Sửa đổi Bộ luật Hình sự: Đề xuất bổ sung 9 tội danh mới, bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh
Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 5, chiều 18-8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó đáng chú ý là đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội danh. Bộ luật Hình sự hiện hành quy định 10 tội danh có khung hình phạt cao nhất là tử hình.
Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh
Trình bày tờ trình tóm tắt dự án luật, Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến cho biết, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự nhằm thể chế hóa các nghị quyết, kết luận, chỉ thị quan trọng của Đảng, nhất là các định hướng về cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam...
Qua gần 10 năm thi hành, nhiều quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành đã bộc lộ vướng mắc, bất cập; một số quy định chưa bao quát hết các hành vi nguy hiểm cho xã hội mới phát sinh, chưa thống nhất với pháp luật chuyên ngành, pháp luật tố tụng hình sự, pháp luật xử lý vi phạm hành chính và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Theo Thứ trưởng Lê Văn Tuyến, việc sửa đổi lần này tập trung vào 4 nhóm vấn đề lớn: Sửa đổi, bổ sung quy định về tội phạm; sửa đổi, bổ sung quy định về hình phạt; sửa đổi, bổ sung quy định về loại trừ, tạm hoãn, miễn trách nhiệm hình sự và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; sửa đổi các quy định nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, khả thi và đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật lập pháp.
Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội danh. Bộ luật Hình sự hiện hành quy định 10 tội danh có khung hình phạt cao nhất là tử hình.
Chính phủ đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội, gồm: Tội bạo loạn (Điều 112); tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142); tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251); tội chống loài người (Điều 422); tội phạm chiến tranh (Điều 423); tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (dự kiến nhập chung vào tội khủng bố).
Các tội danh tiếp tục giữ hình phạt tử hình gồm: Tội phản bội Tổ quốc; tội giết người; tội khủng bố; tội sản xuất trái phép chất ma túy.
Việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp với xu hướng lập pháp tiến bộ, đồng thời nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ và tương trợ tư pháp.
Dự thảo luật cũng đưa nội dung tăng mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt ở các tội danh, phù hợp với biến động giá cả, tiền lương, thu nhập, GDP bình quân đầu người và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.
Bổ sung 9 tội danh, mở rộng trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự
Đáng chú ý, dự thảo luật mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự đối với hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới; thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo; thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, tạo thời gian để khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm trong những điều kiện cụ thể.
Trên cơ sở đó, dự thảo bổ sung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự đối với trường hợp được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, đã khắc phục hậu quả và mang lại hiệu quả về kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh.
Trong giai đoạn giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, nếu có căn cứ miễn trách nhiệm hình sự thì có thể xem xét miễn trách nhiệm hình sự, qua đó hạn chế các thủ tục tố tụng không cần thiết, bảo đảm chính sách nhân đạo, nhân văn.
Theo Thứ trưởng Bộ Công an, dự thảo luật bổ sung 9 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực như trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt…
Dự thảo đồng thời bổ sung một số hành vi khách quan mới vào cấu thành của các tội danh hiện hành, nhất là các tội phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, kinh tế, thương mại và sở hữu trí tuệ...
Các quy định này nhằm khắc phục khoảng trống của pháp luật hình sự, tránh bỏ lọt tội phạm, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Bộ luật Hình sự với những cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nêu trong Tờ trình của Chính phủ.
Về cơ bản, dự thảo Bộ luật đã bám sát, thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, đồng thời cụ thể hóa các nhiệm vụ về cải cách tư pháp; hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm; đề cao tính hướng thiện, nhân đạo trong xử lý người phạm tội; tạo đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung...
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, Bộ luật Hình sự là đạo luật có tính chất nền tảng. Việc sửa đổi toàn diện sẽ làm thay đổi căn bản chính sách hình sự và tác động lớn đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.
Trong khi đó, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ ba đã thông qua nhiều chính sách quan trọng liên quan trực tiếp đến các nội dung của Bộ luật Hình sự. Vì vậy, Ủy ban đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát để thể chế hóa đầy đủ các quan điểm, mục tiêu, định hướng mới nhất của Đảng và Nhà nước, bảo đảm mức độ thể chế hóa cao nhất.
Cũng trong chương trình phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) và việc tách Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập.