Robotaxi: Tiềm năng to lớn, thách thức khổng lồ

Tiềm năng ngành công nghiệp nghìn tỷ USD

Sức hút lớn nhất của xe tự hành nằm ở khả năng thay đổi toàn bộ mô hình vận tải. Khi không còn phụ thuộc vào tài xế, robotaxi có thể hoạt động gần như liên tục, tự tối ưu lộ trình, giảm thời gian xe nhàn rỗi và cắt giảm đáng kể chi phí vận hành trên mỗi chuyến đi. Điều này mở ra khả năng cung cấp dịch vụ di chuyển với giá thấp hơn, đồng thời giảm nhu cầu sở hữu ô tô cá nhân tại các đô thị lớn.

Không chỉ vận tải hành khách, xe tự hành còn được kỳ vọng tạo ra bước nhảy vọt trong logistics. Xe tải tự lái, phương tiện giao hàng hay xe vận chuyển trong cảng biển, sân bay và khu công nghiệp có thể hoạt động 24/7 với độ chính xác cao. Đây cũng là những môi trường ít biến động, phù hợp để công nghệ trưởng thành trước khi mở rộng sang giao thông đô thị đông đúc.

Lợi ích về an toàn cũng là một động lực quan trọng. Phần lớn tai nạn giao thông hiện nay bắt nguồn từ lỗi của con người như mất tập trung, buồn ngủ, sử dụng rượu bia hoặc xử lý tình huống thiếu chính xác. Về lý thuyết, hệ thống AI được huấn luyện từ hàng tỷ kilomet dữ liệu có thể đưa ra phản ứng ổn định hơn, không bị ảnh hưởng bởi cảm xúc hay trạng thái sức khỏe. Nếu đạt được độ tin cậy đủ cao, xe tự hành có thể góp phần giảm đáng kể số vụ tai nạn và thương vong trên đường.

Quan trọng hơn, robotaxi đang trở thành động lực phát triển của hàng loạt ngành công nghệ cao. Để một chiếc xe tự hành hoạt động an toàn cần sự phối hợp của chip AI, cảm biến LiDAR, radar, camera, điện toán hiệu năng cao, điện toán đám mây, mạng 5G và bản đồ số độ chính xác cao. Điều đó khiến xe tự hành trở thành "điểm hội tụ" của nhiều lĩnh vực chiến lược, từ bán dẫn, phần mềm đến viễn thông.

Những dự án thương mại trên thế giới cho thấy robotaxi không còn là ý tưởng xa vời. Tại Mỹ, Waymo của Alphabet được xem là doanh nghiệp đi đầu khi đã vận hành dịch vụ robotaxi không người lái tại nhiều thành phố như Phoenix, San Francisco, Los Angeles và Austin, đồng thời phục vụ khoảng 500.000 chuyến đi trả phí mỗi tuần. Công ty cũng đang mở rộng sang Nhật Bản và lên kế hoạch triển khai dịch vụ đầu tiên tại châu Âu, bắt đầu từ Munich (Đức).

Trong khi đó, Amazon phát triển robotaxi thông qua Zoox với hướng đi khác biệt: thiết kế hoàn toàn một mẫu xe không vô-lăng và không bàn đạp, tối ưu cho dịch vụ vận tải thay vì cải tiến từ ô tô truyền thống. Zoox đã bắt đầu khai thác thương mại tại Las Vegas và San Francisco, đồng thời tiếp tục mở rộng đội xe trong những năm tới.

Tại Trung Quốc, Baidu phát triển Apollo Go, một trong những mạng lưới robotaxi lớn nhất thế giới, với hoạt động tại hơn 10 thành phố như Vũ Hán, Bắc Kinh, Quảng Châu và Trùng Khánh. Song song đó, Pony.ai và WeRide cũng mở rộng nhanh chóng không chỉ trong nước mà còn sang Trung Đông, nơi các thành phố như Abu Dhabi và Dubai đang trở thành những "phòng thí nghiệm" cho giao thông tự hành.

Trái với cách tiếp cận phát triển nhanh của Mỹ và Trung Quốc, Nhật Bản lựa chọn lộ trình thận trọng, tập trung vào những ứng dụng có thể giải quyết các vấn đề xã hội cấp bách. Quốc gia này đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số, thiếu hụt tài xế xe buýt và taxi. Vì vậy, xe tự hành được xem không chỉ là công nghệ mới mà còn là giải pháp duy trì dịch vụ giao thông công cộng.

Chính phủ Nhật Bản tới nay đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ thử nghiệm xe tự hành cấp độ 4 tại các khu vực có mật độ giao thông thấp, đồng thời đặt mục tiêu mở rộng dịch vụ tới hàng chục địa phương trong những năm tới.

Rõ ràng, xe tự hành đã vượt qua giai đoạn nghiên cứu thuần túy để bước vào thương mại hóa. Tuy nhiên, các dự án thành công hiện nay đều có điểm chung là chỉ hoạt động trong phạm vi địa lý được kiểm soát, với bản đồ số được cập nhật liên tục và dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý.

Yêu cầu về một hệ sinh thái toàn diện

Thành công bước đầu của các dự án robotaxi cũng chỉ ra một thách thức không nằm riêng ở chiếc xe. Thực tế, AI hiện đã xử lý khá tốt phần lớn tình huống giao thông thông thường, nhưng vẫn gặp khó với những tình huống hiếm gặp như công trường xuất hiện đột ngột, người điều khiển giao thông bằng tay, xe cứu hỏa, vật thể rơi xuống đường hoặc hành vi bất thường của người tham gia giao thông. Đây là bài toán khó mà mọi đơn vị nghiên cứu xe tự hành đều phải tính cách giải quyết.

Quan trọng hơn là yêu cầu về hạ tầng số. Robotaxi chỉ phát huy hiệu quả khi có bản đồ độ phân giải cao, hệ thống định vị chính xác, kết nối dữ liệu ổn định và mạng lưới giao thông được tổ chức tốt. Những điều kiện này không thể hình thành chỉ nhờ doanh nghiệp, mà cần sự đầu tư đồng bộ của chính quyền và toàn bộ hệ sinh thái đô thị thông minh. Hiện nay, nhiều đô thị lớn - như Singapore - đã phát triển bản sao số của thành phố thực tế, để phục vụ các dự án giao thông dạng này.

Nguồn lực tài chính cũng là rào cản. Một robotaxi hiện đại cần hàng loạt cảm biến, máy tính AI hiệu năng cao cùng các hệ thống dự phòng để bảo đảm an toàn. Đơn vị vận hành còn phải duy trì trung tâm điều hành, đội ngũ giám sát từ xa, cập nhật phần mềm liên tục và xử lý lượng dữ liệu khổng lồ thu được mỗi ngày. Điều này đồng nghĩa, đây là cuộc chơi của những tập đoàn sở hữu nguồn vốn hàng chục tỷ USD.

Mặt khác, robotaxi không thể hình thành chỉ nhờ một nhà sản xuất ô tô, mà đòi hỏi sự tham gia của cả một hệ sinh thái chuỗi cung ứng công nghệ. Đây cũng là lý do lợi thế cạnh tranh trong lĩnh vực này có xu hướng ngả về những quốc gia hay liên minh công nghệ có khả năng tập hợp đầy đủ các mắt xích.

Điển hình là hệ sinh thái NVIDIA DRIVE Hyperion. Trên nền tảng này, NVIDIA cung cấp năng lực tính toán và phần mềm an toàn, trong khi các đối tác như Hesai cung cấp LiDAR, Bosch, Magna, ZF hay Sony phát triển các cảm biến và hệ thống điều khiển, còn các hãng xe như BYD, Geely, Nissan hay các nhà khai thác như Uber, Grab, Lyft triển khai dịch vụ vận tải.

Song song với công nghệ là khung pháp lý. Các phương thức tự hành trong giao thông chỉ có thể hiện thực hóa bằng khung quy định về tiêu chuẩn an toàn, trách nhiệm khi xảy ra tai nạn, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và cơ chế cấp phép cho xe tự hành. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, chính sự chủ động của chính quyền các địa phương trong việc thử nghiệm và hoàn thiện quy định đã góp phần giúp các doanh nghiệp như Waymo hay Apollo Go mở rộng quy mô nhanh hơn tại những khu vực được lựa chọn.

Một yếu tố quan trọng khác là lựa chọn mô hình triển khai phù hợp. Thực tế cho thấy robotaxi khó có thể ngay lập tức thay thế taxi truyền thống trên mọi tuyến phố. Hướng đi khả thi hơn là triển khai theo từng giai đoạn, bắt đầu từ các khu đô thị mới, sân bay, khu công nghiệp, cảng biển, khu du lịch hoặc các tuyến cố định – nơi môi trường giao thông ổn định và dễ dự đoán hơn. Đây cũng là cách nhiều doanh nghiệp trên thế giới đang áp dụng để tích lũy dữ liệu thực tế, nâng cao độ tin cậy của AI trước khi mở rộng ra quy mô lớn.

Thực tế, nhiều quốc gia đã lựa chọn xây dựng các "đô thị thử nghiệm" dạng sandbox khép kín, thay vì đưa xe tự hành vào hoạt động đại trà ngay từ đầu. Mô hình này cho phép kiểm chứng công nghệ trong môi trường thực tế nhưng vẫn có phạm vi kiểm soát, đồng thời hoàn thiện các tiêu chuẩn an toàn và quy trình vận hành trước khi nhân rộng. Tiêu biểu là Woven City của Toyota dưới chân núi Phú Sĩ (Nhật Bản), nơi được thiết kế như một "phòng thí nghiệm sống" để thử nghiệm xe tự hành, robot, trí tuệ nhân tạo, hạ tầng năng lượng và hệ thống giao thông kết nối với sự tham gia của cư dân thực. Tại Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (UAE), Masdar City được quy hoạch đô thị bền vững và nhiều năm liên tục thử nghiệm xe điện tự hành, xe buýt không người lái, phương tiện giao hàng tự động.

Tổng quan lại, robotaxi nói riêng và xe tự hành nói chung là kết quả của sự phối hợp giữa công nghệ, hạ tầng, quản lý và chính sách công. Sức nóng của cuộc đua phát triển giải pháp lúc này là minh chứng rõ nét về việc quốc gia hay đô thị nào xây dựng được hệ sinh thái này sớm hơn sẽ có lợi thế trong cuộc cạnh tranh của ngành công nghiệp giao thông tương lai. Trong bối cảnh AI ngày càng trở thành động lực tăng trưởng mới của kinh tế toàn cầu, có thể nói robotaxi không đơn thuần là một phương tiện di chuyển, mà thậm chí là thước đo năng lực đổi mới sáng tạo và sức mạnh công nghiệp của mỗi nền kinh tế.