Kiến tạo “hệ sinh thái truyền thông số” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Chủ trì hội thảo, gồm: PGS.TS Mai Đức Ngọc, Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Báo chí và Tuyên truyền; PGS.TS Phạm Huy Kỳ, nguyên Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền; PGS.TS Nguyễn Thắng Lợi, Tổng Biên tập Tạp chí Lý luận chính trị, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Tái định vị vai trò báo chí cách mạng trong kỷ nguyên số

Phát biểu đề dẫn, PGS.TS Nguyễn Thắng Lợi nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển nhanh chóng của AI, báo chí cách mạng đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương thức hoạt động để giữ vững vai trò định hướng thông tin, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Báo chí không thể chỉ phản ứng trước thông tin xấu, độc mà cần chủ động kiến tạo môi trường thông tin tích cực, cung cấp thông tin chính xác, chất lượng, qua đó củng cố niềm tin và nâng cao “sức đề kháng” của công chúng.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận về hai khía cạnh cốt lõi: Báo chí chính thống và mạng xã hội. Thực tiễn cho thấy, các thế lực thù địch thường khai thác triệt để không gian mạng, dựa vào những thông tin sai lệch để thao túng dư luận, tạo tâm lý hoang mang. Trong khi đó, báo chí dù đưa tin chuẩn xác nhưng đôi khi còn thiếu sự nhạy bén và tính dẫn dắt.

Trình bày tham luận “Tăng cường liên kết giữa xuất bản, báo chí và truyền thông số trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới”, PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật cho rằng, trong kỷ nguyên số, vấn đề không chỉ là tạo ra thông tin đúng mà còn phải làm sao để thông tin đúng được nhìn thấy, được hiểu, được tin tưởng và có khả năng dẫn dắt nhận thức xã hội.

Theo đó, xuất bản, báo chí và truyền thông số cần phát huy thế mạnh riêng: Xuất bản tạo chiều sâu và tính hệ thống; báo chí bảo đảm tính thời sự, định hướng và giải thích; truyền thông số mở rộng độ lan tỏa, khả năng tiếp cận và tương tác. Sự kết nối này sẽ hình thành hệ sinh thái truyền thông tư tưởng vừa có chiều sâu thuyết phục, vừa có tốc độ và độ phủ.

PGS.TS Vũ Trọng Lâm đề xuất 6 nhóm giải pháp tăng cường liên kết trọng tâm, gồm: Đổi mới tư duy liên kết; xây dựng cơ chế phối hợp; liên thông nguồn tri thức; đổi mới hình thức chuyển hóa nội dung, áp dụng mô hình “một nguồn tri thức - nhiều tầng nội dung - nhiều phương thức tiếp cận”; ứng dụng công nghệ hiện đại, tận dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để nâng cao năng lực dự báo, phát hiện và xử lý thông tin trên không gian mạng; truyền thông hướng tới công chúng, nhấn mạnh phân tích nhu cầu công chúng, coi việc nâng cao “sức đề kháng” tư tưởng cho nhân dân là mục tiêu chiến lược dài hạn.

Từ đó, công tác truyền thông tư tưởng cần chuyển dịch từ “phối hợp tuyên truyền” sang “phối hợp kiến tạo tri thức, nhận thức”; từ “phản bác nội dung sai trái” sang “chủ động tạo lập dòng thông tin chính thống”; từ hoạt động phân tán theo từng loại hình sang tổ chức sức mạnh truyền thông tổng hợp.

Chủ động tạo lập dòng thông tin chính thống, “phủ xanh” không gian số

Ở góc độ nhận diện thủ đoạn mới trên không gian mạng, PGS.TS Đinh Thị Thu Hằng, Viện trưởng Viện Báo chí - Truyền thông (Học viện Báo chí và Tuyên truyền), cho biết các đối tượng chống phá đang lợi dụng mạng xã hội để phát tán thông tin sai lệch; lập tài khoản, trang mạng giả mạo; khai thác các vấn đề nhạy cảm; tấn công hệ thống thông tin; lợi dụng diễn đàn, hội thảo và “khoảng trống thông tin” để tạo tin giả, gây hoang mang trong dư luận.

Theo PGS.TS Đinh Thị Thu Hằng, trước việc các đối tượng ngày càng tận dụng công nghệ số, AI, bot tự động và thuật toán để gia tăng tốc độ lan truyền thông tin xấu độc, công tác truyền thông cần chuyển từ phản ứng sang chủ động dự báo, phát hiện và ngăn chặn từ sớm. Trọng tâm là xây dựng nội dung chính thống hấp dẫn, kịp thời, đa dạng định dạng; phản bác thông tin sai lệch bằng dữ liệu, luận cứ khoa học và lập luận thuyết phục; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, báo chí, chuyên gia công nghệ và lực lượng an ninh mạng.

Từ góc nhìn báo chí Thủ đô, PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách thức truyền tải thông điệp chính luận.

PGS.TS Nguyễn Thành Lợi cho rằng báo chí có thể nghiên cứu, vận dụng linh hoạt một số lý thuyết truyền thông kinh điển để nâng cao hiệu quả định hướng dư luận trong môi trường số.

Trong đó, “Lý thuyết "Mũi kim tiêm” (hay “Viên đạn thần kỳ”) trong truyền thông, thông điệp được truyền tải liên tục, lặp lại nhiều lần sẽ có khả năng tác động mạnh đến nhận thức công chúng. Tiếp đó, “Lý thuyết dòng chảy hai bước” nhấn mạnh vai trò của các KOLs, những người có ảnh hưởng và dẫn dắt dư luận trong việc truyền tải thông điệp đến công chúng. Cùng với “Lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự” đặt ra yêu cầu xây dựng chiến lược truyền thông có tính toán trước, trong và sau mỗi chiến dịch, qua đó chủ động định hướng sự quan tâm của xã hội.

Theo PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, những cách tiếp cận này cần được vận dụng phù hợp với môi trường truyền thông hiện nay. Không chỉ chờ sự kiện để đưa tin, báo chí cần duy trì dòng thông tin tích cực, liên tục, có chiều sâu, tạo sức lan tỏa và “phủ xanh” không gian số.

Đặc biệt, để thu hút công chúng trẻ, báo chí cần chuyển từ “phản ánh thông thường” sang “kể chuyện chính trị”, tránh cách thể hiện khô cứng, máy móc; đồng thời xây dựng các tuyến bài có chiều sâu, ngôn ngữ mềm mại, gần gũi và đa dạng hình thức thể hiện, phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của thế hệ Gen Z.

TS Vũ Thùy Dương, Trưởng khoa Xuất bản (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) dẫn chứng sức lan tỏa của chương trình chính luận nghệ thuật “Tổ quốc trong tim” do Báo Nhân Dân tổ chức ngày 23-8-2026, với hàng triệu lượt xem và tương tác trên các nền tảng số. Theo bà, đây là minh chứng cho khả năng kết hợp giữa nội dung chính luận, cảm xúc và phương thức truyền thông hiện đại để tiếp cận Gen Z.

Truyền thông số có xu hướng trở thành trục trung tâm về mức độ tiếp cận trong công tác tuyên giáo đối với Gen Z, phù hợp với định hướng chuyển từ “ứng phó” sang “kiến tạo và dẫn dắt” chủ động trên không gian mạng. Vì vậy, truyền thông số cần được tổ chức như một cơ chế dẫn dắt, kết nối và bổ trợ, thay vì hoạt động độc lập.

Xây dựng mô hình “Hệ sinh thái truyền thông số của Đảng”

Kết luận Hội thảo, PGS.TS Mai Đức Ngọc, Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Báo chí và Tuyên truyền, khẳng định, trong kỷ nguyên số, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ dừng ở phản bác, xử lý thông tin sai trái sau khi phát tán, mà cần chuyển mạnh sang chủ động dự báo, kiến tạo môi trường thông tin lành mạnh và củng cố niềm tin xã hội.

Báo chí, truyền thông cần phát huy uy tín, năng lực xác thực, cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, hấp dẫn, có chiều sâu; đồng thời tăng cường khả năng tiếp cận công chúng trẻ. Một nhiệm vụ quan trọng là xây dựng “hệ sinh thái truyền thông số”, tăng cường liên kết giữa xuất bản, báo chí và truyền thông số, qua đó phát huy sức mạnh tổng hợp và khắc phục tình trạng phân mảnh thông tin.

Cùng với đó, cần đào tạo đội ngũ nhân lực có năng lực kép về lý luận và công nghệ số, ứng dụng AI có trách nhiệm, nâng cao năng lực xác thực và nhận diện thông tin giả. Hội thảo cũng nhấn mạnh việc xây dựng “hệ miễn dịch thông tin”, “kháng thể nhận thức số” cho cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ.

Kết quả Hội thảo là nguồn tư liệu và luận cứ khoa học quan trọng phục vụ Đề tài khoa học cấp Bộ trọng điểm giai đoạn 2026-2027, đồng thời góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách và giải pháp để báo chí, truyền thông tiếp tục giữ vững vai trò dòng thông tin chủ lưu, củng cố niềm tin xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới.