Doanh nghiệp ngừng hoạt động: Đề xuất không truy thu thuế để được "khai tử"

Không hoạt động nhưng món nợ vẫn "phình to"

Câu chuyện hàng trăm nghìn doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, chấm dứt hiệu lực mã số thuế đang thu hút sự quan tâm lớn trong bối cảnh ngành Thuế triển khai chiến dịch làm sạch dữ liệu người nộp thuế.

Theo Cục Thuế, đợt rà soát tập trung vào 617.462 doanh nghiệp, trong đó khoảng 291.962 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể và 325.500 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký có nợ thuế. Đây là khối lượng hồ sơ rất lớn cho thấy tình trạng doanh nghiệp “chết” về hoạt động kinh doanh nhưng vẫn tồn tại trên hệ thống quản lý chưa phải là hiện tượng cá biệt.

Đáng chú ý, trong thực tế có những doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã thông báo tạm ngừng hoạt động từ nhiều năm trước nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt. Có trường hợp thời gian tạm ngừng lên tới 10-20 năm.

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cho biết: Có những doanh nghiệp được thành lập nhưng chưa từng thực sự kinh doanh, chưa đăng ký sử dụng hóa đơn, không phát sinh doanh thu, chi phí. Cũng có những doanh nghiệp sau một thời gian hoạt động đã thông báo tạm ngừng, sau đó không còn bất kỳ hoạt động kinh doanh nào nhưng không thực hiện thủ tục giải thể, chấm dứt mã số thuế.

Đến khi muốn “đóng cửa” chính thức, người nộp thuế lại phải xử lý hàng loạt nghĩa vụ phát sinh trong thời gian doanh nghiệp gần như không tồn tại trên thực tế. Theo bà Nguyễn Thị Cúc, có trường hợp phải xử lý lệ phí môn bài đến năm 2025, đồng thời có thể phát sinh xử phạt do không nộp hồ sơ khai thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp. Nếu cộng dồn qua nhiều năm, số tiền phải xử lý có thể lên tới hàng chục, thậm chí cả trăm triệu đồng.

Đây chính là điểm khiến đề xuất của các chuyên gia nhận được sự quan tâm. Trên mạng xã hội, nhiều ý kiến bày tỏ mong muốn đề xuất được thông qua và áp dụng sớm, cho rằng với những doanh nghiệp đã thực sự dừng hoạt động, không phát sinh doanh thu, hóa đơn hay giao dịch, việc tiếp tục cộng dồn các khoản nghĩa vụ thủ tục qua nhiều năm đang trở thành rào cản khiến chính doanh nghiệp không thể hoàn tất việc chấm dứt hoạt động.

Những phản hồi như “cần áp dụng ngay”, “mong áp dụng sớm” hay đề nghị xử lý nhanh các trường hợp doanh nghiệp đã ngừng hoạt động cho thấy một nhu cầu khá rõ: Người dân, doanh nghiệp muốn có một cơ chế đủ đơn giản để kết thúc dứt điểm một hoạt động kinh doanh đã thất bại hoặc không còn tồn tại.

Nhìn từ phía quản lý, bài toán không đơn giản là xóa bỏ các khoản phải nộp. Cục Thuế cũng chỉ rõ, một bộ phận doanh nghiệp lợi dụng sự thông thoáng trong thành lập pháp nhân để phục vụ các hoạt động không lành mạnh như mua bán, sử dụng hóa đơn không hợp pháp, hợp thức hóa chi phí hoặc trốn thuế. Nếu “xóa” nghĩa vụ một cách đại trà, chính sách rất dễ bị lợi dụng.

Vì vậy, điều được mong đợi không phải một chính sách miễn nghĩa vụ cho tất cả doanh nghiệp bỏ hoạt động, mà là cơ chế phân loại rõ ràng: Doanh nghiệp thực sự không còn hoạt động cần được tháo gỡ; trường hợp có dấu hiệu vi phạm, nợ thuế hoặc lợi dụng pháp nhân để trốn tránh nghĩa vụ vẫn phải bị xử lý nghiêm.

Gỡ điểm nghẽn để hàng trăm nghìn mã số thuế được “khai tử”

Theo kế hoạch của Cục Thuế, chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” được triển khai theo 3 giai đoạn.

Giai đoạn từ ngày 15-7 đến hết 31-10-2026 tập trung gửi thông báo, mời người nộp thuế làm việc, hướng dẫn và xử lý nhanh các hồ sơ đơn giản, đồng thời giải quyết dứt điểm hồ sơ tồn đọng từ một năm trở lên. Từ tháng 11 đến cuối năm, ngành Thuế sẽ tập trung xử lý các hồ sơ khó, tồn đọng kéo dài và hồ sơ có dấu hiệu rủi ro cao.

Cơ quan thuế cũng đã thống nhất việc thông báo cho người nộp thuế về khả năng áp dụng biện pháp tạm dừng xuất cảnh nếu không thực hiện thủ tục chấm dứt mã số thuế; đồng thời công khai cán bộ trực tiếp xử lý hồ sơ và số điện thoại liên hệ để doanh nghiệp, hộ kinh doanh dễ dàng trao đổi, hoàn tất thủ tục.

Những biện pháp này cho thấy ngành Thuế đang chuyển từ cách quản lý thụ động sang chủ động rà soát, phân loại và hỗ trợ người nộp thuế xử lý hồ sơ tồn đọng.

Để chiến dịch thực sự đạt mục tiêu, khó khăn lớn nhất nằm ở những hồ sơ doanh nghiệp không còn hoạt động nhưng cũng chưa hoàn tất thủ tục pháp lý; người đại diện thay đổi hoặc không còn liên hệ được; hồ sơ kế toán thất lạc; địa chỉ đăng ký không còn tồn tại; nghĩa vụ thuế kéo dài qua nhiều năm.

Ông Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín cho rằng: Có trường hợp người đại diện theo pháp luật đơn giản nghĩ rằng doanh nghiệp không kinh doanh, không có doanh thu, không có dòng tiền thì không cần tiếp tục thực hiện nghĩa vụ về thuế và kế toán. Chính sự thiếu hiểu biết này khiến doanh nghiệp rơi vào tình trạng bị bỏ quên, sau đó phát sinh các khoản phạt và nghĩa vụ phải xử lý.

Trong khi đó, Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS cho rằng: Lệ phí môn bài, tiền chậm nộp và phạt chậm nộp tờ khai có thể trở thành rào cản đối với chính mục tiêu làm sạch mã số thuế. Theo Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, nên nghiên cứu cơ chế không truy thu lệ phí môn bài đối với doanh nghiệp đã thực tế ngừng hoạt động nhiều năm, đồng thời không xử phạt đối với những tờ khai không phát sinh nghĩa vụ thuế. Điểm mấu chốt là phải phân biệt “không thực hiện nghĩa vụ” với “cố tình trốn tránh nghĩa vụ”.

Một doanh nghiệp bỏ địa chỉ, vẫn phát sinh giao dịch, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hoặc có dấu hiệu trốn thuế chắc chắn phải được xử lý theo quy định. Nhưng với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động thực tế nhiều năm, không phát sinh doanh thu, hóa đơn, giao dịch và chỉ muốn hoàn tất thủ tục để chấm dứt tồn tại pháp lý, việc cộng dồn các nghĩa vụ hành chính qua nhiều năm có thể khiến mục tiêu làm sạch dữ liệu càng khó đạt được.

Một cơ chế hợp lý cần đồng thời đạt ba mục tiêu: Không bỏ lọt hành vi trốn thuế, không tạo đặc quyền cho doanh nghiệp vi phạm nhưng cũng không để những doanh nghiệp đã thực sự “chết” bị mắc kẹt trong thủ tục hàng chục năm.

Nếu làm được điều đó, chiến dịch làm sạch mã số thuế sẽ không đơn thuần là cuộc rà soát dữ liệu của ngành Thuế, mà còn trở thành một cuộc “dọn đường” cho môi trường kinh doanh.