Tháo gỡ “điểm nghẽn”, phát triển bền vững ngành hàng sầu riêng

Sầu riêng phát triển “quá nóng”

Sầu riêng đang giữ vị trí dẫn đầu trong nhóm rau quả xuất khẩu của Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đạt khoảng 3,86 tỷ USD, tăng hơn 20% so với năm trước và chiếm trên 45% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả.

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, riêng tháng 7, xuất khẩu sầu riêng đạt khoảng 600-700 triệu USD, đưa kim ngạch 7 tháng của năm 2026 lên khoảng 1,8 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ năm trước.

Chia sẻ tại tọa đàm “Gỡ điểm nghẽn ngành hàng sầu riêng, kiến tạo phát triển bền vững” tổ chức ngày 20-8, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nêu ra số liệu: năm 2015, cả nước mới có khoảng 31.000 ha sầu riêng thì đến năm 2020, diện tích tăng lên trên 70.000 ha.

Tăng mạnh nhất là giai đoạn 2020-2025, khi diện tích sầu riêng đã tăng gần gấp 3 lần, đạt khoảng 195.000 ha vào cuối năm 2025. Song song với đó, sản lượng cũng tăng rất nhanh, từ khoảng 600.000 tấn năm 2020 lên 1,8 triệu tấn năm 2025 và dự kiến vượt 2 triệu tấn trong năm 2026.

Ông Nguyễn Quốc Mạnh cho rằng, sự phát triển quá nhanh, thậm chí có thể gọi là “quá nóng”, đã bộc lộ nhiều khó khăn trong quản lý, sản xuất và tiêu thụ sầu riêng. Trước hết là việc kiểm soát chất lượng khi diện tích tăng mạnh. Bên cạnh đó, nhiều địa phương phát triển sầu riêng ở những vùng không phù hợp với điều kiện sinh thái.

“Có những vùng không được khuyến cáo trồng sầu riêng nhưng vẫn phát triển diện tích. Và chúng ta đã phải trả giá...”, ông Nguyễn Quốc Mạnh bày tỏ quan điểm.

Còn theo ông Nguyễn Trí Ngọc, nguyên Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), diện tích sầu riêng tăng quá nhanh trong thời gian ngắn đã phá vỡ quy hoạch. Điều đó gây hệ lụy và khó khăn rất lớn trong cấp, quản lý mã số vùng trồng, quy trình canh tác, bảo quản, chế biến, xuất khẩu.

Kiểm soát chất lượng từ gốc

Để phát triển bền vững ngành hàng sầu riêng, từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Vina T&T Group cho rằng, chỉ cần một vấn đề phát sinh trong khâu kiểm tra, logistics hoặc thông quan, hàng trăm container có thể phải quay đầu, trong khi sầu riêng cần thời gian chín và có thời hạn bảo quản nhất định. Do đó, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư công nghệ chế biến.

Tại Đắk Lắk, bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh chia sẻ, quan điểm của địa phương là chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, tổ chức lại sản xuất ngay từ khâu đầu tiên.

“Quy trình sản xuất phải được chuẩn hóa thì chất lượng đầu ra mới được bảo đảm. Giám sát và hậu kiểm là nhiệm vụ ưu tiên, nhằm duy trì điều kiện xuất khẩu của các vùng trồng, nhất là đối với những thị trường có yêu cầu cao”, bà Đặng Thị Thuỷ cho biết thêm.

Trong khi đó, ông Vũ Duy Hải, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Vinacam cho rằng, với khoảng 29.000 tên sản phẩm được cấp phép lưu hành, thị trường phân bón vẫn tồn tại tình trạng bao bì gây nhầm lẫn về nguồn gốc, chất lượng.

Việc sử dụng sản phẩm không đúng thành phần, đặc biệt đối với cây sầu riêng, có thể làm tăng nguy cơ dư lượng và khiến nông sản không đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Do đó, đại diện doanh nghiệp này kiến nghị, cơ quan chức năng tăng cường kiểm duyệt trực tiếp bao bì, hậu kiểm thông tin ghi trên sản phẩm và nâng chế tài xử phạt.

Một số ý kiến đại biểu tham dự toạ đàm chiều 20-8 cho rằng, cần kiểm soát chất lượng ngay từ đầu vào, vùng trồng và toàn bộ quá trình sản xuất; đồng thời có chính sách khuyến khích đầu tư thêm các phòng kiểm nghiệm tại những vùng sản xuất sầu riêng tập trung.

Cùng với đó, cần đẩy nhanh cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và kiểm định; hướng dẫn rõ việc thực hiện truy xuất nguồn gốc quốc gia đối với sầu riêng đã triển khai từ ngày 1-7-2026 nhằm quản lý thực chất, nâng cao chất lượng và khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường của ngành sầu riêng.

“

“Chất lượng, năng lực kiểm nghiệm, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và thủ tục thông quan đang là những “điểm nghẽn” lớn của ngành sầu riêng. Nếu không sớm tháo gỡ, doanh nghiệp và người trồng sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều rủi ro khi xuất khẩu...”
Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam