[Loạt bài] Quyết sách nhân văn, tầm nhìn chiến lược: Từ chủ trương của Đảng đến hành động kiến tạo tương lai

Trong suốt tiến trình cách mạng, Đảng và Nhà nước ta luôn khẳng định giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò then chốt trong sự nghiệp phát triển đất nước. Giáo dục luôn được đặc biệt quan tâm, đầu tư đi trước một bước, với nhiều chủ trương, chính sách lớn, coi đó là đầu tư cho phát triển lâu dài và bền vững.

Tư tưởng phát triển con người toàn diện, xây dựng nền giáo dục công bằng, lấy trẻ em làm trung tâm tiếp tục được nhấn mạnh trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng. Trong tinh thần đó, năm học 2025–2026 bắt đầu với những quyết sách mang tính bước ngoặt: lần đầu tiên, học sinh từ bậc mầm non đến THPT trên cả nước được miễn học phí.

Tại Hà Nội, bên cạnh chính sách miễn học phí, Thành phố còn triển khai chính sách hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học, thể hiện rõ cam kết đồng hành cùng trung ương trong việc chăm lo cho thế hệ tương lai.

Năm học mới 2025–2026 bắt đầu với một chính sách đặc biệt: miễn học phí toàn quốc cho học sinh từ mầm non đến THPT. Đây không chỉ là một hỗ trợ tài chính, mà là dấu ấn về tầm nhìn chiến lược và nhân văn trong chính sách giáo dục của Đảng, Nhà nước. Chủ trương này bắt nguồn từ tư tưởng “lấy con người làm trung tâm” đã được xác lập trong các Văn kiện của Đảng, đặc biệt Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIII.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vai trò của giáo dục trong sự nghiệp kiến thiết nước nhà. Người coi giáo dục là chìa khóa để mở đường cho độc lập dân tộc và tự do, hạnh phúc cho Nhân dân. Với niềm tin sâu sắc vào thế hệ trẻ, Bác Hồ không ngừng kêu gọi thanh niên học tập, rèn luyện, phấn đấu để kế tục xứng đáng sự nghiệp cách mạng vẻ vang của cha ông. Tư tưởng của Người đã đặt nền móng vững chắc cho định hướng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, coi con người là trung tâm của mọi chính sách phát triển.

Kế thừa và phát triển tư tưởng đó, Đảng ta trong suốt chiều dài cách mạng không ngừng khẳng định vai trò trung tâm của GD&ĐT. Quan điểm “giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” đã trở thành kim chỉ nam cho các định hướng chiến lược phát triển quốc gia. Điều này được thể hiện rõ trong các kỳ Đại hội Đảng và các nghị quyết Trung ương. Ngay từ Nghị quyết Trung ương 3 khóa VII năm 1993, Đảng đã xác định rõ: “Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển”. Đây không chỉ là tuyên ngôn chính trị mà còn là quyết sách chiến lược mang tầm vóc dài hạn.

Đặc biệt, trong thời kỳ đổi mới, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, những đòi hỏi về chất lượng nguồn nhân lực ngày càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Đại hội XI của Đảng đã xác định ba khâu đột phá chiến lược để thúc đẩy phát triển đất nước, trong đó có đột phá về phát triển nguồn nhân lực. Điều đó cho thấy, giáo dục không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.

Tiếp tục phát huy tinh thần đổi mới, Nghị quyết số 29-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã có bước phát triển đột phá trong tư duy về GD&ĐT. Nghị quyết không chỉ khẳng định giáo dục là quốc sách hàng đầu mà còn chỉ rõ đây là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và toàn dân. Đặc biệt, Nghị quyết đề cao vai trò của người học, chú trọng đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học, gắn với nhu cầu xã hội và thị trường lao động. Tư duy giáo dục theo hướng phát triển con người toàn diện - đức, trí, thể, mỹ đã và đang trở thành định hướng xuyên suốt trong các chiến lược phát triển quốc gia.

Thời gian qua, đặc biệt từ đầu nhiệm kỳ Đại hội XIII đến nay, Đảng và Nhà nước tiếp tục khẳng định rõ ràng và nhất quán quan điểm: phát triển GD&ĐT cùng với khoa học, công nghệ là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt để phát triển đất nước. Điều này được thể hiện rõ trong văn kiện của Đại hội XIII và các chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước.

Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Trong suốt tiến trình cách mạng, Đảng, Nhà nước ta luôn khẳng định GD&ĐT là quốc sách hàng đầu, là tương lai dân tộc”. Quan điểm này không chỉ mang tính nguyên tắc, mà còn mang hàm nghĩa hành động mạnh mẽ, đòi hỏi phải có cơ chế, chính sách đồng bộ, hiệu quả để hiện thực hóa. Tổng Bí thư cũng nhiều lần khẳng định, đầu tư cho giáo dục phải được ưu tiên, đi trước các lĩnh vực khác vì đó là đầu tư cho tương lai, cho sự phát triển bền vững.

Thực tiễn cho thấy, ngành giáo dục đã có nhiều chuyển biến tích cực, từ đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy đến nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục. Các giải pháp đã và đang được triển khai một cách đồng bộ với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Điều này thể hiện sự nghiêm túc trong việc cụ thể hóa đường lối, chủ trương của Đảng thành hành động thiết thực, hiệu quả.

Phát biểu tại Hội nghị triển khai năm học mới ngày 22/8 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính một lần nữa nhấn mạnh: “Nguồn lực con người là yếu tố quan trọng nhất, quyết định sự thành bại của mỗi quốc gia. GD&ĐT có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Hơn lúc nào hết, chúng ta cần tập trung ưu tiên mọi nguồn lực cho phát triển GD&ĐT”. Tuyên bố này một lần nữa khẳng định tính cấp thiết và tầm quan trọng của việc đổi mới tư duy phát triển con người, đặt giáo dục ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự biến đổi nhanh chóng của thế giới, giáo dục Việt Nam cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa, phải vượt qua những rào cản cũ, những tư duy bảo thủ, trì trệ. Đổi mới giáo dục không chỉ là thay đổi nội dung, phương pháp, mà là sự chuyển mình toàn diện trong cách tiếp cận, trong cơ chế quản lý, trong việc gắn kết nhà trường - gia đình - xã hội, để xây dựng một nền giáo dục thực sự vì con người, vì sự phát triển của đất nước.

Tiếp nối tinh thần đó, ngày 22/8/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển GD&ĐT đến năm 2045, xác lập những định hướng lớn nhằm đổi mới căn bản, toàn diện và hiệu quả hơn nữa nền giáo dục Việt Nam trong thời kỳ mới. Nghị quyết nêu rõ: “GD&ĐT là một trong ba đột phá chiến lược, là nhiệm vụ then chốt, có ý nghĩa quyết định đối với phát triển nhanh và bền vững đất nước”. Đây là sự khẳng định mạnh mẽ cam kết nhất quán của Đảng trong việc đặt giáo dục vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia.

Việc ban hành Nghị quyết 71-NQ/TW không chỉ là bước đi cụ thể hóa chủ trương lớn của Đảng về phát triển con người, mà còn là tín hiệu rõ ràng về một giai đoạn chuyển mình quyết liệt, sâu sắc và toàn diện của ngành giáo dục. Từ quan điểm, tư duy đến chính sách và hành động, Đảng ta đã, đang thể hiện rõ sự nhất quán và quyết tâm trong việc tạo đột phá chiến lược, đưa giáo dục thực sự trở thành động lực then chốt cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đầu tư cho giáo dục không chỉ là nhu cầu cấp thiết, mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược và bản lĩnh chính trị của Đảng, Nhà nước trong việc xây dựng nền tảng bền vững cho tương lai dân tộc.

Hướng tới khát vọng Việt Nam hùng cường, sánh vai với các cường quốc năm châu, ngày 28/2/2025, Bộ Chính trị đã quyết định miễn học phí hoàn toàn cho học sinh từ bậc mầm non đến hết THPT công lập trên toàn quốc, bắt đầu từ năm học 2025–2026. Đây là một bước đột phá có tính biểu tượng, thể hiện tư duy đổi mới trong phát triển con người và ưu tiên hàng đầu cho giáo dục - quốc sách xuyên suốt của Đảng ta từ thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đến nay.

Chính sách miễn học phí không chỉ đơn thuần là sự hỗ trợ về tài chính, mà còn là cam kết mạnh mẽ của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền học tập cho mọi công dân, đặc biệt là trẻ em. Dưới sự chỉ đạo sát sao từ Bộ Chính trị, Ban Bí thư và trực tiếp là Tổng Bí thư Tô Lâm, chủ trương này đã được triển khai với quyết tâm cao nhất. Nó chính là “chiếc chìa khóa” mở cánh cửa đến trường cho hàng triệu học sinh, tạo điều kiện để các em tiếp cận nền giáo dục chất lượng, bình đẳng và toàn diện hơn.

Chính sách đã nhanh chóng lan tỏa sự đồng thuận, phấn khởi trong toàn xã hội, nhất là với những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, nơi mà chi phí học tập từng là rào cản lớn với trẻ em. Từ nay, không ai bị bỏ lại phía sau trên hành trình học tập, phát triển.

Nhìn nhận về ý nghĩa của chính sách này, TS Bùi Sỹ Lợi – nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội khẳng định: “Việc miễn học phí không chỉ giúp giảm áp lực kinh tế cho hàng triệu gia đình, mà còn góp phần hiện thực hóa quyền học tập bình đẳng cho mọi trẻ em. Đây là bước đi có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao dân trí, xây dựng nguồn nhân lực cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”.

Theo ông, chính sách miễn, giảm học phí là một trong những biểu hiện cụ thể của tinh thần Nghị quyết 42 của Hội nghị T.Ư 8, khóa XIII, nhấn mạnh rõ ràng vai trò của việc đảm bảo các dịch vụ xã hội cơ bản có chất lượng, trong đó giáo dục là một trong những trụ cột quan trọng nhất. Như vậy, đây không chỉ là chính sách mang tính hỗ trợ xã hội, mà còn là công cụ thể hiện rõ trách nhiệm chính trị và cam kết phát triển bền vững của Nhà nước ta đối với Nhân dân.

Cùng tinh thần đó, Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh khẳng định: “Miễn học phí là tiền đề vững chắc để nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Bà nhấn mạnh, chính sách này không chỉ là một sự hỗ trợ nhất thời mà là một khoản đầu tư mang tính chiến lược vào con người - yếu tố trung tâm, nguồn lực quý giá nhất trong mọi chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.

Chính sách miễn học phí cho học sinh phổ thông không chỉ được đón nhận như một quyết sách đúng đắn về mặt giáo dục, mà còn như một “cú hích tinh thần” mạnh mẽ đối với hàng triệu gia đình trên khắp cả nước, nhất là tại các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, đời sống của người dân còn thiếu thốn, vất vả.

Anh Lý A Páo, xã Chung Chải, tỉnh Điện Biên, một nông dân người Mông có bốn con nhỏ đang độ tuổi đi học, chia sẻ trong xúc động: “Nhiều năm nay, cứ mỗi lần đến mùa tựu trường là nhà tôi lại phải vay mượn vài triệu đồng để đóng học phí cho các con. Có lúc phải cho đứa lớn nghỉ một năm để đỡ chi phí cho mấy đứa nhỏ. Giờ nghe tin miễn học phí, gia đình tôi mừng không ngủ được. Đây là chính sách quá nhân văn. Không còn lo học phí, tôi sẽ cố gắng làm thêm nương rẫy, lo cho các cháu đi học đầy đủ”.

Không chỉ ở miền núi phía Bắc, mà tại các vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên như Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng …, chính sách này cũng mang đến niềm vui lớn. Anh A Vỹ - một người dân tộc Ba Na tại tỉnh Gia Lai cho biết: “Bà con ở đây sống chủ yếu bằng nương rẫy, thu nhập bấp bênh. Có người vì nghèo quá mà phải cho con nghỉ học sớm đi làm thuê. Nay được miễn học phí, ai cũng mừng. Mình tin rằng con cháu sẽ được học hành đến nơi đến chốn, không còn bị bỏ lỡ tương lai chỉ vì cái nghèo”.

Ngay tại miền Trung, nơi thường xuyên phải đối mặt với thiên tai, bão lũ, chị Nguyễn Thị Lành – giáo viên tiểu học ở xã Sơn Tiến, tỉnh Hà Tĩnh bày tỏ: “Miễn học phí không chỉ là chuyện tiền bạc, mà là thông điệp của Nhà nước gửi đến Nhân dân: rằng không để ai bị bỏ lại phía sau. Chính sách này khiến người dân cảm thấy được quan tâm, được chăm lo. Từ đó, họ càng có niềm tin và động lực để đồng hành cùng sự nghiệp giáo dục”.

Những lời chia sẻ mộc mạc, chân thành từ người dân trên mọi miền Tổ quốc cho thấy rõ tác động to lớn và sâu rộng của chính sách miễn học phí. Đây không chỉ là sự hỗ trợ kịp thời về vật chất, mà còn là nguồn động viên tinh thần rất lớn, củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, với các gia đình nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, chính sách này có ý nghĩa thiết thực, góp phần rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, thúc đẩy công bằng trong tiếp cận giáo dục và nâng cao dân trí toàn diện.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn nêu rõ, trong khi tiềm lực kinh tế của đất nước còn nhiều khó khăn, còn nhiều nhiệm vụ phải đầu tư, thu nhập chưa cao nhưng Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ, Quốc hội đã thống nhất để thực hiện việc miễn học phí. “Có thể nói đây chính là thể hiện một sự quan tâm, nỗ lực trong việc phát triển giáo dục và tạo điều kiện cho trẻ em được tiếp cận với giáo dục và đỡ gánh nặng cho phụ huynh. Đây là thể hiện sự ưu việt của chế độ chúng ta”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho biết, quyết sách của Bộ Chính trị không chỉ nhận được sự hoan nghênh rất lớn của dư luận xã hội, là niềm vui của mỗi gia đình mà còn là hạnh phúc của đất nước, góp phần xây dựng một xã hội tiến bộ và phát triển bền vững. "Việc miễn toàn bộ học phí cho học sinh từ mầm non đến hết THPT công lập trên phạm vi cả nước là một quyết định nhân văn, đúng đắn và hợp lòng dân, đặc biệt trong giai đoạn đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình" - ông Phạm Văn Hòa chia sẻ.

Là người tâm huyết và có nhiều đóng góp cho ngành giáo dục Việt Nam, TS Oliver Massmann (người Đức) - Tổng Giám đốc Công ty Duane Morris Vietnam LLC chia sẻ với Kinh tế & Đô thị rằng: “Quyết định miễn học phí toàn quốc là một chính sách đột phá, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Việt Nam trong phát triển giáo dục. Chính sách này khẳng định giáo dục là quyền cơ bản, không phải hàng hóa, đồng thời giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình, nhất là những hộ thu nhập thấp và trung bình. Đây là bước đi quan trọng nhằm đảm bảo cơ hội học tập công bằng cho mọi trẻ em, và là sự đầu tư lâu dài vào nguồn lực quý giá nhất của đất nước: con người”.

Trước quyết sách lịch sử của Đảng và Nhà nước, các ý kiến đánh giá ở cả góc độ quản lý ngành giáo dục lẫn phụ huynh học sinh đều khẳng định rằng, đây là một quyết định nhanh - đúng - trúng - và hợp lòng dân. Giá trị quyết định của Bộ Chính trị không thể tính bằng tiền, bởi đây là cơ sở để tạo nên xã hội học tập và trên hết thực hiện bình đẳng trong việc học tập cho mọi công dân ở cấp phổ thông, làm hạn chế tình trạng học sinh bỏ học hay không có tiền thì không thể tới trường.

Đây cũng là cơ sở để chúng ta "Học tập suốt đời" như bài viết mới đây của Tổng Bí thư Tô Lâm, chỉ khi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, nhà nhà, người người thực hiện hiệu quả học tập suốt đời, xây dựng được đội ngũ cán bộ dám làm, dám nói, dám chịu trách nhiệm, dám hy sinh, chúng ta mới vững vàng tiến vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên phát triển, giàu mạnh dưới sự lãnh đạo của Đảng.