Lá chắn an toàn từ cơ sở và bản lĩnh quản trị đô thị nén của Thủ đô
Trong tiến trình đô thị hóa gia tăng áp lực lên hạ tầng và không gian sống, công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tại Thủ đô Hà Nội đã được nâng tầm thành nhiệm vụ chiến lược của cả hệ thống chính trị.
Trong tiến trình đô thị hóa gia tăng áp lực lên hạ tầng và không gian sống, công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tại Thủ đô Hà Nội đã được nâng tầm thành nhiệm vụ chiến lược của cả hệ thống chính trị. Việc Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành Công văn số 3655/UBND-NC triển khai Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ và Thông tư số 62/2026/TT-BCA của Bộ Công an, kết hợp với chiến lược chuyển đổi số toàn diện theo tinh thần Nghị quyết 57, đã tạo nên bước ngoặt lớn về quản trị an toàn đô thị. Sự kết hợp giữa hạ tầng dữ liệu số hiện đại từ cấp Thành phố và mô hình tác chiến thực chiến tại các điểm nóng chung cư mini, ngõ sâu ngách hẹp, cơ sở giáo dục tại cơ sở đã chứng minh một thực tiễn: Khi trách nhiệm pháp lý được làm rõ, công nghệ số được làm chủ và kỹ năng tại chỗ được nhuần nhuyễn, lá chắn an toàn bền vững sẽ được thiết lập ngay từ cơ sở.
Sự bùng nổ của quá trình đô thị hóa tại Thủ đô Hà Nội đã tạo ra một bức tranh không gian kiến trúc phức tạp với đặc trưng đô thị nén. Sự gia tăng nhanh chóng của các mô hình nhà ở nhiều căn hộ, hay thường gọi là chung cư mini, cùng hàng vạn cơ sở nhà ở kết hợp sản xuất kinh doanh nằm sâu trong các con ngõ nhỏ luôn tiềm ẩn nhiều mối nguy. Tại hội nghị tổng kết công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC&CNCH) năm 2025 diễn ra vào chiều 27-1-2026, trong năm vừa qua, trên địa bàn Hà Nội xảy ra 1.037 vụ cháy, giảm 199 vụ so với năm 2024; xảy ra 1 vụ nổ, giảm 1 vụ. Tuy nhiên, cháy nổ vẫn gây hậu quả nghiêm trọng, với 24 người thiệt mạng, 22 người bị thương, thiệt hại về tài sản ước tính khoảng 46,8 tỷ đồng, tăng so với năm 2024.
Đáng chú ý, sự cố hệ thống, thiết bị điện tiếp tục là nguyên nhân chủ yếu, chiếm hơn 73% số vụ cháy đã được làm rõ nguyên nhân. Trong đó, cháy tập trung chủ yếu ở nhà ở đơn lẻ, nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh và cơ sở tập trung đông người, đặc biệt tại khu vực đô thị, chiếm gần 52% tổng số vụ.
Hà Nội cũng là 1 thành phố đặc thù khi hạ tầng giao thông khi Hà Nội hiện có hơn 30.000 con ngõ mà xe chữa cháy chuyên dụng hoàn toàn khó có thể tiếp cận, trong đó có tới gần 10.000 ngõ có chiều dài trên 200 mét, thậm chí có những ngách nhỏ kéo dài gần 1km khiến công tác tiếp cận hiện trường trong khoảng thời gian sinh tử từ ba đến năm phút đầu tiên trở thành một bài toán cực kỳ nan giải.
Bên cạnh sự hạn chế về không gian hạ tầng, các thảm họa cháy nổ còn xuất phát từ tâm lý chủ quan và sự thiếu quản lý, bảo dưỡng đường dây, thiết bị trong chính các ngôi nhà. Phân tích thực trạng các tòa chung cư mini cho thấy hầu hết công trình đều chỉ có một lối cầu thang bộ thoát nạn duy nhất, trong khi không gian tầng hầm luôn có hàng chục, thậm chí hàng trăm xe máy và xe đạp điện nhưng lại hoàn toàn thiếu vắng các vách ngăn cháy lan tiêu chuẩn. Việc cất giữ chất dễ cháy, tự ý câu móc dây điện chắp vá, sạc pin thiết bị điện tử qua đêm không có thiết bị ngắt tự động, kết hợp với thói quen bịt kín công trình bằng các khung sắt bảo vệ kiên cố dạng chuồng cọp đã biến nhiều ngôi nhà thành những chiếc bẫy kín khi xảy ra hỏa hoạn.
Dưới góc độ chuyên môn, Đại tá Phạm Trung Hiếu, Trưởng phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Công an thành phố Hà Nội nhận định rằng thiệt hại nghiêm trọng trong các vụ cháy tại đô thị nén thường do người dân tại chỗ bị hoảng loạn, thiếu kỹ năng thoát nạn tối thiểu và hạ tầng cơ sở bị “vỡ trận” ngay trong những phút đầu tiên. Đại tá Phạm Trung Hiếu khẳng định nếu không có một cơ chế pháp lý minh bạch để siết chặt trách nhiệm đến cùng, kết hợp với việc trang bị kỹ năng ứng phó thực chất cho lực lượng tại chỗ, thì mọi khẩu hiệu tuyên truyền đều trở nên vô tác dụng trước “giặc lửa”.
Chính vì vậy, UBND TP Hà Nội đã ban hành Công văn số 3655/UBND-NC nhằm triển khai đồng bộ các quy định mới theo Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ và Thông tư số 62/2026/TT-BCA của Bộ Công an, tạo lập bước ngoặt quan trọng về thể chế quản lý an toàn dân sinh. Người đứng đầu các sở, ngành và Chủ tịch UBND cấp xã, phường phải trực tiếp chịu trách nhiệm trước lãnh đạo thành phố nếu để xảy ra vi phạm kéo dài hoặc không hoàn thành việc cụ thể hóa trách nhiệm PCCC đến từng khu dân cư. Khung khổ pháp lý mới này đã xác lập nghĩa vụ bắt buộc của các chủ cơ sở nhà ở nhiều căn hộ trong việc tự rà soát, đầu tư hạ tầng kỹ thuật ngăn cháy lan, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của mỗi công dân trong việc chủ động trang bị kỹ năng thoát nạn, tháo dỡ chướng ngại vật và tích cực tham gia các tổ liên gia an toàn tại địa bàn sinh sống.
Song song với việc siết chặt kỷ cương pháp lý, công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ của Thủ đô đã ghi nhận bước tiến đột phá thông qua việc ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ và chuyển đổi số toàn diện theo Nghị quyết 57. Thành phố đã hoàn thành việc số hóa dữ liệu của hơn 12.000 nguồn nước phục vụ chữa cháy, tiến hành định danh và tích hợp đặc điểm của toàn bộ 30.000 con ngõ hẹp lên hệ thống bản đồ số dùng chung, đồng thời đưa Trung tâm Thông tin chỉ huy 114 hiện đại vào vận hành xuyên suốt.
Đánh giá về bước chuyển đổi phương thức quản lý này, Thượng tá Đoàn Văn Giáp, Trưởng phòng Khoa học công nghệ, Cục Cảnh sát PCCC&CNCH, Bộ Công an, nhấn mạnh rằng chuyển đổi số đã làm thay đổi căn bản từ tư duy quản lý cơ sở bằng hồ sơ sổ sách giấy sang quản trị bằng cơ sở dữ liệu số theo thời gian thực. Thượng tá Đoàn Văn Giáp khẳng định, việc ứng dụng các giải pháp công nghệ thông minh, hệ thống truyền tin báo sự cố tự động và cơ sở dữ liệu chuẩn hóa đúng, đủ, sạch, sống giúp lực lượng Cảnh sát PCCC tiếp nhận thông tin cảnh báo sớm hơn, nhận diện chính xác các nguy cơ rủi ro tiềm ẩn để chủ động xây dựng phương án tác chiến hiệu quả nhất tại hiện trường. Tuy nhiên, đại diện Cục Cảnh sát PCCC&CNCH cho rằng dù công nghệ hay trí tuệ nhân tạo có phát triển đến đâu thì con người vẫn luôn là yếu tố trung tâm quyết định hiệu quả của quá trình chuyển đổi số, công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ quyết định chứ tuyệt đối không thể thay thế bản lĩnh và trí tuệ của người chỉ huy.
Là lực lượng trực tiếp chiến đấu tại địa bàn, Đại tá Phạm Trung Hiếu, Trưởng phòng Cảnh sát PCCC&CNCH, Công an thành phố Hà Nội, khẳng định chuyển đổi số trong PCCC không chỉ là sự thay đổi về công cụ kỹ thuật mà là sự chuyển đổi toàn diện phương thức hoạt động từ khâu tuyên truyền, quản lý nhà nước cho đến tổ chức chữa cháy. Đại tá Phạm Trung Hiếu chia sẻ rằng lực lượng Công an Thành phố đã chủ động ứng dụng công nghệ AI và Chatbot để số hóa tài liệu tuyên truyền trực quan, thực hiện định danh 100% hồ sơ cơ sở trên môi trường mạng, ứng dụng chữ ký số và ra mắt mini app an toàn điện trên nền tảng AI Hà Nội với hơn 6 triệu thuê bao để người dân tự kiểm tra hệ thống điện gia đình.
Đặc biệt, đối với bài toán ngõ sâu ngách hẹp, Công an Thành phố đã mạnh dạn hợp tác xây dựng dữ liệu bản đồ số cho từng con ngõ, tích hợp ứng dụng Báo cháy 114 để chia sẻ vị trí tọa độ người mắc kẹt, đồng thời triển khai các phương tiện hiện đại như robot chữa cháy, thiết bị bay UAV trinh sát nhằm tận dụng tối đa giờ vàng cứu người. Đại tá Phạm Trung Hiếu nhấn mạnh nguyên lý tác chiến rằng đã để xảy ra cháy lớn là chúng ta đã thua lửa, do đó tiếp cận hiện trường trong giờ vàng là mệnh lệnh sống còn để bảo vệ sự sống của con người và ngăn chặn thảm họa.
Cụ thể hóa các chỉ đạo chiến lược cấp Thành phố và ứng dụng dữ liệu số vào thực địa, UBND phường Láng đã lựa chọn cách làm thực chiến, loại bỏ triệt để tính hình thức để giải quyết từng điểm nóng rủi ro trên địa bàn. Điển hình là buổi diễn tập phương án PCCC&CNCH quy mô lớn tại tòa nhà ở nhiều căn hộ số 8B ngách 1194/103 đường Láng, một công trình cao 8 tầng nằm sâu trong ngách nhỏ với 35 hộ dân cư trú. Tình huống giả định được thiết kế sát thực tế khi lửa bùng phát vào đêm muộn từ sự cố chập điện tầng một, khói độc cuồn cuộn phong tỏa lối cầu thang bộ duy nhất. Ngay lập tức, quy trình ứng phó khẩn cấp theo phương châm bốn tại chỗ được kích hoạt: Lực lượng tại chỗ bấm chuông liên động ngắt điện toàn tòa nhà, Công an phường và dân phòng di chuyển bằng xe máy mang theo máy bơm khiêng tay công suất lớn luồn lách qua ngõ hẹp, khai thác nguồn nước từ bể chứa ngầm dân cư, phối hợp với Cảnh sát PCCC chuyên nghiệp rải hàng trăm mét vòi nối dài để khống chế đám cháy, hướng dẫn cư dân thoát nạn an toàn qua lối tầng tum.
Đánh giá về ý nghĩa của công tác này, ông Hà Phú Bình, Phó Chủ tịch UBND phường Láng, khẳng định PCCC là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng liên quan trực tiếp đến tính mạng và tài sản nhân dân. Ông Bình nhấn mạnh đối với loại hình chung cư mini nằm trong ngõ sâu, thời gian xử lý ban đầu là thời gian vàng, do đó việc tổ chức các buổi diễn tập thực chiến sát thực tế không phải là việc làm trình diễn mà là yêu cầu cấp thiết bắt buộc để bảo vệ sự bình yên cho cộng đồng.
Bên cạnh các chung cư mini, phường Láng còn đồng bộ triển khai các phương án phòng ngừa tại hệ thống cơ sở giáo dục và khu dân cư ngõ hẹp. Tại Trường Tiểu học Nam Thành Công, buổi thực tập kỹ năng PCCC đã thu hút hàng nghìn học sinh và giáo viên tham gia rèn luyện thao tác di chuyển khom người sát mặt đất, dùng khăn ẩm che mũi họng tránh ngạt khói và tuân thủ lối thoát nạn. Đồng thời, phường đã phủ kín các Điểm chữa cháy công cộng được trang bị búa lề, bình chữa cháy xách tay, lắp đặt hệ thống chuông báo cháy liên hộ gia đình và bản đồ hóa toàn bộ bể nước ngầm cơ quan đóng trên địa bàn, giúp lực lượng an ninh cơ sở hoàn toàn chủ động làm chủ tình hình ngay từ khi ngọn lửa mới phát sinh.
Những giải pháp đột phá và quyết liệt từ cấp Thành phố đến cơ sở đã nhanh chóng mang lại những kết quả thực tiễn vô cùng rõ rệt, làm thay đổi toàn diện cục diện an toàn phòng cháy chữa cháy trên địa bàn phường Láng nói riêng và toàn Thủ đô Hà Nội nói chung. Chỉ trong một thời gian ngắn thực hiện Công văn số 3655/UBND-NC, hàng trăm khung sắt chuồng cọp bịt kín lối thoát nạn tại các tòa chung cư mini và nhà trọ cao tầng trên địa bàn phường đã được người dân tự nguyện tháo dỡ hoặc cắt mở cửa thoát hiểm thứ hai.
Bà Nguyễn Thị Mai, cư dân sinh sống tại tòa chung cư mini số 8B ngách 1194/103 đường Láng, xúc động chia sẻ rằng trước đây mỗi khi nghe tin về các vụ cháy nhà trọ hay chung cư mini là toàn bộ cư dân trong tòa nhà lại sống trong cảm giác phấp phỏng lo âu vì biết nhà mình nằm sâu trong ngách nhỏ. Bà Mai cảm kích cho biết từ khi được chính quyền phường Láng cùng lực lượng Công an hướng dẫn trực tiếp, tổ chức diễn tập thực chiến ngay tại nơi ở và vận động mở cửa thoát hiểm tầng tum, gia đình bà đã trút bỏ được gánh nặng tâm lý. Giờ đây không chỉ bản thân bà thuần thục kỹ năng dùng khăn ướt di chuyển thoát nạn khi có khói độc, mà cả tổ liên gia ai cũng biết cách vận hành chuông báo cháy, biết vị trí lấy bình chữa cháy công cộng và luôn sẵn sàng hỗ trợ lẫn nhau, biến tình xóm giềng thành một lực lượng ứng cứu tại chỗ vô cùng tin cậy.
Lá chắn an toàn phòng cháy, chữa cháy được thiết lập vững chắc từ cơ sở không chỉ bảo vệ bình yên, tính mạng và tài sản cho từng gia đình trên địa bàn, mà còn khẳng định bản lĩnh quản trị hiện đại của chính quyền Thủ đô Hà Nội trong việc chủ động ứng phó với các thách thức đô thị hóa. Khi mỗi ngõ ngách đều có điểm chữa cháy công cộng, mỗi tòa nhà đều có lối thoát nạn thứ hai, mỗi trường học là một trung tâm giáo dục kỹ năng, mỗi dữ liệu được số hóa trên bản đồ chỉ huy và mỗi người dân đều trở thành một cảm biến an toàn tinh nhuệ, an ninh đô thị sẽ được bảo vệ từ gốc.
Thực hiện: Phạm Mạnh
