“D-Day kinh tế” phủ bóng lên thị trường dầu mỏ toàn cầu

Tối hậu thư bên Eo biển Hormuz

Mỹ chuẩn bị mở một mặt trận kinh tế mới nhằm vào Iran trong ngày 24-8, giữa lúc đối đầu quân sự kéo dài nửa năm chưa tìm được lối thoát. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent gọi kế hoạch này là “cuộc tấn công tài chính lớn nhất từng được triển khai chống lại một đối thủ”.

“Vào lúc bình minh, một cuộc D-Day [Ngày quyết định] về kinh tế sẽ bắt đầu”, Reuters dẫn lời ông Bessent. Bộ trưởng Tài chính Mỹ dự kiến công bố các biện pháp mới lúc 14h ngày 24-8 theo giờ miền Đông nước Mỹ, tức 18h GMT, tập trung vào những đối tác còn duy trì quan hệ thương mại với Tehran.

Dù chưa tiết lộ danh sách mục tiêu, ông Bessent cảnh báo các quốc gia đang hỗ trợ nền kinh tế và hệ thống tài chính Iran phải “cân nhắc kỹ hậu quả”. Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó cũng đe dọa trừng phạt các đối tác thương mại của Tehran, qua đó mở rộng sức ép ra ngoài biên giới Iran.

Tehran đáp trả bằng lời cảnh báo có thể đẩy cuộc chiến kinh tế thành một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu. “Nếu cuộc chiến kinh tế tiếp diễn, sẽ không một giọt dầu nào được xuất khẩu, dù qua Eo biển Hormuz hay từ bất kỳ đâu trong Vịnh Ba Tư,” Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, Mohsen Rezaei tuyên bố.

Ông Rezaei nói Iran sẽ coi sự tham gia hoặc ủng hộ chiến dịch của Mỹ là hành động chiến tranh. Mối đe dọa đặc biệt nghiêm trọng bởi Eo biển Hormuz từng vận chuyển khoảng một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu, trong khi hoạt động hàng hải tại đây đã gần như tê liệt.

Washington đang kêu gọi Trung Quốc hợp tác vì nước này nhập khẩu khoảng một nửa lượng dầu từ vùng Vịnh. Người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington phản bác rằng “các biện pháp trừng phạt và gây áp lực không giúp giải quyết vấn đề”, đồng thời thúc giục các bên trở lại con đường ngoại giao.

Iran bước vào xung đột với lạm phát cao, đồng tiền suy yếu, thiếu năng lượng và nhiều điểm yếu cơ cấu. Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel từ ngày 28-2 tiếp tục làm hư hại cơ sở hạ tầng, gián đoạn thương mại và gia tăng chi phí tái thiết, trong khi hàng nghìn người đã thiệt mạng, hàng triệu người phải di dời.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kêu gọi giải pháp ngoại giao. Pakistan, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang thúc đẩy hòa giải. Tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir dự kiến tới Tehran trong ngày 24-8 để thảo luận những diễn biến mới, gồm cả đe dọa trừng phạt từ Washington.

Giá dầu giảm trước giờ trừng phạt

Trước thời điểm Mỹ công bố biện pháp mới, giá dầu giảm hơn 1 USD/thùng do giới đầu tư chốt lời. Dầu Brent mất 1,29%, xuống 93,17 USD/thùng, còn dầu thô West Texas Intermediate của Mỹ giảm 1,38%, xuống 85,86 USD/thùng.

Nhịp giảm xuất hiện sau hai tuần tăng liên tiếp, khi cả hai loại dầu đều tăng hơn 5% do đàm phán Mỹ, Iran bế tắc và vận tải qua Hormuz bị hạn chế. Vì vậy, diễn biến đầu phiên phản ánh hoạt động chốt lời nhiều hơn sự cải thiện thực chất của nguồn cung.

Vivek Dhar, nhà phân tích hàng hóa tại Ngân hàng Commonwealth của Australia nhận định, hiệu quả của chính sách cô lập Iran vẫn chưa rõ. “Nếu các biện pháp của Mỹ phát huy tác dụng như dự định, khả năng Iran đáp trả bằng bạo lực sẽ trở thành rủi ro ngày càng lớn”, ông cảnh báo.

Tony Sycamore, nhà phân tích thị trường của IG cho rằng phe thực dụng trong giới lãnh đạo Iran muốn giảm leo thang, còn những nhân vật cứng rắn có thể lựa chọn chiến đấu đến cùng. Thị trường dầu đang giảm giá tuy nhiên vẫn đứng trước một phép thử lớn hơn về khả năng Hormuz tiếp tục hoạt động.

Tổng hợp