Giữ khoảng cách an toàn trên cao tốc: Khó cũng phải làm

Bộ phanh bảo hiểm cuối cùng trên cao tốc

Từ ngày 27-8, Cục Cảnh sát giao thông (CSGT), Bộ Công an bắt đầu xử phạt lỗi không giữ khoảng cách an toàn trên tuyến cao tốc: Pháp Vân - Cầu Giẽ - Cao Bồ - Mai Sơn - quốc lộ 45 - Nghi Sơn. Trên thực tế, quy định về khoảng cách an toàn giữa các xe khi tham gia giao thông trên đường cao tốc đã được luật hóa rất rõ ràng trong các văn bản pháp quy, như: Thông tư số 38/2024/TT-BGTVT và Nghị định số 168/2024-NĐ/CP. Theo đó, dựa trên tốc độ lưu hành, người lái xe phải chủ động giữ khoảng cách tối thiểu tương ứng (ví dụ: 35m với vận tốc 60km/h và lên tới 100m khi đạt vận tốc 100-120km/h). Trong điều kiện thời tiết xấu như mưa, sương mù, khoảng cách này còn phải kéo dài hơn nữa.

Các chuyên gia cho rằng, phân tích dưới góc độ vật lý và tâm lý học hành vi, quy định này chính là "bộ phanh bảo hiểm" cuối cùng của tài xế. Khi di chuyển với vận tốc 100km/h, chiếc xe lao đi gần 28 mét mỗi giây. Một cái chớp mắt, một giây phân tâm của tài xế đã có thể đẩy phương tiện tiến thêm hàng chục mét. Nếu xe phía trước phanh gấp, hệ thống phản xạ của con người mất trung bình từ 0,7 đến 1,5 giây để nhận biết và đạp phanh.

Do đó, khoảng cách an toàn được thiết kế để bù đắp cho khoảng thời gian phản xạ này, cộng thêm quãng đường trượt tự do của xe trước khi dừng hẳn. Phớt lờ quy định này đồng nghĩa với việc các tài xế đang đặt cược mạng sống của mình và người khác vào sự may rủi. Theo Cục CSGT, mục tiêu lớn nhất của việc kiểm tra, xử lý không phải xử phạt thật nhiều, mà nhằm cảnh báo, nâng cao ý thức của người tham gia giao thông và phòng ngừa tai nạn.

Việc xử lý nhằm giúp tài xế nhận diện nguy cơ khi chạy bám quá gần xe phía trước, từ đó hình thành thói quen chủ động giữ khoảng cách, tuân thủ tốc độ và tập trung quan sát khi lưu thông trên cao tốc. CSGT khuyến cáo, mục đích quan trọng của việc giữ khoảng cách là phòng ngừa tai nạn. Khi phương tiện phía trước đột ngột giảm tốc hoặc dừng lại, khoảng cách an toàn giúp tài xế phía sau có thêm thời gian, không gian xử lý, hạn chế nguy cơ va chạm.

Dù ý thức được tính chất sinh tử của quy định, nhiều tài xế vẫn bày tỏ sự lo ngại về tính khả thi khi áp dụng vào thực tế giao thông Việt Nam. Trở ngại lớn nhất chính là mật độ phương tiện quá cao trên một số tuyến cao tốc huyết mạch vào các khung giờ cao điểm. Anh Nguyễn Văn Hùng, một tài xế xe tải chạy tuyến Bắc - Nam lâu năm cho biết, theo lý thuyết thì chạy 100km/h khoảng cách phải giữ với xe phía trước là 100m.

Song, trên thực tế, chỉ cần tài xế vừa chủ động giảm tốc để tạo ra khoảng trống an toàn chừng 30-40m, ngay lập tức sẽ có một hoặc vài xe khác từ làn bên cạnh xi-nhan, lách vào chèn ngay trước mũi xe. “Khi đó, khoảng trống sẽ biến mất và tài xế lại bị đặt vào tình thế bám đuôi bất khả kháng”, anh Hùng nói.

Hiện tượng "điền vào chỗ trống" này diễn ra phổ biến trên các tuyến cao tốc có 2 làn xe mỗi bên hoặc các tuyến chưa có làn dừng khẩn cấp hoàn chỉnh như một số đoạn tuyến phía Bắc của cao tốc Bắc - Nam. Nỗi sợ bị “điền chỗ trống” buộc nhiều tài xế phải chọn giải pháp "bám đuôi" xe trước để bảo vệ làn đường của mình.

Bên cạnh đó, thói quen đi sát đuôi xe khác để gây áp lực đòi vượt, hoặc việc các xe tải nặng chạy song song cản trở dòng xe phía sau cũng khiến việc duy trì khoảng cách an toàn trở nên vô cùng khó khăn. Việc ước lượng khoảng cách bằng mắt thường ở tốc độ cao cũng là một thách thức lớn khi các biển báo nhắc nhở khoảng cách (0m - 50m - 100m) hiện nay còn khá thưa thớt.

Sự kết hợp giữa công nghệ và con người Trước những băn khoăn trên, các chuyên gia giao thông cho rằng, để quy định giữ khoảng cách đi vào đời sống một cách thực chất, không thể chỉ trông chờ vào ý thức tự giác tự thân của tài xế hay việc tăng chế tài xử phạt, mà cần một chiến lược đồng bộ từ hạ tầng đến công nghệ.

Chuyên gia giao thông, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Đức cho biết, tại nhiều quốc gia phát triển trên thế giới, họ thực hiện quy định này hiệu quả nhờ công nghệ. Đơn cử như tại Thụy Điển, họ sử dụng hệ thống giám sát kết hợp đo khoảng cách và vận tốc, đồng thời xem xét dữ liệu quỹ đạo để loại bỏ những trường hợp khoảng cách bị ảnh hưởng bởi hành vi chuyển làn đột ngột của phương tiện khác.

Hay như tại Singapore, ngoài hệ thống camera, khung pháp lý còn được mô tả theo hướng sử dụng thời gian giãn cách thay vì chỉ tính bằng mét. Một số trường hợp cần thiết có sự tham gia kiểm tra của con người trước khi gửi thông báo phạt nguội. “Việc xử lý lỗi khoảng cách trên sẽ hiệu quả hơn nếu có kết hợp giữa công nghệ và sự kiểm duyệt của con người thay vì chỉ dựa vào công nghệ, coi kết quả của công nghệ là thẩm phán cuối cùng trong mọi tính huống”, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Đức nhận định.

Ngoài việc vận dụng hiệu quả công nghệ trong kiểm soát, phát hiện và xử phạt lỗi phương tiện không bảo đảm khoảng cách trên cao tốc, các chuyên gia cho rằng, việc đầu tư phát triển, hoàn thiện hạ tầng giao thông cũng đóng vai trò rất quan trọng. Bởi, chúng ta không thể đòi hỏi tài xế giữ khoảng cách hoàn hảo khi hạ tầng giao thông chưa đáp ứng đủ không gian lưu thông ổn định.

Đối với các tuyến cao tốc có mật độ quá tải, việc giữ khoảng cách 100m ở tốc độ cao là cực kỳ áp lực. Do đó, việc nâng cấp, mở rộng các tuyến cao tốc lên 4-6 làn xe, hoàn thiện làn dừng khẩn cấp là điều kiện tiên quyết để giãn mật độ dòng xe.

Đặc biệt, theo các chuyên gia giao thông, hiện nay, nhiều mẫu ô tô đời mới đã trang bị hệ thống kiểm soát hành trình thích ứng - Adaptive Cruise Control (ACC) hiện đại để hỗ trợ tài xế trong quá trình điều khiển phương tiện. Hệ thống này sử dụng các cảm biến phía trước, radar hoạt động trong một dải tần số, camera hoặc kết hợp tất cả để nhận biết phương tiện đang di chuyển cùng chiều phía trước xe.

Radar có nhiệm vụ phát hiện phương tiện, đo khoảng cách và tốc độ. Nhờ đó, phương tiện có thể duy trì tốc độ được thiết lập mà còn có khả năng tự động điều chỉnh tốc độ phù hợp, giữ khoảng cách với xe di chuyển phía trước.

Giữ khoảng cách an toàn trên cao tốc không đơn thuần là tuân thủ một điều khoản trong Luật Giao thông, mà là văn hóa ứng xử với chính tính mạng của mình. Để khoảng cách an toàn không còn là nỗi e ngại của các tài xế khi ra đường, hạ tầng cần phải đi trước, công nghệ giám sát phải nghiêm minh và tư duy lái xe của mỗi người cần phải thay đổi. Đó sẽ là những điều kiện cần và đủ để những hành trình trên cao tốc sẽ ngày một thuận lợi, an toàn hơn.