Công tác tư tưởng phải đi trước mở đường, tạo đồng thuận cho những quyết sách lớn

Sáng 3-9, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị, đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương đã trình bày chuyên đề “Những nội dung trọng tâm, cốt lõi Nghị quyết của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới”.

Lần đầu xác lập chiến lược tổng thể, dài hạn cho công tác tư tưởng

Theo đồng chí Trịnh Văn Quyết, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22-8-2026 về chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là lần đầu tiên công tác tư tưởng của Đảng được xác lập ở tầm một chiến lược tổng thể, dài hạn bằng một nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị, với hệ thống mục tiêu, chỉ tiêu, nguồn lực và trách nhiệm cụ thể.

Quán triệt những nội dung trọng tâm của Nghị quyết, đồng chí Trịnh Văn Quyết tập trung làm rõ sự cần thiết ban hành Nghị quyết và bối cảnh tổng thể; vị trí, tầm mức của Nghị quyết trong tổng thể các nghị quyết của Đảng; những nội dung cốt lõi và các giải pháp tổ chức triển khai thực hiện.

Làm rõ sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đồng chí Trịnh Văn Quyết cho biết, trước hết xuất phát từ vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của công tác tư tưởng trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng. Công tác tư tưởng có vai trò đi trước mở đường để thống nhất nhận thức, đồng hành trong quá trình tổ chức thực hiện và tổng kết thực tiễn, củng cố niềm tin.

Qua 40 năm đổi mới, công tác tư tưởng đã góp phần quan trọng xây dựng và hoàn thiện lý luận về đường lối đổi mới, giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin của nhân dân, tạo động lực tinh thần to lớn cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây là nguồn lực chính trị, tinh thần mà không một nguồn lực vật chất nào có thể thay thế.

Tuy nhiên, Nghị quyết cũng thẳng thắn nhận diện những hạn chế, yếu kém trong công tác tư tưởng. Theo đó, một số cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu chưa nhận thức đầy đủ, chưa đề cao trách nhiệm, còn biểu hiện “khoán trắng” công tác tư tưởng cho cơ quan chuyên trách.

Phương thức hoạt động ở một số nơi chậm được đổi mới; tư duy “quản lý thông tin” còn phổ biến, trong khi năng lực dẫn dắt nhận thức xã hội còn hạn chế. Việc học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh tại một số nơi còn hình thức, chưa gắn chặt với kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị và trách nhiệm nêu gương. Công tác đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng có lúc chưa sắc bén; lực lượng còn mỏng, công cụ kỹ thuật chưa đồng bộ. Công tác tư tưởng ở cơ sở cũng chưa theo kịp yêu cầu sau sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế nêu trên là do thiếu chiến lược tổng thể về công tác tư tưởng; nguồn lực chưa tương xứng với vị trí, vai trò; đội ngũ cán bộ chưa đồng đều về năng lực và sự phối hợp giữa các lực lượng chưa thật sự chặt chẽ.

Theo đồng chí Trịnh Văn Quyết, vấn đề không nằm ở sự cố gắng của riêng ngành Tuyên giáo, mà quan trọng hơn, cần có một khung chiến lược đủ tầm, đủ cơ chế ràng buộc trách nhiệm và đủ nguồn lực để tổ chức thực hiện.

Một căn cứ quan trọng khác là những biến đổi sâu sắc của bối cảnh quốc tế và môi trường thông tin. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt và lan sang cả lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, truyền thông. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng xuyên biên giới đang định hình lại cách con người tiếp nhận thông tin và hình thành niềm tin. Trong môi trường đó, nếu chậm một nhịp trong việc cung cấp thông tin chính thống sẽ tạo ra khoảng trống thông tin, trong khi khoảng trống này rất dễ bị lấp đầy bằng tin đồn và thông tin sai lệch.

Chuyển mạnh từ “quản lý thông tin” sang dẫn dắt nhận thức xã hội

Làm rõ vị trí của Nghị quyết số 25-NQ/TW trong tổng thể các nghị quyết của Đảng, đồng chí Trịnh Văn Quyết cho biết, về quan hệ dọc, Nghị quyết là sự cụ thể hóa Cương lĩnh và Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng trên lĩnh vực tư tưởng.

Nghị quyết không đặt ra một đường lối mới, mà chuyển hóa những quan điểm lớn của Đảng về xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng và đạo đức thành một chiến lược có mục tiêu, chỉ tiêu, lộ trình và địa chỉ trách nhiệm cụ thể. Đây là nghị quyết chuyên đề về công tác tư tưởng nhưng mang tầm chiến lược quốc gia, góp phần cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng.

Về quan hệ ngang, Nghị quyết giữ vai trò nền tảng tinh thần cho việc tổ chức thực hiện hệ thống các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị trên những lĩnh vực then chốt.

“Nếu các nghị quyết chiến lược trả lời câu hỏi phát triển bằng cách nào, thì Nghị quyết này trả lời câu hỏi phát triển bằng sức mạnh tinh thần nào và ai đồng lòng cùng ta”, đồng chí Trịnh Văn Quyết phân tích.

Nghị quyết cũng giữ vai trò trục tổng thể, liên kết và bảo đảm tính đồng bộ với các quy định, chỉ thị của Đảng về công tác chính trị, tư tưởng, học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh; chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên, trách nhiệm nêu gương và kỷ luật phát ngôn.

Đồng chí Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh, đây là Nghị quyết có phạm vi tác động rộng đến toàn Đảng, toàn hệ thống chính trị và toàn xã hội; được triển khai đồng bộ trong nước và ngoài nước, trên cả không gian thực và không gian số, gắn công tác tư tưởng với phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Nghị quyết xác định phương châm xuyên suốt là: “Chủ động - sắc bén - thuyết phục - hiệu quả”. Theo đó, chủ động là không chờ sự việc xảy ra rồi mới lên tiếng; sắc bén là thông tin, quan điểm phải đúng, trúng, kịp thời và có luận cứ; thuyết phục là dùng lý lẽ và sự thật để chinh phục lòng người, không áp đặt; hiệu quả phải được đo bằng sự chuyển biến trong nhận thức và hành động chứ không phải bằng số lượng văn bản, hay số buổi hội nghị.

Một trong những điểm mới quan trọng nhất của Nghị quyết là chuyển trọng tâm từ “quản lý thông tin” sang dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân và tạo đồng thuận xã hội. Trong môi trường số hiện nay, quản lý thông tin vẫn cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải chủ động cung cấp thông tin chính thống, bảo đảm công khai, minh bạch, tăng cường đối thoại và tiếp thu phản biện xã hội.

Nghị quyết đồng thời xác định công tác tư tưởng là công việc của toàn Đảng và cả hệ thống chính trị. Cấp ủy và người đứng đầu phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm, không “khoán trắng” cho cơ quan chuyên trách.

Nghị quyết đặt mục tiêu xây dựng công tác tư tưởng vận hành thống nhất, thông suốt từ Trung ương đến cơ sở, trên cả không gian thực và không gian số, trong nước và ngoài nước; giữ vững an ninh tư tưởng trong mọi tình huống, củng cố niềm tin của nhân dân và đồng thuận xã hội, biến đây thành nguồn lực nội sinh quan trọng của phát triển.

Một điểm mới nổi bật là các mục tiêu đến năm 2030 được lượng hóa thành những nhóm chỉ tiêu có thể kiểm đếm. Theo đó, 100% cấp ủy, tổ chức đảng phải đưa công tác tư tưởng vào chương trình công tác và nội dung kiểm điểm hằng năm; 100% kiến nghị, phản ánh của nhân dân được tiếp nhận và trả lời trong thời hạn quy định.

Nghị quyết cũng đặt mục tiêu 100% cấp xã có lực lượng làm công tác tư tưởng hoạt động thường xuyên tại từng địa bàn dân cư, có cán bộ chuyên trách và kết nối với hệ thống thông tin nguồn; hình thành mạng lưới từ 15.000 đến 20.000 người có uy tín, người có ảnh hưởng tích cực; đào tạo chuyên sâu từ 4.000 đến 6.000 cán bộ tuyên giáo nòng cốt.

Tầm nhìn đến năm 2045 là đưa công tác tư tưởng trở thành năng lực nội sinh của Đảng và của cả dân tộc, có khả năng chủ động định hình nhận thức xã hội và vững vàng trước mọi biến động của môi trường thông tin.

Để thực hiện các mục tiêu đó, Nghị quyết đề ra 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu, trong đó, có các nhóm đột phá quan trọng. Trước hết là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo công tác tư tưởng và chuyển trọng tâm sang dẫn dắt nhận thức xã hội.

Theo đó, nội dung lãnh đạo, chỉ đạo công tác tư tưởng và trách nhiệm nêu gương phải được đưa vào kiểm điểm, đánh giá, xếp loại hằng năm. Mỗi chủ trương, chính sách lớn phải có đánh giá tác động về tư tưởng và phương án tuyên truyền, giải thích, đối thoại đi kèm.

Công tác nắm bắt, phân tích, dự báo và cảnh báo sớm phải được đổi mới trên cơ sở kết hợp điều tra xã hội học với phân tích dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo. Quan trọng hơn, kết quả dự báo phải được chuyển hóa thành các quyết định lãnh đạo cụ thể, không chỉ dừng lại ở những báo cáo.

Một nhóm đột phá khác là chuyển trọng tâm công tác tư tưởng về cơ sở, về từng địa bàn dân cư, kết hợp chặt chẽ giữa không gian thực và không gian số. Mỗi xã, phường, đặc khu phải phân công một đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ cấp ủy trực tiếp phụ trách công tác tư tưởng; duy trì sinh hoạt tư tưởng tại thôn, tổ dân phố, khu dân cư và đưa nội dung này trở thành một phần bắt buộc trong sinh hoạt chi bộ.

Bên cạnh đó, Nghị quyết yêu cầu tiếp tục bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, nâng cao hiệu quả đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo đảm an ninh tư tưởng. Hệ thống thông tin chính thống, tích cực và nhân văn cần được xây dựng mạnh mẽ hơn để cái đúng, cái tốt, cái đẹp thực sự trở thành dòng chủ lưu trong đời sống xã hội và trên không gian số.

Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu phát huy vai trò chủ thể của nhân dân, xây dựng mạng lưới những người có uy tín, người có ảnh hưởng tích cực; đưa văn hóa số, kỹ năng thông tin số và năng lực kiểm chứng thông tin vào giáo dục nhằm nâng cao “sức đề kháng” của xã hội trước thông tin xấu độc.