Phát triển trường chất lượng cao tại Hà Nội sau sắp xếp
Kỳ cuối: Phát triển mô hình chất lượng cao gắn với nhiệm vụ phổ cập giáo dục

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc tổng kết năm học 2025-2026, triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027 của ngành Giáo dục sáng 27-8, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết hiện Thủ đô có gần 2,3 triệu học sinh; năm học 2026-2027 dự kiến tăng thêm khoảng 37.800 học sinh và hơn 1.000 lớp.

Quy mô lớn, dân số cơ học Hà Nội tiếp tục tăng nhanh tại nhiều khu vực, trong khi điều kiện trường lớp, đội ngũ và khả năng tiếp cận giáo dục có chất lượng còn chênh lệch giữa các địa bàn. Cùng với việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Hà Nội đã rà soát, tổ chức lại hệ thống cơ sở giáo dục công lập.

Linh hoạt điều chỉnh lộ trình

Qua sắp xếp, 2.343 cơ sở giáo dục Hà Nội được tổ chức lại còn 1.092 đơn vị theo hướng giảm đầu mối quản lý, tăng quy mô trường; tổ chức trường đa cơ sở, trường phổ thông nhiều cấp học và duy trì các điểm trường cần thiết. Trong đó, khối trường mầm non và phổ thông thuộc cấp xã, phường quản lý giảm 1.225 cơ sở, hiện còn 938 trường.

Tin vui cho phụ huynh, học sinh trong quy hoạch 88 trường THPT (bao gồm cả liên cấp) từ nay đến năm 2050 sẽ có 7/88 trường được định hướng thành trường CLC và hoàn thành chậm nhất 2028. Đó là 7 trường liên cấp đặt tại Thạch Thất, Đông Anh, Đại Thanh, Phù Đổng, Ô Diên, Sóc Sơn, Hoài Đức.

Đối với 3 hệ mầm non, tiểu học, THCS những thay đổi về sắp xếp, sát nhập phải điều chỉnh linh hoạt lộ trình phát triển trường CLC đến năm 2030. Mô hình mới không thể áp chỉ tiêu tại những địa bàn chỉ còn duy nhất một trường công lập đang phải gánh vác nhiệm vụ phổ cập bắt buộc. Có nhiều chuyên gia giáo dục đưa ra khuyến cáo, đối với các địa bàn này, cần tính đến lớp chất lượng cao trong mô hình trường đại trà để đáp ứng nhu cầu học tập của các em.

Điều đáng ghi nhận, không vì sáp nhập mà ảnh hưởng đến tiến độ phát triển các trường công lập đạt chuẩn CLC của Hà Nội vừa tăng hơn gấp đôi, từ 17 lên 35 cơ sở, ngay trước thềm sáp nhập. Hệ thống trường CLC này không còn bó hẹp ở lõi nội đô mà đã vươn rộng ra các huyện, xã ngoại thành như Đông Anh, Quang Minh, Phú Xuyên, Thanh Trì. Cấp học trải rộng từ mầm non, tiểu học đến THCS, trong đó duy nhất THPT Phan Huy Chú - Đống Đa là trường cấp 3 công lập CLC.

Cùng với việc mở rộng mạng lưới, khung học phí chương trình bổ sung được HĐND thành phố Hà Nội phê duyệt linh hoạt theo từng khu vực, dao động từ 1,53 đến 5 triệu đồng/tháng được phụ huynh đánh giá cao, tính ưu việc của Thủ đô cho lĩnh vực giáo dục. Đơn cử, THPT Phan Huy Chú - Đống Đa giữ mức thu cao nhất toàn hệ thống với 5 triệu đồng/tháng (giảm 1,1 triệu đồng so với năm trước).

Các trường Mầm non và Tiểu học Đô thị Sài Đồng, Mầm non Việt Bun giảm thu khoảng 1 triệu đồng, duy trì phổ biến trong khoảng 2,5 đến 4 triệu đồng/tháng. Ở khu vực ngoại thành, mức thu hạ nhiệt rõ rệt: THCS Trần Phú (xã Phú Xuyên) thu 1,68 triệu đồng/tháng và THCS Nguyễn Thượng Hiền (xã Vân Đình) có mức thu thấp nhất là 1,53 triệu đồng/tháng.

Khung học phí hợp lý giúp giảm gánh nặng, mở rộng cơ hội cho con em vùng ngoại ô, tạo tiền đề cho các trường CLL thành lập sau. Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Thị Thanh Tâm (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), nguyên tắc bất di bất dịch sau sắp xếp là: Chỉ phát triển trường CLC ở nơi đã bảo đảm 100% chỗ học phổ cập theo tuyến. Tuyệt đối không chuyển đổi các trường đang làm nhiệm vụ phổ cập sang mô hình CLC khi chưa có trường công lập thay thế, tránh tạo thêm áp lực tài chính đối với các gia đình có hoàn cảnh khó khăn hoặc có nhiều con cùng độ tuổi đến trường. Không đốt cháy lộ trình, để các gia đình có đông cao đi học gặp khó khăn.

Thực tế tại Đông Anh – địa bàn vừa có thêm 3 trường đạt chuẩn CLC – cho thấy các địa phương hoàn toàn có thể cân đối được mục tiêu này nếu có lộ trình chủ động. Tại phường Yên Sở, sau khi rà soát đã chọn trường Tiểu học Pháp Vân mới thành lập để nâng cấp thành trường CLC và nhận được sự đồng thuận cao của người dân. Tại phường Hoàng Liệt – nơi chịu sức ép dân số rất lớn, địa phương không chọn mô hình liên cấp mà định hướng xây dựng Tiểu học Bùi Quốc Khái thành trường CLC, đồng thời xúc tiến đề án quy hoạch xây mới một trường THCS CLC độc lập nhằm giải quyết căn cơ bài toán phân luồng. Kinh nghiệm từ phường Hoàng Mai, địa phường vừa có 2 trường đạt chuẩn CLC, khi thiết kế, cần bám sát tiêu chí cơ sở vật chất trường CLC, tránh việc trường vừa mới xây đã phải sửa chữa, cải tạo tốn kém.

Khu vực phía Nam Hà Nội – trọng điểm là các phường Định Công, Tương Mai và Hoàng Liệt – từ lâu đã là "điểm nóng" về áp lực dân số cơ học và quá tải hạ tầng giáo dục. Khi thành phố triển khai lộ trình mở rộng mô hình trường CLC, bài toán đặt ra cho các địa bàn này không thể chỉ nhìn vào số liệu trường lớp hiện hữu, mà bắt buộc phải gắn liền với quy hoạch gần: làn sóng cải tạo các khu chung cư cũ và hàng loạt dự án cao tầng mới chuẩn bị đưa vào vận hành. Việc không tính toán, dự báo chính xác số trẻ em tăng cơ học (khoảng 2.000 cháu/năm) từng khiến phường Hoàng Liệt lâm vào cảnh phải bốc thăm vào trường mầm non công lập – bài học thực tiễn cần tuyệt đối tránh lặp lại khi quy hoạch mạng lưới trường CLC.

Đo lường chuẩn đầu ra thực chất

Để mô hình trường CLC không rơi vào hình thức hay mang tính "gắn mác", công tác quy hoạch liên phường, liên xã cần được đẩy mạnh. Việc tuyển sinh mở rộng không bị giới hạn bởi địa giới hành chính sẽ hình thành các "cụm trường hạt nhân" chất lượng cao trải đều từ trung tâm tới ngoại thành, trực tiếp kéo giảm tình trạng quá tải cục bộ tại các quận nội đô.

Bên cạnh hạ tầng cơ sở, các chuyên gia giáo dục khẳng định linh hồn của trường CLC nằm ở chất lượng vận hành và cam kết đầu ra của học sinh và áp cơ chế sàng lọc "có vào, có ra", thiết lập hệ thống kiểm định chất lượng độc lập theo chu kỳ 3–5 năm, không đáp ứng cam kết chuẩn đầu ra sẽ bị thu hồi danh hiệu trường CLC.

Sắp xếp lại mạng lưới giáo dục, xây dựng mô hình trường CLC là tiền đề để Thủ đô tối ưu hóa nguồn lực đầu tư công. Đưa trường CLC về gần người dân cơ sở, gắn với chuẩn đầu ra minh bạch và bảo đảm vững chắc nền tảng phổ cập chính là chìa khóa xây dựng nền giáo dục Thủ đô hiện đại, công bằng và phát triển bền vững.