Bài 3: Hiện trường dự án, những điều muốn nói
Người dân Thủ đô nhận xét, chưa bao giờ guồng quay trên các đại công trường giao thông của Hà Nội lại sôi động như hiện nay, tiến độ 32 dự án được kiểm soát hằng tuần . Loạt phóng sự - điều tra 3 kỳ “Khơi thông “mạch máu” hạ tầng Thủ đô” sẽ làm rõ hơn không khí tại các công trình trước dịp Quốc khánh 2-9.
.jpg)
Mặt bằng sạch luôn là yếu tố quyết định sự thành bại của mọi đại dự án giao thông. Không chỉ bàn giao mặt bằng sạch để thi công dự án mà sau khi hoàn thiện công trình, quản lý công trình như thế nào vẫn cần được quan tâm.
Một thực tế, đằng sau những báo cáo thống kê đạt tỷ lệ bồi thường 90% đến 99% là một thực tế khắc nghiệt: Công trường bị phân mảnh theo kiểu “xôi đỗ”, máy móc hiện đại phải nằm chờ vì những điểm nghẽn hạ tầng kỹ thuật ngầm nổi, đất quốc phòng và các tranh chấp cục bộ chưa được giải quyết dứt điểm.
.jpg)
Báo cáo số 572/BC-SXD ngày 07-8-2026 của Sở Xây dựng đã chỉ rõ nghịch lý: Nhiều dự án chỉ còn vướng vài trăm mét vuông đất nhưng toàn bộ dây chuyền cơ giới hóa không thể vận hành liên tục, đẩy tổng tiến độ vào nguy cơ đổ vỡ. Dự án Cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 6 đoạn Ba La - Xuân Mai là một minh chứng điển hình. Tỷ lệ diện tích thu hồi đất đã đạt 99,95% (105,82 ha / 105,87 ha), nhưng toàn tuyến đang bị nghẽn lại bởi vỏn vẹn 0,053 ha tại phường Yên Nghĩa.
Điểm nghẽn này bao gồm 20 trường hợp vướng mắc cơ chế bồi thường đất dịch vụ và việc phối hợp với Bộ Ngoại giao xử lý phương án di dời nghĩa trang. Hệ quả là sản lượng xây lắp của Quốc lộ 6 mới chỉ đạt 439,3 tỷ đồng (18,2%), thấp hơn nhiều so với kế hoạch hợp đồng 552,5 tỷ đồng.
Tình trạng tương tự diễn ra tại nút giao Vành đai 3,5 với Đại lộ Thăng Long: Mặt bằng đạt 98% (19,20 ha / 19,60 ha), nhưng 0,40 ha còn lại (gồm 3.261,1 m² đất của Công ty TNHH Thanh Dũng tại xã Sơn Đồng và 9 hộ dân phường Tây Mỗ) đã khiến công tác phân luồng giao thông và hạ ngầm đường ống cấp nước, viễn thông gặp khó khăn.
Tại tuyến cao tốc Đại lộ Thăng Long nối QL21 đi Hòa Bình (mốc khánh thành ấn định ngày 30-9-2026), diện tích mặt bằng đạt 99,77% (100,95 ha/ 101,17 ha), song 0,22 ha còn lại tại thôn Tân Bình (xã Hòa Lạc) cùng vướng mắc đất Kho xăng K5 đã chặn đứng việc thi công đường song hành phải và cầu vượt dân sinh Km6+280, khiến sản lượng chỉ dừng ở mức 357,6 tỷ đồng (25,8%).
Không chỉ vướng đất ở dân sinh, các công trình hạ tầng kỹ thuật ngầm nổi (đường điện cao thế, ống cấp nước D800, trạm biến áp, cáp quang) đang tạo nên một “ma trận” cản trở thi công liên vùng.
Tại tuyến Vành đai 3 qua địa bàn các xã Phúc Thịnh, Đông Anh, Thư Lâm, đường điện 110kV nằm chồng lấn trong phạm vi 4 dự án độc lập (Vành đai 3, đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, KĐT đa mục tiêu và KĐT Liên Hà). Suốt nhiều tháng, các chủ đầu tư không tìm được tiếng nói chung về phương án di dời, buộc UBND xã Phúc Thịnh phải kiến nghị UBND Thành phố giao trọn gói cho Tổng công ty Điện lực Hà Nội chủ trì xử lý để tránh lãng phí ngân sách.
Tại dự án Đường kết nối Cầu Tứ Liên với cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên (UBND xã Đông Anh làm chủ đầu tư), mặt bằng vướng đất quốc phòng, đồng thời đoạn qua xã Dục Tú bất ngờ phát sinh tuyến đường ống dẫn xăng dầu cắt ngang vẫn chưa xác định được đơn vị quản lý chủ quản. Thậm chí, theo Quyết định số 933/QĐ-BXD của Bộ Xây dựng, thủ tục cấp phép thi công hạng mục đường ngang giao cắt đường sắt vẫn đang bị "tắc" do chưa rõ cơ quan thực hiện thẩm quyền cấp phép.
Tại dự án Đường kết nối Pháp Vân - Cầu Giẽ với Vành đai 3, diện tích GPMB mới đạt 66,1% (21,29 ha/ 32,20 ha) do phần lớn tuyến đi qua vùng ao hồ ngập nước tại phường Yên Sở. Việc xử lý nền đất yếu bằng giếng cát và bấc thấm đắp gia tải chờ lún đòi hỏi phải có mặt bằng sạch liên tục nhưng việc bàn giao “xôi đỗ” khiến nhà thầu không thể đóng cọc cừ ngăn nước, khiến sản lượng thi công chỉ ở mức 298,0 tỷ đồng (14,7%).
Thực trạng nhức nhối trên tuyến Vành đai 2,5 (Đoạn Đầm Hồng đến QL1A) thời gian qua là một bài học đắt giá không thể lặp lại. Theo ghi nhận thực tế từ báo chí và cơ quan chức năng, đoạn tuyến Đầm Hồng - Quốc lộ 1 đường Vành đai 2,5 dù đã hoàn thành phần nền hạ tầng kỹ thuật, chờ bàn giao nhưng do phải gánh chịu lưu lượng lớn phương tiện xe tải hạng nặng, xe bồn bê tông phục vụ thi công các dự án đô thị và công trình phụ trợ lân cận, mặt đường đã nhanh chóng bị cày xới.
Đối với dự án Xây dựng tuyến đường Tây Thăng Long (đoạn Phạm Văn Đồng - Văn Tiến Dũng), dù mặt bằng đã sạch nhưng khối lượng xây lắp dậm chân tại chỗ ở mức 245,8 tỷ đồng (59,3%).
Sự chậm trễ trong việc xác định nguồn gốc đất, phê duyệt phương án bồi thường, chậm bàn giao đất quốc phòng tại phường Bồ Đề (Cầu Trần Hưng Đạo), phường Xuân Đỉnh (Tuyến số 5 KĐT Tây Hồ Tây), hay việc chậm di dời đường ống cấp nước D800 của Công ty CP Nước mặt Sông Đuống tại nút giao Chu Văn An - đường 70 đều được Sở Xây dựng báo cáo UBND Thành phố để kiểm điểm trách nhiệm.
Dưới góc độ kỹ thuật, sự thiếu đồng bộ trong khâu khớp nối kỹ thuật giữa các dự án độc lập đang là nguy cơ tiềm ẩn gây lãng phí nghiêm trọng nguồn lực ngân sách. Báo cáo của Sở Xây dựng đã chỉ rõ điểm nghẽn tại Dự án đường kết nối Cầu Tứ Liên với cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên: Phân đoạn 2,1 km đầu tuyến có sự giao cắt trực tiếp với Dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh (do Công ty Vinspeed nghiên cứu) tại vị trí Ga Cổ Loa và nút giao QL3 cũ; đồng thời đoạn giữa tuyến lại chịu ảnh hưởng kỹ thuật từ dự án đường nối sân bay Gia Bình.
Nếu các sở ngành và chủ đầu tư không ngồi lại để thống nhất cao độ thiết kế, giải pháp móng trụ và biện pháp thi công đồng thời ngay từ giai đoạn bản vẽ thi công, tình trạng "đào lên lấp xuống" có thể sẽ tái diễn.
Khi các trục vành đai và những cây cầu vượt sông Hồng dần hoàn thiện đồng bộ, hạ tầng giao thông sẽ thực sự đi trước một bước, giải phóng hàng vạn héc-ta không gian phát triển mới, tạo xung lực đưa kinh tế Thủ đô và toàn vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới. Đó là điều mà thành phố và nhân dân đều kỳ vọng!
Bài: An Thanh
Ảnh: Duy Khánh, Phạm Hùng
Trình bày: Ngọc Minh