Đừng để dịch bệnh theo chân trẻ đến trường

Trường học mở cửa, nhiều nguy cơ cùng hội tụ

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội (CDC Hà Nội), trong tuần từ ngày 7 đến 14-8, toàn thành phố ghi nhận 316 trường hợp mắc sốt xuất huyết tại 74 phường, xã (tăng 81 trường hợp so với tuần trước). Đồng thời, thành phố cũng ghi nhận thêm 11 ổ dịch sốt xuất huyết mới tại 11 phường, xã.

Cộng dồn từ đầu năm đến nay, Hà Nội có 1.598 trường hợp mắc sốt xuất huyết tại 115 phường, xã, chưa ghi nhận ca tử vong; hiện còn 24 ổ dịch đang hoạt động. Dù số mắc vẫn thấp hơn mức trung bình giai đoạn 2021-2025 và thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm 2023, diễn biến những tuần gần đây cho thấy nguy cơ không thể xem nhẹ. CDC Hà Nội nhận định, sốt xuất huyết đang có xu hướng gia tăng theo chu kỳ hằng năm. Thời điểm này lại trùng với mùa tựu trường, khi học sinh, sinh viên từ nhiều địa phương trở lại Hà Nội, trong khi thời tiết diễn biến thất thường, tạo điều kiện để dịch bệnh tiếp tục phức tạp.

Không chỉ sốt xuất huyết, nhiều bệnh truyền nhiễm khác cũng đang có dấu hiệu gia tăng. Trong tuần qua, Hà Nội ghi nhận 142 trường hợp tay chân miệng (tăng 39 trường hợp so với tuần trước); cộng dồn từ đầu năm là 4.539 trường hợp. Về dịch bệnh Covid-19 cũng ghi nhận 213 trường hợp trong tuần, nâng tổng số ca từ đầu năm lên 1.348. Thành phố cũng ghi nhận 11 trường hợp mắc sởi và 4 trường hợp mắc ho gà trong tuần.

Như vậy, trước thềm năm học mới, nhiều bệnh với những đường lây truyền khác nhau đang cùng tồn tại. Khi học sinh trở lại trường, mật độ tiếp xúc tăng lên, tạo thêm cơ hội để các nguồn lây gặp nhau.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Ôxy cao áp, năm nào cũng vậy, tựu trường luôn là thời điểm nhiều yếu tố nguy cơ gây bệnh xuất hiện đồng thời. Sau kỳ nghỉ hè, trẻ có thể đi du lịch, về quê, tiếp xúc với nhiều môi trường và nguồn vi sinh vật khác nhau. Khi trở lại trường, các mầm bệnh từ nhiều nguồn có điều kiện tập trung và lây lan, đặc biệt trong môi trường lớp học đông trẻ, diện tích hạn chế và thông khí chưa tốt.

“Một lớp học có thể có vài chục học sinh cùng học tập, vui chơi, ăn uống và sinh hoạt bán trú. Trẻ có thể dùng chung đồ chơi, bàn ghế, dụng cụ học tập, dụng cụ thể thao hoặc vô tình đưa tay lên mặt, ngậm đồ vật… Những hành vi tưởng như rất nhỏ này có thể trở thành mắt xích trong quá trình lây truyền một số bệnh. Với bệnh hô hấp như cúm mùa, Covid-19, sởi, ho gà, thủy đậu hay bệnh do Adenovirus, không gian kín và thông khí kém càng làm tăng nguy cơ phơi nhiễm”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng lưu ý.

Bên cạnh đó, các chuyên gia y tế cho rằng, thời tiết tháng 9 và tháng 10 đầu năm học mới có nhiều thay đổi về nhiệt độ, độ ẩm. Đây cũng là giai đoạn cần lưu ý các bệnh do muỗi truyền. Những khu vực có cây xanh, góc khuất, vật dụng chứa nước nếu không được kiểm tra thường xuyên có thể trở thành nơi muỗi vằn sinh sản, làm tăng nguy cơ gia tăng bệnh sốt xuất huyết.

Tay chân miệng cũng đặc biệt đáng lưu ý ở trẻ nhỏ. Bệnh có thể lây qua nước bọt, dịch tiết, dịch từ bóng nước, phân và các đồ vật nhiễm bệnh. Phần lớn trường hợp diễn biến nhẹ, song một số tác nhân như vi rút EV71 có thể gây biến chứng thần kinh, hô hấp, tim mạch nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.

Không để phòng bệnh trở thành việc của riêng ai

Dịch bệnh không “đi theo” một con đường duy nhất. Mỗi bệnh có phương thức lây truyền khác nhau, nhưng môi trường học đường có thể trở thành điểm giao của nhiều nguy cơ như đông người, tiếp xúc gần, không gian kín, vệ sinh chưa bảo đảm và phát hiện bệnh chưa kịp thời. Vì vậy, phòng dịch cần đồng thời chặn nguồn lây, bảo vệ trẻ và xây dựng môi trường học đường an toàn.

Điều mà bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng lo ngại trước thềm năm học mới là trào lưu “anti vắc xin” (chống tiêm chủng) đang xuất hiện ở một số gia đình, trong đó có cả những phụ huynh có trình độ học vấn nhưng chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của tiêm chủng đối với sức khỏe trẻ em.

“Tiêm chủng là một trong những lớp “lá chắn” bảo vệ quan trọng, giúp trẻ phòng ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Do đó, phụ huynh cần chủ động kiểm tra lịch tiêm chủng và đưa trẻ đi tiêm đầy đủ, đúng lịch theo khuyến cáo của cơ quan y tế. Vắc xin không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe của từng trẻ mà còn góp phần hạn chế sự lây lan của các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc xin, qua đó bảo vệ sức khỏe của cả cộng đồng”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng khuyến cáo.

Bên cạnh tiêm chủng, việc phát hiện sớm và hạn chế nguồn lây ngay từ gia đình cũng đóng vai trò quan trọng. Theo vị chuyên gia y tế này, khi trẻ có biểu hiện sốt, ho, mệt mỏi hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường, cha mẹ không nên cố đưa trẻ đến trường. Trẻ cần được nghỉ học, theo dõi sức khỏe và liên hệ cơ sở y tế khi cần thiết. Trong thời gian theo dõi, cha mẹ cần chú ý tình trạng tỉnh táo, khả năng ăn uống, nôn ói, tiểu tiện và diễn biến nhiệt độ của trẻ. Với bệnh hô hấp, cần quan sát nhịp thở, đặc biệt khi trẻ thở nhanh hoặc khó thở. Nếu có dấu hiệu bất thường hoặc bệnh diễn biến nặng cần đưa trẻ đi khám kịp thời.

Khi trẻ sốt và cần sử dụng thuốc hạ sốt, paracetamol có thể được dùng theo đúng liều dựa trên cân nặng và hướng dẫn dành cho trẻ. Trong trường hợp chưa loại trừ sốt xuất huyết, không nên tự ý sử dụng aspirin hoặc ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Kháng sinh cũng không nên được sử dụng tùy tiện nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

Ngoài ra, trẻ cần được bổ sung đủ nước. Nếu trẻ nôn hoặc tiêu chảy và cần sử dụng Oresol, phụ huynh phải pha đúng lượng nước ghi trên gói, không tự ý pha đặc hoặc loãng. Nên cho trẻ ăn thức ăn nên mềm, dễ tiêu. Riêng với trẻ mắc các bệnh gây loét miệng như tay chân miệng nên tránh thức ăn cay, chua hoặc quá nóng.

“Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu bệnh, phụ huynh cần thông báo sớm cho giáo viên để nhà trường chủ động theo dõi trẻ tiếp xúc gần, tăng cường vệ sinh và phối hợp với y tế địa phương khi cần. Lớp học cần bảo đảm thông khí, thường xuyên vệ sinh bề mặt, vật dụng trẻ tiếp xúc; nhắc trẻ rửa tay đúng cách, không dùng chung cốc, khăn và vật dụng cá nhân. Với sốt xuất huyết, nhà trường, gia đình và cộng đồng cần phối hợp loại bỏ vật chứa nước không cần thiết, giữ vệ sinh môi trường và hạn chế nơi muỗi sinh sản…”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng lưu ý.

Để phòng chống dịch bệnh trước thềm năm học mới, CDC Hà Nội tiếp tục giám sát các ổ dịch sốt xuất huyết và tăng cường phòng, chống tay chân miệng, sởi, ho gà… tại những khu vực có ca bệnh. Các trạm y tế phường, xã cũng được đề nghị tăng cường giám sát tay chân miệng tại cộng đồng, trường mầm non, mẫu giáo; phối hợp vệ sinh môi trường, khử khuẩn và truyền thông phòng bệnh.

Dịch bệnh có thể theo chân trẻ đến trường nhưng nguy cơ ấy không phải không thể kiểm soát. Khi gia đình chủ động bảo vệ trẻ, nhà trường chủ động phòng ngừa dịch bệnh và ngành Y tế chủ động giám sát, mỗi mắt xích đều trở thành một “lá chắn” góp phần bắt đầu một năm học an toàn.