Giải quyết các điểm nghẽn, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển bền vững

Cùng với nỗ lực tự đổi mới của doanh nghiệp, Hà Nội tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục, mặt bằng sản xuất, vốn và chi phí tuân thủ, qua đó tạo một hệ sinh thái đủ sức nâng đỡ doanh nghiệp phát triển bền vững.

Từ “tồn tại” đến “phát triển” là bước chuyển lớn

Khởi sự một doanh nghiệp có thể không quá khó, nhưng để doanh nghiệp lớn lên, hoạt động bài bản và phát triển bền vững lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Đây chính là khoảng trống mà các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp hướng tới.

GS.TS Mạc Quốc Anh, Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (Hanoisme) chỉ ra rằng, khi doanh nghiệp chuyển từ quy mô nhỏ sang quy mô lớn, gần như toàn bộ phương thức vận hành phải thay đổi. Một cơ sở chỉ có vài điểm bán hàng có thể được điều hành trực tiếp bởi chủ doanh nghiệp, nhưng khi phát triển thành hệ thống hàng chục cơ sở, cách quản trị cũ sẽ không còn phù hợp. Khi đó, doanh nghiệp phải đồng thời thay đổi tư duy về thị trường, tài chính, công nghệ, nhân lực và quản trị.

Có thể nhìn nhận đây là những “ngưỡng” mà doanh nghiệp buộc phải vượt qua nếu muốn tăng trưởng. Trước hết là ngưỡng thị trường; tiếp đó là ngưỡng quản trị; ngưỡng vốn cũng là một thách thức không nhỏ.

Cuối cùng là công nghệ và nhân lực chất lượng cao. Chuyển đổi công nghệ đòi hỏi nguồn lực, trong khi doanh nghiệp nhỏ thường khó bố trí một khoản đầu tư lớn ngay từ đầu. Cùng với đó, khi doanh nghiệp phát triển, nhu cầu về giữ chân đội ngũ nhân sự có năng lực quản trị và chuyên môn cao ngày càng lớn.

Nhìn từ góc độ này, hỗ trợ doanh nghiệp không nên chỉ dừng ở việc giúp doanh nghiệp “ra đời”, mà quan trọng hơn là giúp doanh nghiệp lớn lên. Chính sách phải theo sát vòng đời doanh nghiệp, bởi nhu cầu của một doanh nghiệp mới thành lập rất khác với doanh nghiệp đang ở giai đoạn mở rộng quy mô.

Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số của Hà Nội. Trong cách tiếp cận về đổi mới mô hình tăng trưởng, các chuyên gia kinh tế từng nhấn mạnh yêu cầu nhận diện các điểm nghẽn, tìm kiếm động lực mới và mở rộng không gian phát triển thay vì chỉ dựa vào những động lực truyền thống.

Khơi thông nguồn lực, tạo “đường băng” cho doanh nghiệp

Nếu những “ngưỡng” nói trên là bài toán nội tại, thì môi trường kinh doanh và hệ sinh thái hỗ trợ lại là điều kiện bên ngoài quyết định doanh nghiệp có đủ khả năng vượt qua hay không.

TS Nguyễn Việt Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho rằng, cần xây dựng hệ sinh thái chính sách đủ mạnh để hỗ trợ doanh nghiệp trong từng giai đoạn phát triển. Các công cụ về tài khóa, tiền tệ, hành chính, phát triển nhân lực và xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp cần được vận hành trong một chiến lược thống nhất.

Điểm đáng chú ý là thay vì nhìn doanh nghiệp nhỏ và vừa như những chủ thể hoạt động độc lập, cần đặt họ vào chuỗi giá trị. Doanh nghiệp lớn khi mở rộng sản xuất, kinh doanh luôn có nhu cầu về doanh nghiệp vệ tinh. Nếu doanh nghiệp nhỏ và vừa đủ năng lực đảm nhận những công đoạn chuyên sâu, họ có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng.

Đây là hướng đi phù hợp với đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa: Linh hoạt, dễ thích ứng và có khả năng chuyên môn hóa. Thay vì phải tự xây dựng toàn bộ chuỗi sản xuất, doanh nghiệp có thể lựa chọn một lĩnh vực thế mạnh để đầu tư chiều sâu, từng bước trở thành nhà cung cấp chuyên nghiệp cho doanh nghiệp lớn, tập đoàn lớn.

Muốn vậy, những điểm nghẽn cụ thể phải được giải quyết.

Mặt bằng sản xuất và thủ tục đầu tư kéo dài đang có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ đơn hàng, cơ hội kinh doanh. Vốn lưu động cũng là vấn đề khi nhiều doanh nghiệp khó tiếp cận tín dụng ngân hàng, trong khi các kênh vốn như quỹ đầu tư, bảo lãnh tín dụng chưa phổ biến. Chuyển đổi số lại đặt ra câu hỏi doanh nghiệp nên bắt đầu từ đâu, lựa chọn công nghệ nào và bố trí nguồn lực ra sao. Với doanh nghiệp muốn xuất khẩu hoặc tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, rào cản kỹ thuật và các yêu cầu về chất lượng ngày càng cao.

Vì thế, cùng với việc khơi thông các kênh tín dụng và đầu tư, doanh nghiệp phải chuẩn hóa quản trị, minh bạch tài chính, chứng minh được mô hình kinh doanh và khả năng tạo dòng tiền. Nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến mô hình kinh doanh, kế hoạch tăng trưởng và khả năng sử dụng nguồn vốn mới để tạo ra giá trị, thay vì chỉ nhìn vào tài sản bảo đảm.

Ở chiều ngược lại, chính sách cũng cần tạo dựng niềm tin kinh doanh. Khi doanh nghiệp chưa cảm thấy an toàn về pháp lý, chưa hiểu rõ chính sách hoặc phải gánh chi phí tuân thủ quá lớn, tâm lý thận trọng sẽ khiến họ không mạnh dạn đầu tư và mở rộng. TS Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), thuộc Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, trong quá trình chuẩn hóa hoạt động, cần có cách tiếp cận “khoan dung tuân thủ”, giúp doanh nghiệp nhận diện thiếu sót, hoàn thiện hệ thống và từng bước chuẩn hóa, nhất là khi chuyển đổi số và chuẩn hóa dữ liệu.

Đây là vấn đề cần được nhìn nhận như một phần của cải cách môi trường kinh doanh. Giảm thủ tục không chỉ là giảm số lượng giấy tờ; quan trọng hơn là giảm thời gian, chi phí và sự bất định mà doanh nghiệp phải đối mặt.

Chủ động đón đầu không gian phát triển mới

Hà Nội đang mở ra những không gian phát triển mới từ hạ tầng giao thông, logistics, hạ tầng xanh đến đô thị thông minh. Đây là dư địa để doanh nghiệp nhỏ và vừa tìm kiếm thị trường mới, nhưng cơ hội chỉ trở thành động lực tăng trưởng khi doanh nghiệp có sự chuẩn bị tương ứng.

Theo GS.TS Mạc Quốc Anh, đô thị thông minh có thể mở ra những phân khúc phù hợp với sự linh hoạt của doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là trong giáo dục, y tế, chăm sóc sức khỏe và dịch vụ số. Kinh tế xanh, kinh tế sáng tạo và các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao cũng là những hướng doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt.

Trong khi đó, TS Nguyễn Việt Hùng lưu ý doanh nghiệp cần chủ động đón đầu các dự án hạ tầng lớn, từ đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị đến các công trình quy mô lớn. Cơ hội không chỉ nằm ở xây dựng công trình mà còn trải rộng từ cung ứng vật liệu, gia công cơ khí, công nghệ thông tin, tư vấn, đào tạo đến các dịch vụ trong suốt vòng đời vận hành.

Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải thay đổi tư duy: Từ “bán một sản phẩm” sang tham gia một chuỗi cung ứng; từ khai thác thị trường quen thuộc sang tìm kiếm thị trường mới; từ tăng trưởng dựa vào lao động và kinh nghiệm sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào công nghệ, dữ liệu và năng suất. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây chính là lúc phải chuẩn bị năng lực để đón dòng cơ hội mới.

Không có chính sách nào có thể thay thế năng lực nội tại của doanh nghiệp. Nhưng một doanh nghiệp khó có thể lớn mạnh nếu phải dành quá nhiều thời gian và nguồn lực để xử lý những điểm nghẽn có thể được tháo gỡ từ phía môi trường kinh doanh.

Vì vậy, Hà Nội đang tiếp tục hoàn thiện môi trường kinh doanh theo hướng minh bạch, dễ tiếp cận, giảm chi phí tuân thủ, khơi thông vốn, mặt bằng, công nghệ và nhân lực. Đồng thời, các hiệp hội doanh nghiệp phát huy tốt hơn vai trò cầu nối, “chuyển ngữ” chính sách thành những nội dung cụ thể, dễ hiểu và dễ thực hiện đối với doanh nghiệp.

Khi thành phố tạo được “đường băng” chính sách và doanh nghiệp đủ năng lực để cất cánh, mục tiêu tăng trưởng hai con số có thể được chuyển hóa thành những kết quả cụ thể: Thêm doanh nghiệp lớn mạnh, thêm dự án đầu tư, thêm thị trường, thêm công nghệ và quan trọng hơn là năng suất, sức cạnh tranh và sức chống chịu cao hơn của nền kinh tế Thủ đô.