề phát sinh và kiểm soát rủi ro. Trường hợp việc thí điểm phát sinh tác động tiêu cực vượt mức dự báo, UBND thành phố phải tạm dừng và báo cáo HĐND thành phố xem xét, quyết định. Định kỳ, thành phố đánh giá kết quả, hiệu quả và tác động của việc thí điểm để đề xuất gia hạn, kết thúc hoặc kiến nghị hoàn thiện pháp luật.

Với cơ chế thí điểm có kiểm soát, Hà Nội có thêm “dư địa” thể chế để mạnh dạn đổi mới, chủ động giải quyết những vấn đề thực tiễn và khai thác hiệu quả các nguồn lực phát triển. Mỗi chính sách được thí điểm thành công sẽ không chỉ tạo động lực cho Thủ đô bứt phá mà còn có thể trở thành kinh nghiệm để hoàn thiện pháp luật và nhân rộng những mô hình hiệu quả trên phạm vi cả nước.