Mạnh tay để “làm sạch” không gian mạng

Biến nội dung bạo lực thành sản phẩm "câu view”

Liên quan đến hành vi sản xuất, đăng tải các video có nội dung bạo lực trên mạng xã hội nhằm thu hút người xem, thu lợi bất chính, Phòng Cảnh sát hình sự, Công an thành phố Hà Nội phối hợp với Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phát hiện một ổ nhóm lợi dụng không gian mạng để đăng tải nội dung bạo lực học đường.

Theo tài liệu điều tra, Phạm Tuấn sử dụng kênh YouTube “Phạm Tuấn ENTERTAINMENT” với hơn 1 triệu người đăng ký, thường xuyên đăng tải các video có nội dung băng nhóm, giang hồ, bạo lực học đường, sử dụng dao, kiếm, súng để giải quyết mâu thuẫn. Trong đó, video “Đường cùng 3 - Lật mặt”, đăng tải từ năm 2020, đã thu hút gần 3 triệu lượt xem cùng hàng nghìn lượt bình luận.

Các đối tượng còn bị xác định đã tự ý sử dụng hình ảnh một trường THPT tại tỉnh Bắc Ninh, gắn với nội dung “Một ngôi trường ưa bạo lực”, gây ảnh hưởng đến uy tín của nhà trường. Hoạt động sản xuất, đăng tải các nội dung trên được xác định đã thu lợi hàng trăm triệu đồng.

Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố 10 bị can, bắt tạm giam Phạm Tuấn - người tự xưng là “đàn em” của Ngô Bá Khá (tức “Khá Bảnh”) và Nguyễn Văn Sinh về tội “Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin trên mạng máy tính, mạng viễn thông”, đồng thời tiếp tục điều tra, làm rõ các đối tượng liên quan để xử lý theo quy định.

Điều đáng chú ý trong vụ việc không chỉ nằm ở nội dung những video được đăng tải mà còn ở cách nội dung bạo lực được biến thành công cụ thu hút lượt xem, tăng tương tác và tạo nguồn thu. Khi những hình ảnh, lời nói, cách ứng xử mang tính giang hồ, coi thường pháp luật được đưa lên mạng dưới lớp vỏ giải trí, phim ngắn hay “content”, nguy cơ tác động tiêu cực đến người xem, nhất là người trẻ càng đáng quan tâm.

Luật pháp đặt giới hạn cho hoạt động sáng tạo nội dung

Theo TS.LS Đặng Văn Cường, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội, Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 đã quy định rõ nhiều hành vi bị nghiêm cấm trên không gian mạng. Tại Điều 7, luật nghiêm cấm việc đăng tải, phát tán thông tin sai sự thật, xâm phạm danh dự, uy tín của người khác; kích động, cổ xúy bạo lực, lối sống trụy lạc, lệch chuẩn, phá hoại thuần phong, mỹ tục, đạo đức xã hội và sức khỏe cộng đồng; đồng thời, nghiêm cấm việc hướng dẫn, xúi giục, lôi kéo, kích động người khác phạm tội hoặc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

TS.LS Đặng Văn Cường đánh giá, những quy định này đặt ra giới hạn pháp lý rõ ràng đối với hoạt động sáng tạo nội dung trên môi trường số. Người dùng được quyền sáng tạo, thể hiện quan điểm, sản xuất các sản phẩm giải trí, nhưng quyền đó phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, không được xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoặc cổ xúy hành vi bạo lực, vi phạm pháp luật.

Đáng chú ý, việc một nội dung được giới thiệu dưới dạng “giải trí”, “phim ngắn”, “diễn xuất”, “content” hay nhằm “câu view” không đương nhiên loại trừ trách nhiệm pháp lý của người tạo ra và phát tán nội dung đó. Khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cơ quan chức năng sẽ căn cứ vào tính chất, nội dung, mục đích, hậu quả và các tình tiết liên quan để xác định trách nhiệm của từng cá nhân.

Theo chuyên gia pháp lý, không phải mọi nội dung phản cảm, lệch chuẩn hoặc gây tranh cãi trên mạng xã hội đều cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, khi hành vi đã vượt qua giới hạn pháp luật, tùy tính chất, mức độ và hậu quả, người thực hiện có thể phải chịu trách nhiệm hành chính, dân sự hoặc hình sự.

Đối với trách nhiệm hình sự, Điều 288 Bộ luật Hình sự quy định tội “Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông”. Theo đó, người đưa lên mạng những thông tin trái với quy định của pháp luật và đáp ứng các điều kiện về thu lợi bất chính, thiệt hại hoặc gây dư luận xấu làm giảm uy tín của cơ quan, tổ chức, cá nhân thì có thể bị xử lý hình sự.

Khung hình phạt cơ bản của tội danh này là phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Khoản 2 Điều 288 quy định mức phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2 năm đến 7 năm đối với một số trường hợp như có tổ chức, thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội...

TS.LS Đặng Văn Cường nhấn mạnh, việc xử lý không thể chỉ căn cứ vào một video hay số lượt xem, mà phải làm rõ hành vi cụ thể, mục đích, mức độ vi phạm, hậu quả, nguồn lợi thu được và các yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật. Mạng xã hội là không gian sáng tạo nhưng không nằm ngoài khuôn khổ pháp luật; quyền tự do biểu đạt luôn đi cùng trách nhiệm đối với nội dung được tạo ra và phát tán.

Đây cũng là cơ sở để việc xử lý các nội dung bạo lực, lệch chuẩn trên mạng không chỉ dừng ở việc gỡ bỏ một video hay khóa một tài khoản, mà cần căn cứ vào tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi để có biện pháp xử lý phù hợp, góp phần thiết lập những chuẩn mực rõ ràng hơn cho hoạt động sáng tạo nội dung trên môi trường số.

Làm sạch không gian mạng cần cả xử lý và phòng ngừa

Những năm qua, "giang hồ mạng" xuất hiện khá nhiều trên không gian mạng tạo ra một môi trường độc hại, nhiều thông tin bạo lực, thể hiện thái độ coi thường pháp luật, những hình ảnh khoe tiền, khoe tài sản, khoe hành vi vi phạm pháp luật diễn ra ngày càng phổ biến ảnh hưởng xấu đến an ninh mạng, đến môi trường văn minh trên không gian mạng. Bởi vậy, đã đến lúc cơ quan chức năng cần mạnh tay đối với các đối tượng này. Trong bối cảnh hiện nay, việc xử lý hình sự là cần thiết đối với những trường hợp đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, nhưng về lâu dài, giải pháp quan trọng hơn vẫn là phòng ngừa.

TS.LS Đặng Văn Cường khuyến nghị, trước hết, các nền tảng mạng xã hội cần tăng cường trách nhiệm phát hiện, hạn chế và gỡ bỏ nhanh những nội dung cổ xúy bạo lực, kích động hành vi vi phạm pháp luật. Cùng với đó, cần quan tâm hơn đến việc bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, nhất là kiểm soát những nội dung trẻ em dễ tiếp cận, đồng thời trang bị cho các em kỹ năng nhận diện và ứng xử trước nội dung độc hại.

Giáo dục pháp luật và kỹ năng số cho học sinh, sinh viên cũng cần được chú trọng. Một video có hàng triệu lượt xem không đồng nghĩa với việc nội dung đó đúng, tốt hoặc đáng học theo. Lượt xem không thể trở thành thước đo của giá trị và càng không thể là “lá chắn” cho hành vi vi phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, cần làm rõ dòng tiền, nguồn thu và lợi ích kinh tế từ hoạt động trên không gian mạng cũng là một hướng quan trọng trong công tác đấu tranh, xử lý vi phạm. Khi những nội dung độc hại không còn tạo ra lợi nhuận, động lực sản xuất và phát tán cũng sẽ giảm.

Quan trọng hơn, cần hình thành môi trường mạng mà trong đó người sáng tạo nội dung được khuyến khích sáng tạo nhưng phải chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình. Sự nổi tiếng, số lượng người theo dõi hay khả năng tạo ra doanh thu không thể trở thành lý do để bất chấp giới hạn của pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội.

“Việc xử lý vụ án Phạm Tuấn và những người liên quan, trên cơ sở kết quả điều tra và chứng cứ được cơ quan tố tụng làm rõ tiếp tục cho thấy một nguyên tắc quan trọng: Không gian mạng không phải “vùng đất vô pháp luật”. Càng có nhiều người theo dõi, càng có sức ảnh hưởng, trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm xã hội của người tạo nội dung càng lớn", TS.LS Đặng Văn Cường nhấn mạnh.

Theo TS.LS Đặng Văn Cường, xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm, đồng thời chủ động phòng ngừa, giáo dục và nâng cao kỹ năng số cho người sử dụng mạng xã hội sẽ góp phần hạn chế sự lan truyền của văn hóa bạo lực, những hình mẫu “giang hồ mạng”, từng bước xây dựng môi trường số văn minh, an toàn, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.