Từ vụ Huấn “Hoa Hồng”, Phú Lê: Đừng để sai phạm thuế thành án hình sự

Hóa đơn khống, “hai sổ” và cái giá của lòng tham

Việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố Bùi Xuân Huấn (Huấn “Hoa Hồng”) cùng các đồng phạm và Công an thành phố Hà Nội khởi tố vợ chồng Phú Lê, Thúy Kiều cùng những người liên quan đang đặt ra một cảnh báo đáng chú ý đối với hoạt động kinh doanh: Hóa đơn, sổ sách và dòng tiền không thể bị tách rời khỏi nhau.

Theo kết quả điều tra bước đầu, Huấn “Hoa Hồng” cùng vợ và các đồng phạm kinh doanh nước hoa với tổng doanh thu hơn 300 tỷ đồng nhưng không xuất đầy đủ hóa đơn giá trị gia tăng, để một phần doanh thu ngoài sổ sách kế toán, gây thiệt hại nhiều tỷ đồng cho ngân sách Nhà nước.

Đáng chú ý, theo thông tin điều tra, việc xuất hóa đơn được thực hiện theo nhu cầu của khách hàng. Khi khách yêu cầu hóa đơn, doanh nghiệp mới cân đối đầu vào, đầu ra để xuất; các khoản còn lại được thanh toán bằng tiền mặt. Cách thức này tạo ra khoảng cách giữa giao dịch thực tế với doanh thu được ghi nhận trên hệ thống kế toán, kê khai thuế.

Trong khi đó, ngày 18-8, Công an thành phố Hà Nội thông tin Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố vợ chồng Phú Lê, Thúy Kiều cùng Phùng Thị Thanh và Nguyễn Thị Hương Lan để điều tra về các hành vi về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng và in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách Nhà nước.

Theo điều tra, trong khoảng 6 năm, vợ chồng Phú Lê, Thúy Kiều thành lập 3 công ty, kinh doanh mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và quảng bá sản phẩm trên nhiều nền tảng mạng xã hội.

Cơ quan điều tra xác định Kiều trực tiếp chỉ đạo, điều hành hoạt động kinh doanh. Để che giấu doanh thu, Kiều lập nhiều hộ kinh doanh, kê khai thuế dưới danh nghĩa cá nhân và các hộ kinh doanh.

Riêng giai đoạn 2021-2025, Công ty Thiên Phú được xác định bán hàng nhưng không lập hóa đơn, không kê khai đầy đủ doanh thu. Hơn 107 tỷ đồng tiền bán hàng được chuyển vào nhiều tài khoản cá nhân của Kiều, Phú và người thân nhưng không được hạch toán vào sổ sách kế toán.

Đáng chú ý hơn, để hợp thức lượng hàng đã bán nhưng vẫn được ghi nhận là hàng tồn kho, Kiều bị cáo buộc chỉ đạo thu thập thông tin căn cước công dân của người thân, bạn bè để lập hàng trăm hóa đơn bán hàng khống với tổng giá trị lên tới hàng tỷ đồng.

Nếu vụ Huấn “Hoa Hồng” cho thấy thủ đoạn không xuất hóa đơn, để một phần doanh thu ngoài sổ sách, thì vụ Phú Lê cho thấy một phương thức phức tạp hơn: Dòng tiền được đưa qua nhiều tài khoản cá nhân, trong khi hóa đơn được sử dụng để xử lý phần hàng hóa trên sổ sách.

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Luật TGS cho rằng: Một trong những rủi ro phổ biến là doanh nghiệp bán hàng cho người tiêu dùng nhưng chỉ xuất hóa đơn khi khách hàng yêu cầu. Khi khách không lấy hóa đơn, doanh thu có thể không được ghi nhận đầy đủ. Tiền hàng sau đó được nhận bằng tiền mặt hoặc chuyển vào tài khoản cá nhân của chủ doanh nghiệp, người thân thay vì tài khoản doanh nghiệp.

Một biến thể khác là duy trì “hai sổ”: Sổ nội bộ phản ánh hoạt động thực tế và sổ thuế sử dụng để kê khai. Khoản chênh lệch giữa hai hệ thống có thể được nhận bằng tiền mặt hoặc chuyển qua tài khoản cá nhân.

Điểm chung của những phương thức này là tạo ra sự lệch pha giữa hàng hóa đã bán, tiền đã thu, hóa đơn đã lập, doanh thu đã ghi nhận và nghĩa vụ thuế đã kê khai.

Khi dữ liệu lên tiếng, “hai sổ” khó còn đất sống

Ông Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH và tư vấn thuế Trọng Tín cho biết, những hành vi không xuất hóa đơn, không kê khai doanh thu, thu tiền rồi để ngoài sổ sách có thể được phát hiện thông qua phân tích dữ liệu và quản lý rủi ro.

Đây là điểm khác biệt căn bản của quản lý thuế trong môi trường số. Cơ quan thuế ngày càng tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin với ngân hàng, sàn thương mại điện tử, đơn vị trung gian thanh toán và các cơ quan liên quan. Dữ liệu từ hóa đơn điện tử, kế toán, ngân hàng và hoạt động kinh doanh tạo thành nhiều lớp thông tin có thể đối chiếu.

Một doanh nghiệp có doanh thu kê khai thấp nhưng dòng tiền vào lớn; lượng hàng mua vào cao nhưng doanh thu bán ra thấp; số lượng giao dịch lớn nhưng hóa đơn phát hành ít đều có thể tạo ra những “độ lệch” cần được làm rõ.

Đặc biệt, việc sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền bán hàng không đồng nghĩa dòng tiền nằm ngoài khả năng kiểm soát. Nếu có căn cứ và được khai thác theo đúng thẩm quyền, đây có thể trở thành một mắt xích để cơ quan chức năng dựng lại dòng tiền thực tế.

Nếu chỉ là một sai sót trong thời điểm lập hóa đơn, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với chế tài hành chính tùy tính chất, mức độ. Nhưng khi doanh thu được cố tình loại khỏi sổ sách, tiền được chuyển qua nhiều tài khoản cá nhân, đồng thời sử dụng hóa đơn khống để hợp thức hóa hàng hóa, hành vi có thể vượt xa một lỗi nghiệp vụ thông thường.

Theo ông Nguyễn Văn Được, khi doanh nghiệp “giấu đầu ra”, nguồn hàng đầu vào cũng trở thành mắt xích quan trọng cần kiểm tra. Bởi hàng mua vào, tồn kho, vận chuyển và bán ra phải có mối quan hệ nhất định. Với hoạt động bán hàng online, dấu vết có thể nằm trên nền tảng bán hàng, đơn vị vận chuyển, tài khoản ngân hàng, ví điện tử, hóa đơn điện tử hoặc dữ liệu của khách hàng. Càng nhiều giao dịch, dữ liệu phát sinh càng lớn và khả năng đối chiếu càng rộng.

Từ hai vụ án Huấn “Hoa Hồng” và Phú Lê, cảnh báo đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh vì thế không chỉ nằm ở câu chuyện thuế. Đó còn là bài toán về quản trị. Doanh thu phải được ghi nhận đầy đủ, hóa đơn phải phản ánh đúng giao dịch, sổ sách phải thống nhất và dòng tiền phải có khả năng giải trình.