Chủ động chăm sóc sức khỏe phụ nữ trung niên “từ sớm, từ xa”

Thách thức già hóa và khoảng trống “sống khỏe”

Số liệu thống kê y tế và dân số học gần đây cho thấy Việt Nam hiện có khoảng 20 triệu phụ nữ đang bước vào hoặc ở trong độ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh. Trong khi tuổi thọ trung bình của nữ giới nước ta đã vượt mốc 77 tuổi, độ tuổi mãn kinh tự nhiên lại thường bắt đầu khá sớm, trung bình từ 48 đến 50 tuổi.

Tuy nhiên, một thực tế đáng lưu tâm là khoảng cách giữa tuổi thọ trung bình và tuổi thọ sống khỏe của phụ nữ Việt Nam đang chênh lệch gần 10 năm. Nhiều người dành những năm tháng cuối đời trong tình trạng suy giảm thể lực, mang gánh nặng bệnh tật mạn tính và giảm sút chất lượng sống trầm trọng.

Đặc biệt, ở lứa tuổi từ 45 đến 60, phụ nữ thường là “trụ cột kép” khi vừa phải cống hiến cho sự nghiệp, vừa gánh vác trách nhiệm chăm sóc gia đình, con cái và cha mẹ già. Vì vậy, việc bảo vệ sức khỏe cho nhóm đối tượng này không chỉ mang ý nghĩa nhân văn mà còn là giải pháp duy trì nguồn nhân lực và ổn định an sinh xã hội.

GS.TS Trần Thị Phương Mai, Chủ tịch Hội Chăm sóc sức khỏe phụ nữ mãn kinh Việt Nam nhấn mạnh rằng, mãn kinh là “điểm chuyển đổi sinh học then chốt” mở đầu cho quá trình gia tốc thoái hóa của nhiều cơ quan quan trọng. Trong 5-7 năm đầu sau khi mãn kinh, khối lượng xương có thể mất từ 1,5 đến 2% mỗi năm, làm tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương ngoài ý muốn.

Ngoài ra, còn phải kể đến nguy cơ gia tăng biến cố tim mạch và chuyển hóa. Nguy cơ mắc bệnh mạch vành sau mãn kinh tăng từ 2 đến 4 lần do mất đi hàng rào bảo vệ nội mô mạch máu tự nhiên từ nội tiết tố. Thêm nữa, nhiều phụ nữ gặp phải tình trạng lo âu, trầm cảm và suy giảm trí nhớ gia tăng đáng kể.

Thay đổi lối sống toàn diện "từ sớm, từ xa"

Theo TS.BS Đào Thị Hoa, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, thực tế tư vấn và khám chữa bệnh hiện nay cho thấy phụ nữ thường rơi vào hai thái cực sai lầm: Hoặc e dè, giấu giếm triệu chứng xem như quy luật tự nhiên phải cam chịu; hoặc quá âu lo, tự ý tìm mua các sản phẩm nội tiết trôi nổi trên thị trường mà không qua thăm khám.

Các chuyên gia chỉ ra rằng, cần hết sức thận trọng, không để cụm từ “mãn kinh” che lấp các bệnh lý thực thể nguy hiểm. Tình trạng mệt mỏi có thể bắt nguồn từ suy giáp hay thiếu máu; các cơn đau nhức có thể do thoái hóa khớp hay xuất huyết âm đạo bất thường cần phải được tầm soát ung thư phụ khoa chứ tuyệt đối không được dùng thuốc nội tiết để điều trị triệu chứng khi chưa rõ nguyên nhân.

Ngoài ra, các bác sĩ đều khuyến nghị phụ nữ trung niên cần thay đổi lối sống toàn diện “từ sớm, từ xa”. Phụ nữ ngay từ tuổi 40 cần chủ động thiết lập chế độ dinh dưỡng lành mạnh, hạn chế thức uống kích thích, bổ sung đầy đủ canxi và vitamin D3; đồng thời duy trì ít nhất 150 phút thể dục mỗi tuần kết hợp các bài tập kháng lực để duy trì mật độ cơ - xương.

Chăm sóc sức khỏe phụ nữ tuổi trung niên đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của toàn hệ thống y tế và cộng đồng thông qua việc nâng cao nhận thức, chuẩn hóa thang đo đánh giá chất lượng cuộc sống và xây dựng các phòng tư vấn chuyên khoa tiền mãn kinh.

Chủ động lắng nghe cơ thể, thăm khám định kỳ và phối hợp cùng bác sĩ theo mô hình “Ra quyết định chung” chính là chìa khóa vàng để người phụ nữ làm chủ sức khỏe của mình. Mục tiêu lớn nhất của y tế dự phòng hôm nay không chỉ là giúp kéo dài thêm năm tháng cuộc đời, mà quan trọng hơn cả là mang lại chất lượng sống khỏe khoắn, hạnh phúc và trọn vẹn trong từng năm tháng đó.