Đầu năm học mới, lại bàn chuyện thi lớp 10

Áp lực thi lớp 10 bắt nguồn từ thiếu trường, lớp

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, công tác tuyển sinh đầu cấp đang có những chuyển biến tích cực. Nhiều tỉnh, thành phố áp dụng xét tuyển vào lớp 1, lớp 6 và lớp 10; chỉ tổ chức thi tuyển vào trường chuyên và lớp 10 tại những địa bàn có đông học sinh nhưng hệ thống trường công lập chưa đáp ứng đủ nhu cầu, như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Cùng với đó, các địa phương tiếp tục bổ sung trường, lớp để mở rộng cơ hội học tập.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, tổng chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026-2027 tiếp tục tăng, cao hơn 24% so với năm học trước. Cả nước hiện có 582.659 phòng học tại các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông công lập; tỷ lệ phòng học kiên cố đạt 89,6%; tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia bình quân đạt 65,4%.

Tại Hà Nội, năm học vừa qua có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, hơn 124.000 em đăng ký thi vào lớp 10 công lập, trong khi chỉ tiêu khoảng 82.660 suất. Còn tại thành phố Hồ Chí Minh, 181 trường THPT công lập có tổng chỉ tiêu xấp xỉ 120.000 học sinh, trong khi có 151.254 học sinh đăng ký nguyện vọng 1; khoảng 31.000 học sinh không trúng tuyển vào lớp 10 công lập.

Những con số này cho thấy áp lực tuyển sinh lớp 10 ở các đô thị lớn trước hết xuất phát từ sự chênh lệch giữa nhu cầu học tập và khả năng đáp ứng của hệ thống trường công lập.

Theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, áp lực tuyển sinh lớp 10 không diễn ra đồng đều trên cả nước mà tập trung chủ yếu tại các thành phố lớn, đô thị, nơi dân số tăng nhanh nhưng tốc độ xây dựng trường, lớp chưa theo kịp.

Khi chưa đủ trường, lớp và chỗ học có chất lượng, học sinh phải cạnh tranh để giành cơ hội vào trường. Từ đó kéo theo áp lực thi cử, học thêm, dạy thêm và nguy cơ phát sinh tiêu cực.

Vì vậy, giải pháp căn cơ, theo Bộ trưởng, là từng bước bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục giữa các cơ sở. Khi khả năng đáp ứng của hệ thống phù hợp hơn với nhu cầu học tập, áp lực cạnh tranh vào lớp 10 sẽ giảm; việc tiếp nhận học sinh có điều kiện chuyển dần theo hướng thuận tiện, gần nơi cư trú và phù hợp với nhu cầu học tập.

Cùng với việc tăng khả năng đáp ứng về trường, lớp, Bộ trưởng cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận đối với phân luồng học sinh sau THCS. Đã có giai đoạn việc phân luồng được thực hiện khá cứng nhắc thông qua hạn chế chỉ tiêu vào lớp 10, nhất là lớp 10 công lập, với mong muốn hướng một bộ phận học sinh sang học nghề.

Trong khi tâm lý xã hội vẫn tập trung vào con đường học THPT, việc hạn chế chỉ tiêu lại khiến học sinh phải cạnh tranh mạnh hơn, qua đó làm gia tăng áp lực thi cử, học thêm, dạy thêm.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, mục tiêu tiến tới phổ cập THPT và tương đương bao gồm THPT, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên ở trình độ tương đương. Do đó, phân luồng không nên được thực hiện bằng cách đặt ra “rào chắn”, mà cần tạo ra những lựa chọn thực sự có chất lượng để người học tự quyết định con đường phù hợp.

“Muốn học sinh lựa chọn học nghề thì phải nâng cao chất lượng và sức hấp dẫn của giáo dục nghề nghiệp, thay vì hạn chế cơ hội học trung học phổ thông”, Bộ trưởng nói.

Thi 2 môn, hướng tới xét tuyển lớp 10

Giữa tháng 8-2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo có văn bản gửi Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, Hải Phòng và thành phố Hồ Chí Minh đề nghị nghiên cứu, góp ý dự thảo Thông tư quy định về tuyển sinh THCS và tuyển sinh THPT. Một nội dung đáng chú ý tại dự thảo là quy định tuyển sinh THPT công lập bằng phương thức thi tuyển với 2 môn toán và ngữ văn.

Đề xuất trên thu hút nhiều ý kiến trái chiều của phụ huynh, học sinh và toàn xã hội. Có quan điểm đồng tình với việc giảm số môn thi để giảm áp lực cho học sinh; trong khi một bộ phận khá đông đảo mong muốn duy trì cố định kỳ thi với 3 môn toán, ngữ văn và tiếng Anh, thúc đẩy thực hiện Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Câu chuyện tuyển sinh lớp 10 không chỉ dừng ở việc thi 2 hay 3 môn. Tại Hà Nội, thông tin “tiến tới có thể xét tuyển vào lớp 10” tạo hiệu ứng rất lớn. Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn chia sẻ: Quan điểm của ngành là giảm áp lực cho thí sinh và gia đình nhưng không làm giảm tính khách quan, công bằng của kỳ tuyển sinh. Vì vậy, việc thay đổi phương thức tuyển sinh chỉ có thể được thực hiện khi hệ thống kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập bảo đảm tính khách quan, thống nhất và có độ tin cậy cao.

Hiện Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đang nghiên cứu, tham mưu, đề xuất phương án. Trong năm học này, Sở tiếp tục chỉ đạo các nhà trường quan tâm đến công tác kiểm tra, đánh giá, chuyển số và bảo đảm chất lượng giáo dục. Kết quả kiểm tra, đánh giá sẽ là một trong những cơ sở để có thể xem xét, xây dựng chính sách tuyển sinh trong những năm tới.

Cùng với đó, ngành Giáo dục Thủ đô tiếp tục tham mưu thành phố đầu tư cơ sở vật chất, tăng số lượng lớp học, mở rộng mạng lưới trường lớp, đáp ứng nhu cầu học tập tại các trường công lập.

Theo định hướng được Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu, khi trường lớp từng bước đáp ứng đủ nhu cầu, giáo dục nghề nghiệp được nâng cao chất lượng và có sức hấp dẫn hơn, việc phân luồng có thể thực hiện theo hướng để học sinh chủ động lựa chọn. Khi đó, thi tuyển có thể tập trung ở trường chuyên và những địa bàn thực sự chưa đủ trường, còn xét tuyển có thể được mở rộng ở những nơi đã đủ điều kiện.

Với phụ huynh và học sinh, nhất là ở những địa phương có mức cạnh tranh cao, điều được mong chờ lúc này là phương thức tuyển sinh có thay đổi không; thi tuyển hay xét tuyển, thi 2 môn hay 3 môn… đều cần được xác định và thông tin sớm để học sinh chuẩn bị tốt cả về kiến thức, tâm lý cũng như định hướng.