Hiểm họa khó lường từ thuốc nam không rõ nguồn gốc

Được truyền miệng với những lời quảng cáo như “lành”, “tự nhiên”, các bài thuốc này vẫn có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng người sử dụng.

Hiểm họa từ những bài thuốc nam truyền miệng

Vừa qua, Khoa Điều trị Gan - Mật - Tụy, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã tiếp nhận một nữ bệnh nhân 70 tuổi, ở Hà Nội, trong tình trạng vàng da, mệt mỏi và chán ăn kéo dài. Bệnh nhân cho biết đã tự sử dụng thuốc nam để điều trị bệnh lý xương khớp trong khoảng hai tháng. Qua thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, các bác sĩ xác định người bệnh bị tổn thương gan cấp liên quan đến việc sử dụng thuốc nam. Bệnh nhân đã được điều trị tích cực, kết hợp thay huyết tương.

Một trường hợp khác là nam bệnh nhân 65 tuổi ở Lào Cai, nhập viện cấp cứu tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng hoại tử vùng chân sau khi đắp tỏi và thuốc nam. Bệnh nhân có tiền sử viêm dạ dày khoảng 20 năm và mắc gout 7 năm. Khoảng 5 ngày trước khi nhập viện, ông xuất hiện triệu chứng sưng, đau khớp gối trái. Theo lời người quen mách, ông dùng tỏi đập dập xoa lên vùng đau rồi đắp thuốc nam với mong muốn giảm đau. Tuy nhiên, tình trạng không những không cải thiện mà vùng đầu gối và cẳng chân ngày càng nóng ran, đau nhiều. Khi bỏ phần thuốc đắp, ông phát hiện hai nốt rỉ dịch xuất hiện tại vùng gối.

Theo các bác sĩ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, những tổn thương vùng gối của bệnh nhân có thể trở thành đường vào, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập các lớp mô sâu. Sau đó, tổn thương nhanh chóng lan từ vùng khớp gối xuống cẳng chân và bàn chân trái. Khi được chuyển đến bệnh viện, bệnh nhân sốt cao 39°C, rét run và mệt nhiều. Vùng cẳng chân và đầu gối trái xuất hiện nhiều bọng nước, các mảng hoại tử màu đen và tình trạng rỉ dịch; chân trái đau, hạn chế vận động nghiêm trọng.

Đây chỉ là hai trong số nhiều trường hợp bệnh nhân phải nhập viện cấp cứu sau một thời gian sử dụng thuốc nam không rõ nguồn gốc. Điểm chung ở những trường hợp này là người bệnh không được thăm khám, không có chỉ định chuyên môn mà tự ý sử dụng thuốc theo lời truyền miệng để điều trị bệnh. Đáng lưu ý, có trường hợp dù đang khỏe mạnh vẫn tự ý sử dụng thuốc nam không rõ nguồn gốc để bồi bổ sức khỏe, sau đó mắc ban xuất huyết giảm tiểu cầu huyết khối - một bệnh lý hiếm gặp nhưng có thể gây tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Sử dụng thuốc cần dựa trên cơ sở khoa học

Chia sẻ về vấn đề này, Thạc sĩ, bác sĩ Đinh Trường Giang, Khoa Điều trị Gan - Mật - Tụy, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết hiện nay nhiều người vẫn cho rằng các loại thuốc nam có nguồn gốc từ thảo dược hoàn toàn an toàn và có thể sử dụng trong thời gian dài mà không gây tác dụng phụ. Tuy nhiên, đây là quan niệm chưa đầy đủ. Trên thực tế, một số sản phẩm thuốc nam không rõ nguồn gốc, không rõ thành phần, chưa được kiểm định chất lượng có thể chứa các hoạt chất gây độc cho gan, thận hoặc tương tác bất lợi với các thuốc điều trị khác.

Việc tự ý sử dụng thuốc nam kéo dài không chỉ làm tăng nguy cơ tổn thương gan mà còn có thể gây suy giảm chức năng thận, rối loạn tiêu hóa, phản ứng dị ứng hoặc che lấp triệu chứng của bệnh lý nền, làm chậm quá trình chẩn đoán và điều trị. Bởi vậy, bác sĩ Đinh Trường Giang khuyến cáo người dân không nên tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc đông y hoặc các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng chữa bệnh khi chưa được nhân viên y tế có chuyên môn tư vấn. Trong quá trình sử dụng thuốc, nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như vàng da, vàng mắt, mệt mỏi kéo dài, chán ăn hoặc nước tiểu sẫm màu, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Đặc biệt, người dân không nên tự ý đắp thuốc nam hoặc các loại thuốc không rõ nguồn gốc lên vết thương hở. Bác sĩ chuyên khoa II Hoàng Mạnh Hà, Trưởng Khoa Ngoại chấn thương, chỉnh hình, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết: “Việc tự đắp lá cây, tỏi, thuốc nam hoặc các loại thuốc không rõ nguồn gốc lên vùng da đang viêm nhiễm hoặc có tổn thương hở có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Khi hàng rào bảo vệ tự nhiên của da bị phá vỡ, vi khuẩn có thể xâm nhập các lớp mô sâu và lan rộng theo các tổ chức dưới da, cơ, cân và các mô mềm xung quanh, gây tổn thương nghiêm trọng”.

Bác sĩ Hoàng Mạnh Hà cũng nhấn mạnh, để phòng tránh nguy cơ biến chứng nguy hiểm, người dân cần đặc biệt lưu ý khi xuất hiện các dấu hiệu như vùng da sưng, nóng, đỏ, đau tăng nhanh; sốt cao kèm rét run; mệt mỏi bất thường; xuất hiện bọng nước hoặc vùng da đổi màu tím, đen kèm các tổn thương xuất huyết. Đây có thể là những dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng đang tiến triển nặng và cần được thăm khám sớm. Đặc biệt, những người có bệnh lý nền như gout, đái tháo đường, bệnh gan hoặc các bệnh mạn tính khác khi có dấu hiệu nhiễm trùng cần được thăm khám sớm, không nên tự điều trị bằng các bài thuốc truyền miệng hoặc thuốc nam tại nhà.

Bên cạnh đó, các bác sĩ cũng khuyến cáo người bệnh tuyệt đối không nên tự ý ngừng thuốc tây đang điều trị để thay thế bằng các bài thuốc nam chưa được xác minh. Việc phối hợp đông - tây y, nếu cần thiết, phải có sự tư vấn và giám sát chặt chẽ của bác sĩ. Đã có nhiều trường hợp người bệnh bỏ lỡ “thời điểm vàng” điều trị do tự ý thay đổi phương pháp, khiến bệnh diễn biến nặng hơn và gia tăng nguy cơ biến chứng. Vì vậy, việc sử dụng thuốc cần dựa trên cơ sở khoa học và tình trạng cụ thể của người bệnh, thay vì chạy theo quảng cáo hoặc những kinh nghiệm truyền miệng chưa được kiểm chứng.